Bartolinit uşaqlıq yolunun girəcəyində yerləşən Bartolin vəzisinin iltihabıdır. Cinsiyyət dodağında ağrılı şişkinliklə özünü göstərir və abses yarandıqda cərrahi yardım tələb edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bartolin vəzisinin iltihabı
- Bartolin vəzisinin absesi
- Bartholinitis
Xəstəlik haqqında
Bartolin vəziləri uşaqlıq yolunun girəcəyinin hər iki tərəfində, böyük cinsiyyət dodaqlarının aşağı hissəsinin dərinliyində yerləşən kiçik vəzilərdir. Onlar uşaqlıq yolunun girəcəyini nəmləndirən sekret hasil edir və onu nazik axarlar vasitəsilə xaric edir. Normada bu vəzilər nə görünür, nə də əllə hiss olunur.
Axar tıxandıqda sekret vəzidə toplanaraq kista əmələ gətirir. Kista və ya vəzi infeksiyalaşdıqda iltihab – bartolinit – yaranır, irin toplandıqda isə abses formalaşır. Adətən bir tərəf zədələnir. Xəstəlik kəskin başlaya, bəzən isə xroniki, təkrarlanan gediş ala bilər.
Bartolinit reproduktiv yaşda olan qadınlarda daha çox rast gəlinir, çünki bu dövrdə vəzilər aktiv işləyir. Yetkinlik dövründən əvvəl və menopauzadan sonra vəzilər az fəaldır, ona görə bu yaşlarda yaranan şişkinlik xüsusi diqqət tələb edir. Bartolinit yoluxucu xəstəlik sayılmır, lakin onun səbəbi cinsi infeksiya olduqda partnyorun da müayinəsi lazım gəlir. Kiçik ağrısız kista çox vaxt narahatlıq yaratmır, abses isə güclü ağrı ilə müşayiət olunur və təcili müalicə tələb edir.
Səbəbləri
Bartolinitin yaranmasında iki əsas mexanizm rol oynayır: vəzi axarının tıxanması və infeksiyanın daxil olması. Çox vaxt bunlar birlikdə təsir göstərir.
- Şərti-patogen mikroflora – dərinin, uşaqlıq yolunun və bağırsağın adi sakinləri olan stafilokoklar, streptokoklar, bağırsaq çöpləri; ən çox rast gələn törədicilərdir.
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar – qonoreya və xlamidioz bəzi hallarda iltihabın səbəbi olur, ona görə müayinə zamanı mütləq yoxlanılır.
- Axarın tıxanması və Bartolin kistası – sekretin durğunluğu mikrobların çoxalması üçün əlverişli mühit yaradır.
- Gigiyena pozuntuları – həm intim gigiyenaya kifayət qədər əməl edilməməsi, həm də aqressiv vasitələrlə tez-tez yuyunma və şırınqalama selikli qişanın müdafiəsini zəiflədir.
- Mexaniki zədələnmələr – sıx, sintetik alt paltarı, depilyasiya və epilyasiya zamanı mikrotravmalar, cərrahi müdaxilələr və doğuş zamanı zədələnmələr.
- İmmunitetin zəifləməsi – şəkərli diabet, uzun sürən xəstəliklər, immuniteti zəiflədən dərmanların qəbulu infeksiya və residiv riskini artırır.
- Qorunmamış cinsi əlaqə və tez-tez partnyor dəyişmə – cinsi yolla ötürülən infeksiyalara yoluxma riskini artırır.
Təsnifat
- Kanalikulit – yalnız vəzi axarının iltihabı; axarın mənfəzi ətrafında qızartı, sıxıldıqda az miqdarda ifrazat.
- Bartolin vəzisinin kistası – iltihabsız, sekretlə dolu boşluq; çox vaxt ağrısızdır.
- Yalançı abses – kistanın və ya tıxanmış axarın irinləməsi; ən çox rast gələn formadır.
- Həqiqi abses – vəzi toxumasının özünün irinli əriməsi; daha ağır keçir.
- Xroniki residivləşən bartolinit – kəskinləşmə və sakitləşmə dövrləri ilə gedən uzunmüddətli iltihab.
Klinik mənzərə
Əlamətlər iltihabın formasından asılıdır. Kiçik kista illərlə heç bir narahatlıq verməyə bilər və təsadüfən aşkar edilir, iltihab və abses isə tez inkişaf edən ağrılı şiş kimi özünü göstərir.
- cinsiyyət dodağının aşağı hissəsində şişkinlik, adətən bir tərəfdə;
- ağrı – yeriyərkən, oturarkən, cinsi əlaqə zamanı güclənir;
- dərinin qızarması, istiləşməsi və toxunduqda ağrılı olması;
- abses zamanı – kəskin, döyüntülü ağrı, yumşalan və böyüyən şiş, hərarət, üşütmə, halsızlıq;
- qasıq limfa düyünlərinin böyüməsi;
- abses öz-özünə açıldıqda irinli ifrazat və ağrının qəfil azalması;
- xroniki formada – dövri olaraq yaranan və azalan ağrısız və ya az ağrılı düyün.
Hamiləlikdə bartolinit eyni əlamətlərlə keçir, lakin vaxtında müalicə xüsusilə vacibdir. Menopauzadan sonra bu nahiyədə yaranan hər hansı yeni düyün ginekoloq tərəfindən mütləq yoxlanılmalıdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər yüksək hərarət və üşütmə varsa, ağrı sürətlə artırsa, qızartı ətraf nahiyələrə yayılırsa, şiş oturmağa və yeriməyə imkan vermirsə, həmçinin şəkərli diabeti olan və ya hamilə qadında iltihab əlamətləri yaranırsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən ginekoloji baxışla qoyulur. Həkim şikayətləri, onların nə vaxt başladığını, əvvəllər oxşar halların olub-olmadığını, cinsi həyatın xüsusiyyətlərini və müşayiətedici xəstəlikləri soruşur. Baxış zamanı şişin ölçüsü, konsistensiyası, ağrılılığı və yumşalma (irin toplanması) əlamətləri qiymətləndirilir.
- Uşaqlıq yolundan və irindən yaxmalar – iltihabın dərəcəsini və mikrofloranı göstərir; əkin antibiotiklərə həssaslığın təyini ilə aparılır və müalicənin seçilməsinə kömək edir.
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalara PZR müayinəsi – qonoreya, xlamidioz və digər törədiciləri aşkar edir.
- Qanın ümumi analizi – iltihabın ümumi orqanizmə təsirini göstərir; göstəriş olduqda qanda qlükoza yoxlanılır, çünki diabet residivlərə meyl yaradır.
- Kiçik çanaq orqanlarının USM-i – göstəriş olduqda, başqa patologiyaları istisna etmək üçün.
- Biopsiya – qırx yaşdan sonra təkrarlanan və ya bərk düyün şəklində olan törəmədə, nadir rast gələn Bartolin vəzi şişini istisna etmək üçün.
Differensial diaqnostika vulvanın digər kistaları, furunkul, qasıq yırtığı, lipoma və vulvanın şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- absesin yaranması və iltihabın ətraf toxumaya və dərialtı piy toxumasına yayılması;
- fistulların – vəzidən dəriyə və ya selikli qişaya açılan kanalların – yaranması;
- residivlər və xroniki gediş;
- nadir hallarda infeksiyanın qana keçməsi (sepsis), xüsusən immuniteti zəif olan qadınlarda;
- cinsi əlaqə zamanı ağrı, həyat keyfiyyətinin pisləşməsi;
- cinsi yolla ötürülən infeksiya səbəb olduqda – müalicə edilmədikdə infeksiyanın daxili cinsiyyət orqanlarına yayılması və kiçik çanaq orqanlarının iltihabı;
- özbaşına açılmış absesdən sonra kobud çapıqlar və vəzi axarının daimi tıxanması.
Vaxtında başlanan müalicə bu ağırlaşmaların əksəriyyətinin qarşısını almağa imkan verir.
Müalicə
Müalicə taktikası prosesin formasından, şişin ölçüsündən və irinin olub-olmamasından asılıdır. Kiçik ağrısız kista çox vaxt yalnız müşahidə tələb edir. Kəskin bartolinit və abses isə ginekoloq tərəfindən müalicə olunmalıdır.
- Erkən mərhələdə – ilıq oturma vannaları (axarın açılmasına və sekretin xaric olmasına kömək edir), ağrıkəsici və iltihabəleyhinə vasitələr, göstəriş üzrə antibiotiklər.
- Abses olduqda – cərrahi açılma və drenaj. Sadə kəsiklə açılma residivlə tez-tez nəticələndiyi üçün, boşluğa bir neçə həftəlik xüsusi kateter (Word kateteri) qoyula və ya marsupializasiya – vəzi axarının yeni açılışının formalaşdırılması – aparıla bilər.
- Antibakterial müalicə – iltihabın ətraf toxumaya yayılması, cinsi yolla ötürülən infeksiya, hamiləlik, immunitet zəifliyi olduqda; preparatı həkim əkin nəticəsinə və klinik vəziyyətə görə seçir.
- Təkrarlanan formalarda – digər üsullar nəticə vermədikdə vəzinin çıxarılması müzakirə edilə bilər.
Cinsi yolla ötürülən infeksiya aşkar edilərsə, partnyor da müayinə və müalicə olunmalıdır. Sağalma dövründə cinsi əlaqədən çəkinmək, gigiyenaya əməl etmək və təyin olunmuş kursu axıra qədər davam etdirmək vacibdir.
Evdə şişi sıxmaq, iynə ilə deşmək, həkimə müraciəti gecikdirərək məlhəmli sarğılar və ya xalq vasitələri ilə absesi «yetişdirməyə» çalışmaq olmaz. Antibiotikləri özbaşına qəbul etmək də yolverilməzdir – bu, infeksiyanı yalnız maskalaya, absesin yaranmasını gizlədə və törədicilərin dərmanlara davamlılığını artıra bilər.
Profilaktika
- intim gigiyenaya mülayim, ətirsiz vasitələrlə əməl etmək, şırınqalamadan çəkinmək;
- pambıq, sərbəst alt paltarı geyinmək;
- depilyasiya zamanı dərinin zədələnməsindən qorunmaq;
- qorunmuş cinsi əlaqə;
- cinsi yolla ötürülən infeksiyaların vaxtında müayinəsi və müalicəsi;
- şəkərli diabet olduqda qan şəkərinə nəzarət;
- immuniteti möhkəmləndirmək: balanslı qidalanma, kifayət qədər yuxu, siqaretdən imtina;
- bartolinit keçirmiş qadınlarda nəzarət müayinələrini buraxmamaq, çünki residiv riski qalır;
- müntəzəm profilaktik ginekoloji müayinə və ilk şişkinlik əlamətlərində ginekoloqa müraciət.
Yadda saxla!
Bartolin vəzisi absesini evdə sıxmaq və ya açmaq olmaz – bu, infeksiyanın yayılmasına və residivə səbəb olur.
- Cinsiyyət dodağında ağrılı şişkinlik yaranarsa, həmin gün ginekoloqa müraciət edin.
- Yüksək hərarət və sürətlə artan ağrı abses əlamətidir – cərrahi yardım lazımdır.
- Antibiotikləri özbaşına qəbul etməyin.
- Menopauzadan sonra bu nahiyədə yaranan hər hansı düyünü mütləq həkimə göstərin.
Suallar və cavablar
Bartolinitin özü cinsi yolla ötürülən xəstəlik deyil, lakin bəzi hallarda onun səbəbi qonoreya və ya xlamidioz kimi cinsi infeksiyalar ola bilər. Ona görə müayinə zamanı bu infeksiyalar yoxlanılır.
Bəli. Boşluq tam təmizlənməyə bilər, infeksiya qala və ya residiv verə bilər. Həkim yaranı qiymətləndirir və lazım olduqda drenaj və müalicə təyin edir.
Kiçik, ağrısız kista çox vaxt yalnız müşahidə tələb edir. Böyük, narahatlıq yaradan və ya tez-tez irinləyən kistalarda cərrahi müalicə tövsiyə olunur.
Hamiləlikdə bartolinit müalicə olunmalıdır, çünki infeksiya doğuş yollarına yayıla bilər. Hamiləliyə uyğun antibiotikləri və cərrahi üsulları ginekoloq seçir.
Bəli, xüsusən abses yalnız sadə kəsiklə açıldıqda residiv riski yüksəkdir. Kateter qoyulması və ya marsupializasiya bu riski azaldır. Təkrarlanan hallarda həkim səbəbləri – infeksiyaları, diabeti – əlavə yoxlayır.
Bu, müalicənin növündən və sağalmanın gedişindən asılıdır. Adətən ağrı və iltihab tam keçənə, yara sağalana qədər cinsi əlaqədən çəkinmək tövsiyə olunur. Dəqiq müddəti nəzarət müayinəsində ginekoloq müəyyən edir.
Ginekologiya üzrə xəstəliklər
- Adneksit
- Amenoreya
- Anembrioniya
- Anovulyasiya
- Antifosfolipid sindromu
- Aqalaktiya
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Bakterial vaginoz (vajinanın disbakteriozu)
- Bartolin vəzinin kistası
- Cinsi və psixoseksual inkişafın ləngiməsi
- Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYÖİ)
- Çoxdöllü hamiləlik
- Diffuz mastopatiya
- Dismenoreya (ağrılı aybaşı)
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
