Sidikdə qan (hematuriya) daxili orqanların, ən çox isə sidik-cinsiyyət sisteminin xəstəliklərinin geniş yayılmış əlamətlərindən biridir. Bu səhifədə sidikdə qanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Ginekoloq Nefroloq Onkoloq Proktoloq Revmatoloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sidikdə qan (hematuriya) daxili orqanların, ən çox isə sidik-cinsiyyət sisteminin xəstəliklərinin geniş yayılmış əlamətlərindən biridir. O, gizli ciddi patologiyalardan, sistem xəstəliklərinin kəskinləşməsindən xəbər verə bilər və ya travmanın nəticəsi ola bilər. Sidikdə qanın dəqiq mənşəyini yalnız ixtisaslı mütəxəssis diqqətli diaqnostika vasitəsilə müəyyən edə və effektiv müalicə təyin edə bilər. Sidikdə çoxlu miqdarda qan, laxtalar, sidik ifrazının çətinləşməsi, güclü ağrı, zəiflik və ya huşun dəyişməsi müşahidə olunarsa, dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Növləri
Təsnifat çərçivəsində mütəxəssislər mənşəyini və vəziyyətin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq bir neçə hematuriya növünü ayırırlar. Yaranma səbəbinə görə sidikdə qan aşağıdakı kimi ola bilər:
- Zərbənin nəticəsi, ağır fiziki yükün və ya həddən artıq gərginliyin nəticəsi — bu zaman fizioloji vəziyyətdən söhbət gedir;
- Xəstəliyin və ya travmanın əlaməti — bu zaman mütəxəssislər patoloji hematuriyadan danışırlar.
Əlamətlərin nə dərəcədə ifadəli olmasından asılı olaraq aşağıdakı növlər fərqləndirilir.
- Mikrohematuriya: sidikdə qan gözlə görünmür, onun olması yalnız laborator üsulla müəyyən edilə bilər.
- Makrohematuriya: qan qarışığı adi gözlə görünür.
Qanaxma mənbəyini nəzərə alaraq hematuriya qlomerulyar və ekstraqlomerulyar ola bilər. Birinci halda qan hüceyrələri sidiyə qlomerul kompleksindən daxil olur və sidik xarakterik tünd-qəhvəyi rəng alır. İkinci halda isə sidik sisteminin digər orqanlarının şöbələrindən ayrılan qan hesabına parlaq qırmızı, bəzən al-qırmızı rəng alır.
Səbəbləri
Hematuriyanın yaranmasının üç əsas səbəb qrupu mövcuddur: qanın laxtalanmasının pozulması, böyrək xəstəlikləri və sidik yollarının patologiyaları. Aşağı laxtalanma amili ilə bağlı vəziyyətlərə aşağıdakılar daxildir:
- Antikoaqulyantların dozasının aşılması;
- Orqanizmdə K vitamini çatışmazlığı;
- Qanyaranma sisteminin irsi və ya qazanılmış xəstəlikləri;
- Qaraciyər xəstəlikləri;
- Antibakterial vasitələrin uzun müddət və ya səmərəsiz qəbulu;
- Ağır dərəcəli anemiya;
- Onkoloji patologiyalar;
- Nəzarətdə olmayan arterial hipertenziya;
- Durğunluq halları olan ürək çatışmazlığı.
Böyrək hematuriyası — böyrəklərin birbaşa zədələnməsinin nəticəsidir, buna görə sidiyin əmələ gəlməsi və çıxarılması prosesi pozulur. Bu cür patologiyalara iltihabi və infeksion vəziyyətlər, travmalar, xoşxassəli və ya bədxassəli törəmələr, böyrək sisteminin inkişafının anadangəlmə anomaliyaları aiddir.
Ən çox sidikdə qan sidik yollarının aşağı şöbələrinin xəstəliklərinin əlamətidir. Bunlar sidik yollarının infeksion-iltihabi patologiyaları, sidik kisəsində daş əmələ gəlməsi, şişlər, travmatik zədələnmələr ola bilər. Kişilərdə hematuriyanın səbəbi prostat vəzinin adenoması, qadınlarda isə bəzi ginekoloji problemlər ola bilər.
Diaqnostika
Sidikdə qan gözlə və ya laborator üsulla aşkarlandıqda xəstə uroloq məsləhətinə yönləndirilir. Həkim sorğu aparır, anamnez toplayır, varsa şikayətləri öyrənir, hematuriyaya müşayiət edən digər klinik simptomların həcmini və xarakterini müəyyən edir.
Laborator və instrumental diaqnostika çərçivəsində sidikdə qanın səbəbini müəyyən etmək üçün aşağıdakılar aparılır:
- Sistoskopiya: sidik kisəsi divarlarının endoskopik müayinəsi;
- Uretroskopiya: sidik kanalının endoskopik vizuallaşdırılması;
- Kolposkopiya: xüsusi mikroskop vasitəsilə uşaqlığın, vulvanın və uşaqlıq boynunun müayinəsi;
- Ümumi klinik qan analizi;
- Ümumi klinik sidik analizi;
- Qanın biokimyası;
- Sidiyin, uşaqlıqdan və uretra kanalından götürülən yaxmanın sitoloji müayinəsi;
- Uroqrafiya: böyrəklərin və sidik kisəsinin funksiyalarını öyrənən rentgenoloji üsul.
Yenitörəmə şübhəsi olduqda toxuma biopsiyası təyin olunur. Xəstəyə müxtəlif profilli dar mütəxəssislərin məsləhəti tələb oluna bilər. Xəstədə cari vəziyyətə təsir edə biləcək, xəstəliyi ağırlaşdıra biləcək sistem xəstəlikləri olduqda müayinəyə profil üzrə mütəxəssislər — hepatoloqlar, endokrinoloqlar, genetiklər, revmatoloqlar və s. Cəlb olunur. Hematuriyanın diaqnostika planı klinik simptomlar, cari vəziyyət, anamnez və digər məlumatlar nəzərə alınmaqla fərdi tərtib olunur.
Müalicə
Terapiya taktikası sidikdə qanın görünməsinə səbəb olan amillə və xəstəliyin klinik xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur. Xəstənin vəziyyəti imkan verərsə, konservativ müalicə təyin edilir, buraya aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Antibakterial preparatlar;
- Iltihab əleyhinə və ağrıkəsici vasitələr;
- Hormonal preparatlar;
- Uroseptiklər;
- Antihipertenziv vasitələr;
- Sidik-daş xəstəliyində konkrementləri əritə bilən dərmanlar.
Mütləq qaydada minimal duz miqdarlı pəhriz təyin edilir, həyat tərzinin korreksiyası aparılır.
Konservativ müalicə kömək etmədikdə və ya xəstənin vəziyyəti qənaətbəxş üsullardan istifadəyə imkan vermədikdə, cərrahi müdaxilə göstərişdir. Göstərişlərə uyğun olaraq mütəxəssislər törəmələrin kəsilib çıxarılmasını, daşların cərrahi yolla və ya müxtəlif üsullarla (lazer və ultrasəs litotripsiyası, radiodalğa üsulları) xırdalanaraq çıxarılmasını, prostat vəzinin transuretral rezeksiyasını və s. Həyata keçirirlər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Vəziyyətin özü təhlükə daşımır, o, xəstəlik deyil, əlamətdir, ancaq sidikdə qanın görünməsinə səbəb olan patologiyalar təhlükə yaradır. Hematuriyanın nəzərə alınmaması, müalicədən imtina və ya həkim tövsiyələrinə əməl edilməməsi ağırlaşma və ikincili infeksiyaların qoşulması riskini yüksəldir. Bunlara aiddir:
- Infeksion-toksik şok;
- Sepsis;
- Böyrəklərin kəskin çatışmazlığı;
- Böyrəklərin, sidik kisəsinin nekrotik zədələnməsi;
- Sidik yollarının obstruksiyası;
- Sidiyin kəskin ləngiməsi.
Ən ağır hallarda orqanın massiv zədələnməsi və çökməsi mümkündür, bu da böyrəyin çıxarılmasını (nefrektomiya) tələb edə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk növbədə, kişilərdə və qadınlarda hematuriya ilə bağlı xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi ilə adətən uroloq məşğul olur. İlkin müayinənin nəticələrindən və patologiyanın klinikasından asılı olaraq aşağıdakı mütəxəssislərin məsləhəti təyin olunur:
Yadda saxla!
Hematuriya orqanizmin ciddi xəstəlik barədə açıq siqnalıdır və onu nəzərə almamaq olmaz. Laborator analizdə aşkarlanan cüzi qan qarışığı belə böyrəklərin və sidik yollarının ağır zədələnməsindən xəbər verə bilər.
Heç bir halda daha ətraflı müayinədən imtina etmək olmaz — patologiyalar sürətlə irəliləyə bilər. Hazırda şikayət olmasa belə, hematuriyanın səbəbini mütləq tapmaq və aradan qaldırmaq lazımdır.
Müntəzəm sidik analizi vermək və profilaktik baxışlardan keçmək lazımdır.
Təcili müraciət tələb edir: sidikdə laxtalarla qan, sidik ifrazının mümkün olmaması, beldə güclü ağrı, yüksək hərarət.
Suallar və cavablar
Bərpa sürəti xəstənin ilkin vəziyyətindən və əlamətə səbəb olan xəstəliyin növündən asılıdır. Aparılan müalicənin taktikası və həkim tövsiyələrinə əməl olunma keyfiyyəti nəzərə alınmaqla, orta hesabla 2 həftədən 3-6 aya qədər vaxt tələb olunur.
Qan hüceyrələrinin cüzi miqdarında hematuriyanı yalnız laborator üsulla aşkarlamaq mümkündür. Sidik tünd, albalı və ya qəhvəyi rəng alarsa, bulanıq olarsa, diqqətli olmaq lazımdır.
