Hiperestrogeniya — bu estrogenlərin nisbi və ya mütləq artması ilə xarakterizə olunan hormonal sindromdur. Hiperestrogeniya reproduktiv dövr qadınlarının bir çox xəstəliklərinin patogenetik əsasını təşkil edir. Lakin istənilən yaşda rast gəlinə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Estrogen artıqlığı sindromu
Xəstəlik haqqında
Estrogenlər — yumurtalıqlarda (dəqiq desək, follikulun qranuloza hüceyrələrində) sintez olunan qadın hormonlarıdır. Kimyəvi quruluşuna görə onlar steroidlərdir.
- Estradiol — qadın orqanizminin əsas müdafiəçisidir. Estradiol reproduktiv dövrdə sintez olunur və bütün orqan və sistemlərin normal fəaliyyətinin saxlanmasına kömək edir.
- Estron — menopauzada estradiolu əvəz edir. Bu hormonun bioloji aktivliyi minimaldır. O, artıq qadın orqanizmini xəstəliklərdən qorumur, buna görə menstruasiyanın dayanmasından sonra qadınlarda ürək-damar patologiyalarına tutulma kəskin artır.
- Estriol — əsasən hamiləlik dövründə plasentada əmələ gəlir və feto-plasentar sistemin normal inkişafına kömək edir.
Müxtəlif növ estrogen hormonları arasında normal balansın pozulması qadının reproduktiv sistemində patoloji proseslərin inkişafı üçün şərait yaradır. Hiperestrogeniyadan danışarkən, çox vaxt bu vəziyyət estronun artması və ya estradiolun disbalansı ilə şərtlənir.
Normada qadın orqanizmində estrogenlərin bioloji təsirləri progesteronla tarazlanır. Bu, patoloji hüceyrə proliferasiyasından qaçmağa imkan verir. Lakin, məsələn, xroniki anovulyasiya zamanı progesteronun əmələ gəlməsi pozularsa, estrogenlərin nisbi artıqlığı inkişaf edir. Nəzarətsiz hüceyrə proliferasiyası bir sıra patoloji proseslərin inkişafı üçün zəmin yarada bilər. Oxşar vəziyyət o zaman da müşahidə olunur ki, hansısa səbəblərdən orqanizmdə estrogenlər normadan çox əmələ gəlir. Bu, estrogenlərin mütləq artıqlığıdır.
Səbəbləri
Nisbi hiperestrogeniya aşağıdakı səbəb amilləri ilə bağlı ola bilər:
- Polikistik yumurtalıq sindromu – nisbi estrogen artıqlığı xroniki anovulyasiyanın nəticəsidir;
- Insulinrezistentlik – qanda dövr edən insulinə hüceyrələrin həssas olmamasıdır;
- Insulinrezistentliklə xarakterizə olunan ikinci tip şəkərli diabet;
- Artıq çəki və piylənmə – piy toxumasında estron sintez olunur, onun monoton konsentrasiyası hüceyrə proliferasiyasının adekvat olmayan güclənməsinə gətirib çıxarır;
- Orqanizmin bütün sistemlərinə əlverişsiz təsir göstərən uzunmüddətli siqaretçəkmə stajı;
- Orqanizmi «sağ qalma» rejiminə keçirən xroniki stress, bu zaman yumurtalıqların normal fəaliyyəti ləngiyir və dövrlərin əksəriyyəti anovulyator olur.
Mütləq hiperestrogeniyanın səbəbləri, nisbi hiperestrogeniyadan daha az rast gəlinsə də, adətən hormon-aktiv yumurtalıq şişlərinin inkişafı ilə əlaqədardır. Ən çox söhbət qranuloza-hüceyrəli şişdən gedir. O, follikulun qranuloza hüceyrələrindən və cinsi pərdənin hüceyrə qalıqlarından yaranır. Uşaq yaşlarından ahıl yaşa qədər istənilən yaşda olan pasiyentlərdə rast gəlinir, lakin ən çox 40–60 yaş dövründə müşahidə olunur. Xoşxassəli formaların orta diaqnoz yaşı 50, bədxassəlilərin isə 60 yaşdır.
Təsnifat
İnkişaf mexanizmləri nəzərə alınaraq, hiperestrogeniya 2 növ ola bilər:
- Mütləq, hormonal aktiv şişlərdə, piylənmədə müşahidə olunan estrogenlərin kəmiyyət miqdarının artdığı halda;
- Nisbi, estrogen səviyyələri adətən norma daxilində olduqda, lakin hormon-antaqonist progesteronun çatışmazlığı mövcud olduqda.
Bəzi patologiyalarda mütləq və nisbi formanın birləşməsi mümkündür. Məsələn, piylənməsi olan qadınlarda piy toxumasında estronun əmələ gəlməsi artır və eyni zamanda ovulyasiya da pozula bilər ki, bu da progesteron çatışmazlığı ilə müşayiət olunur. Buna görə qadın sağlamlığının qorunması üçün bədən çəkisinə nəzarət etmək və onu normativ hədlər daxilində saxlamaq vacibdir.
Klinik mənzərə
Hiperestrogeniyanın simptomları bu patoloji vəziyyətin inkişaf etdiyi qadının yaşından asılıdır.
- Reproduktiv yaşda olan qadınlarda estrogenlərin nisbi və ya mütləq artıqlığı endometriumun hiperplastik proseslərinin riskini artırır (poliplər, vəzili-kistoz və ən təhlükəli forma — atipik hiperplaziya). Bəzi hallarda hətta endometrium xərçəngi də inkişaf edə bilər. Həmçinin hiperestrogeniyanın uşaqlığın mioması, endometrioid xəstəlik, yumurtalığın sistadenomaları və mastopatiya ilə tez-tez birgə rast gəlinməsi qeyd olunur.
- Hiperestrogeniya qızlarda erkən cinsi yetkinləşməyə gətirib çıxarır — aybaşıların erkən başlanmasına, intim nahiyələrdə erkən tüklənməyə və süd vəzilərinin böyüməsinə.
- Gənc qadınlarda estrogenlərin artıqlığı menstrual funksiyanın pozulması ilə müşayiət olunur. Aybaşıların uzun müddətli gecikməsi ola bilər ki, bu da asiklik qanaxmalarla əvəz olunur. Belə pasiyentlərdə hamiləliyin saxlanmaması tezliyi də artır (özbaşına düşüklər, inkişaf etməyən hamiləlik). Bəzi qadınlar sonsuzluqla üzləşirlər.
- Postmenopauzada hiperestrogeniya fonunda uşaqlıq qanaxmaları və psixofizioloji «cavanlaşma» yaranır. Qadınlar həmyaşıdlarından daha gənc görünürlər. Fiziki dəyişikliklərlə yanaşı, yaşa uyğun olmayan psixoemosional xüsusiyyətlər də müşahidə olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hiperestrogeniyanın diaqnostikası estrogenlərin nisbi və ya mütləq artıqlığı ilə assosiasiya olunan həmin patoloji vəziyyətlərin aşkar edilməsinə yönəldilir. Müayinə proqramına endokrin sistemin aktivliyini qiymətləndirməyə imkan verən hormonal analizlər də daxil edilir.
Hiperestrogeniyaya şübhə yarandıqda aşağıdakı üsullar tövsiyə oluna bilər:
- Kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi – endometriumun hiperplaziyasını (uşaqlıq selikli qişasının qalınlaşması və onun strukturunun dəyişməsi), uşaqlıq cismi və servikal kanalın poliplərini, yumurtalıq şişlərini aşkar etməyə imkan verir;
- Süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi və ya rentgenoqrafiyası – mastopatiyanı istisna etmək üçün;
- Qanın biokimyəvi müayinəsi, qlikləşmiş hemoqlobin – şəkərli diabeti istisna etmək üçün;
- Qlükoza tolerantlıq testi – gizli gedişli insulinrezistentliyin aşkar edilməsi üçün;
- Cinsi hormonların səviyyəsinin tədqiqi;
- Qalxanabənzər vəz hormonlarının aktivliyinin müəyyən edilməsi.
Hər bir pasiyent üçün diaqnostika proqramı fərdi şəkildə tərtib edilir. Həkim şikayətləri ətraflı təhlil edir, obyektiv müayinə aparır, ginekoloji müayinə keçirir və risk faktorlarını qiymətləndirir. Bu məlumatlar əsasında ilkin diaqnoz qoyulur və əlavə diaqnostikanın prioritet istiqamətləri müəyyən edilir.
Müalicə
Qadınlarda hiperestrogeniyanın müalicəsi estrogen balanssızlığına gətirib çıxaran patogenetik mexanizmlərin korreksiyasını nəzərdə tutur. Əksər hallarda konservativ terapiya aparılır. Bəzi hallarda cərrahi müdaxilə göstərilir.
Hiperestrogeniyanın konservativ müalicəsi inkişaf etmiş patoloji prosesin xarakteri ilə müəyyən edilir. Bu zaman, əgər mövcuddursa, bədən çəkisinin normallaşdırılmasına və karbohidrat pozğunluqlarının korreksiyasına xüsusi əhəmiyyət verilir. Əksər hallarda hiperestrogeniyanın müalicəsi üçün hormonal preparatlardan istifadə olunur.
- Kontrasepsiyaya ehtiyacı olan reproduktiv yaşlı qadınlarda bunlar kombinə olunmuş estrogen-gestagen vasitələridir.
- 40 yaşdan yuxarı qadınlara, bir qayda olaraq, yalnız tsiklin ikinci fazasının dəstəklənməsi (progesteron çatışmazlığının korreksiyası) təyin edilir. Bunun üçün gestagenlər istifadə olunur.
- Hamiləlik planlaşdıran hiperestrogeniyalı pasiyentlərə təbii estrogen-gestagen preparatları göstəriş ola bilər.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə estrogenə asılı şişlərdə aparılır; bu şişlər özləri də bədxassəliyə çevrilə, həmçinin uşaqlığın və süd vəzilərinin bədxassəli şişlərinə səbəb ola bilər. Əksər hallarda zədələnmiş yumurtalığın götürülməsi aparılır. Gənc qızlarda yalnız patoloji prosesə cəlb olunmuş orqanın bir hissəsi çıxarıla bilər. Əməliyyatlar, bir qayda olaraq, laparoskopik üsulla – qarın ön divarında 3 kiçik deşik vasitəsilə aparılır. Bu cür müdaxilələr yaxşı kosmetik nəticə əldə etməyə və pasiyentin adi həyat tərzinə tez qayıtmasına (qısa reabilitasiya dövrü) imkan verir.
Çıxarılan bioloji material mütləq histoloji müayinəyə göndərilir. Bu, yekun diaqnozu dəqiqləşdirməyə və bədxassəli prosesi istisna etməyə imkan verir. Morfoloji analiz məlumatları əməliyyatdan sonrakı dövrdə pasiyentin fərdiləşdirilmiş aparılmasında istifadə olunur.
Reabilitasiya
Hormonal aktiv şişlərin cərrahi müalicəsindən sonra tövsiyə olunur:
- Erkən aktivləşmə – ilk sutkada qadınlar palata daxilində müstəqil hərəkət edə bilərlər, ikinci sutkadan fiziki aktivlik rejimi genişləndirilir;
- Toxumaların tam sağalmasına qədər cinsi pəhriz;
- Ağır yüklərin qaldırılmasının məhdudlaşdırılması;
- Gigiyena qaydalarına diqqətlə riayət edilməsi (vanna qəbulunu gigiyenik duşla əvəz etmək lazımdır).
Bərpa mərhələsində ginekoloq tərəfindən müntəzəm müayinələr aparılır. Həkim əməliyyatdan sonrakı dövrün gedişinə nəzarət edir və zərurət olduqda normadan mümkün kənarlaşmaları korreksiya edir. Kiçik çanaq orqanlarında bitişmə prosesinin qarşısını almaq üçün reabilitasiya mərhələsində fizioprosedurlar təyin oluna bilər, bunlar xüsusilə hamiləlik planlaşdıran gənc yaşlı qadınlar üçün aktualdır.
Profilaktika
Qadın sağlamlığını qorumaq, hiperestrogeniyanın və bununla əlaqəli risklərin qarşısını almaq üçün tövsiyə olunur:
- Bədən çəkisinə nəzarət edin – çəki artıq olduqda onu normaya gətirmək vacibdir (bunda dietoloq, müalicəvi bədən tərbiyəsi mütəxəssisi və s. Kömək edə bilər);
- Qalxanabənzər vəzinin vəziyyətinə nəzarət edin, çünki onun disfunksiyası menstrual funksiyanın pozulmasına səbəb ola bilər.
Yadda saxla!
Hiperestrogeniya onkoloji riskləri artıra bilər. Bir tərəfdən, bu, cinsi steroidlərin əsas bioloji təsirinin hüceyrə proliferasiyasını (bölünməsini) aktivləşdirməsi ilə bağlıdır: estrogenlərin təsiri altında hüceyrələrin bölünmə sürəti dəfələrlə artır. Digər tərəfdən, estrogen qrupu hormonları özlərinə həssas reseptorların yaranmasını stimullaşdırır və nəticədə onların bioloji aktivliyi çoxqat güclənir. Hüceyrə proliferasiyası güclü hormonal təsirlə birlikdə atipiya və bədxassəli transformasiyanın inkişafı üçün zəmin yaradır. Buna görə hiperestrogeniya endometrium xərçənginin və süd vəzi xərçənginin bəzi formalarının əsas patogenetik həlqəsi hesab edilir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
- Diabetik ketoasidoz
- Diabetik nefropatiya
Suallar və cavablar
Estrogenlərin həddindən artıq olması ilə assosiasiya olunan xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi ilə mama-ginekoloq məşğul olur.
Menopauzada bəzi qadınlarda tekoma kimi bir vəziyyət müşahidə oluna bilər. Teka-hüceyrəli şiş estrogen istehsal edən yenitörəmələrə aiddir, bütün yumurtalıq şişlərinin təxminən 4%-ni təşkil edir və əsasən 50 yaşdan yuxarı qadınlarda yaranır. Belə pasiyentlər yaşlarına nisbətən daha gənc görünürlər, çünki estrogenlər dərinin vəziyyətinə müsbət təsir göstərir. Şiş adətən xoşxassəlidir, lakin dinamik müşahidə tələb edir. Qarın və döş boşluğunda maye toplanması, anemiyanın yaranması zamanı adətən cərrahi yolla çıxarılması aparılır, bundan sonra bu təzahürlər adətən geriləyir.
Uşaqlığın və yumurtalıqların vəziyyətinin ultrasəs qiymətləndirilməsi menstrual tsiklin 5-7-ci günündə ən informativdir. Aybaşının ləngiməsi fonunda, həmçinin menopauzada USM-i istənilən gün planlaşdırmaq olar.
Adətən 45 yaşında menstrual tsikllərin əksəriyyəti anovulyator olur. Tsiklin ikinci fazasında progesteron çatışmazlığı nisbi hiperestrogeniyanın inkişafına meyilləndirir. Bu fonda qadınlarda tez-tez endometriumun hiperplastik prosesləri inkişaf edir ki, bu da uşaqlıq qanaxmalarına səbəb olur. Selikli qişanın normal vəziyyətinin bərpası üçün histeroskopiya ilə qaşınma aparılır, sonra isə dəstəkləyici progesteron terapiyası kursu təyin edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
