Hipertrixoz – bədənin müxtəlif nahiyələrində tüklərin həddindən artıq artması ilə təzahür edən bir xəstəlikdir. Xəstəliyin adı latıncadan «artmış tüklülük» kimi tərcümə olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Artıq tüklənmə
- hypertrichosis
Xəstəlik haqqında
Hipertrixoz həm qadınlarda, həm də kişilərdə diaqnoz edilir, lakin kişi cinsinin nümayəndələrində rastgəlmə tezliyi zəif cinsdən 7 dəfə çoxdur. Ən çox hallarda tüklər oğlanlarda 11-12 yaşında, cinsi yetkinlik dövrü başlayanda aktiv şəkildə artmağa başlayır.
Patologiyanı hirsutizmdən düzgün differensial diaqnostika etmək vacibdir. Hirsutizmdə aktiv tüklənmə androgenlərdən asılı olan bədən nahiyələrində müşahidə olunur – bunlar yanaqlar, qoltuqaltı çuxurlar, döş qəfəsi, qarın, budlar, çiyinlər, yuxarı dodağın üstü nahiyəsidir. Bu zaman tüklər kişi tipinə uyğun şəkildə artır ki, bu da hormonal fonun dəyişməsi ilə (kişi hormonları qadın hormonlarından çox olur) şərtlənir. Hirsutizm, hipertrixozdan fərqli olaraq, yalnız qadınlarda aşkar edilir.
Səbəbləri
Həddindən artıq tüklənməni provokasiya edən amillər aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər.
- Kəskin və xroniki xəstəliklər. Tüklənmə prosesini emosional tükənmə, porfiriya, büllöz epidermoliz, sinir anoreksiyası, kəllə travmaları başlada bilər.
- Genetik meyillilik. Əgər valideynlərdən birində və ya hər ikisində bu xəstəlik diaqnoz qoyulubsa, onda onun uşaqda inkişaf etmə ehtimalı çox yüksəkdir. Bu, DNT səviyyəsində baş verən pozğunluqlarla bağlıdır, həmin pozğunluqlarda tüklər 10-15 sm-ə qədər uzanır.
- Dərman vasitələri. Güclü təsirli preparatlar (antibiotiklər, hormonlar, sitostatiklər və başqaları) dərinin bəzi sahələrinin tüklənməsinə səbəb ola bilər.
- Onkoloji proseslər. Bütün bədən üzrə tüklərin qəfil və sürətli artması bəzən daxili orqanların şişlərinin əlaməti ola bilər.
- Travmalar, çapıqlar. Dəri daim qıcıqlanırsa, hipertrixoz da yarana bilər.
Hipertrixozun səbəbləri onun növləri ilə sıx bağlıdır. Onların vaxtında aşkar edilməsi effektiv müalicə təyin etməyə və mənfi nəticələrin qarşısını almağa imkan verəcəkdir.
Təsnifat
Hipertrixoz prosesin yayılma dərəcəsindən asılı olaraq iki növə bölünür.
- Lokal (yerli). Dərinin bir sahəsində tüklərin həddindən artıq artmasından ibarətdir. Çox vaxt daimi kimyəvi və mexaniki təsir nəticəsində yaranır. Nevus və ya hematoma üzərində əmələ gələ bilər.
- Generalizə olunmuş (yayılmış). Proses üz də daxil olmaqla bütün bədənə yayılır.
Hipertrixozun mənşəyinə görə təsnifatı mövcuddur.
- Anadangəlmə. Epitel hüceyrələrinin DNT-sində genetik pozğunluqlarla əlaqəlidir.
- Qazanılmış. Xarici amillərin mənfi təsiri ilə inkişaf edir.
Qazanılmış hipertrixoz növü daha beş formaya bölünür.
- Travmatik. Əməliyyatlardan sonra qalan çapıqlar və izlər həddindən artıq tüklənməyə məruz qalır. Proses uzun müddət gipsdə və ya sarğıda olmuş, həmçinin epilyasiya edilmiş dəri sahələrində müşahidə oluna bilər.
- Tükvari. Patologiyanın bu növü çox yüksək proqressivləşmə sürəti ilə xarakterizə olunur, bu zaman 2 ay ərzində dəri 15 sm uzunluğa qədər tüklərlə örtülür. Onlar ovuc və ayaqaltılar istisna olmaqla, bütün bədəndə böyüyür. Tükvari hipertrixoz çox vaxt daxili orqanların bədxassəli proseslərinin əlaməti ola bilər.
- Dərman mənşəli.
- Simptomatik. Baş beyin və ya onurğa beyninin zədələnməsi, şəkərli diabet, vərəm kimi əsas xəstəliklərin nəticəsidir.
- Neirogen. Vəziyyət onurğa beyninin və ya periferik sinir liflərinin zədələnməsi zamanı inkişaf edir.
Klinik mənzərə
Hipertrixoz zamanı tüksüz örtüyün böyüməli olduğu bədən sahələrində sıx özəkli qaba tüklər inkişaf edir. Patologiya üçün aşağıdakı simptomlar da xarakterikdir.
- Heteroxroniya. Uşaqlarda yaranır və ikinci dərəcəli cinsi əlamətlərin çox erkən inkişafıdır. Oğlanlarda bığ, saqqal, qızlarda isə qasıq nahiyəsində tüklər artır. Bu əlamətlər endokrin sistem patologiyalarına və ya cinsi inkişaf anomaliyalarına dəlalət edir.
- Heterogeniya. Qadınlarda saqqal və bığın artması, qasıq nahiyəsində kişi tipli (romb formasında) tüklənmə ilə təzahür edir. Əslində bu, hipertrixoz deyil, androgenlərdən asılı olan hirsutizmdir və endokrinoloji müayinə tələb edir.
- Heterotipiya. Bu simptom bədənin tipik olmayan nahiyələrində, məsələn, sağrı və ya beldə tüklənmədən ibarətdir. Xəstəliyin yayılmış formasında proses bütün bədəni əhatə edə bilər.
Uşaqlarda hipertrixoz çox vaxt nevusların (doğum ləkələrinin) tüklənməsi şəklində təzahür edir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozun qoyulması üçün vizual baxış aparılır. Həkim digər patologiyaları aşkar etmək və hipertrixozun növünü müəyyənləşdirmək, onun anadangəlmə, yoxsa qazanılmış olduğunu anlamaq üçün pasienti diqqətlə sorğu-sual edir və anamnez toplayır. Müayinə zamanı gözlərin, üzün, dişlərin, qolların, ayaqların quruluş pozğunluqlarının və sümüklər, böyrəklərin deformasiyalarının aşkarlanmasına xüsusi diqqət yetirilir. Əhəmiyyətli amillərdən biri artıq bədən çəkisi və inkişafdan geri qalma hesab olunur. Həkim tüklərin uzunluğunu, görnüşünü və yayılma dərəcəsini qiymətləndirir. Bu məlumatlar xəstəliyin mənşəyini müəyyən etməyə imkan verir.
Hipertrixozun diaqnostikası üçün qan və sidik analizi kimi laborator üsullardan istifadə olunur. İnstrumental üsullar arasında daha çox aşağıdakılar tətbiq edilir:
- Sümük sisteminin rentgenoqrafiyası;
- Ultrasəs EEQ;
- Kəllənin MRT-si;
- EKQ (o cümlədən exokardioqramma);
- Psixiatrik testlər.
Baş beynin funksiyalarının qiymətləndirilməsi hipertrixozun səbəbləri olan əqli geriliyin, şişlərin, epilepsiyanın aşkar edilməsi üçün zəruridir.
Müalicə
Hipertrixozun müalicə metodunun seçimi patologiyanın növü, səbəbi və ağırlaşmaların mövcudluğu ilə müəyyən edilir.
Əgər həddindən artıq tüklənmə endokrin sistemin fəaliyyətində pozğunluqlardan qaynaqlanıbsa, əsas endokrin xəstəliyin müalicəsi aparılır. Cinsi hormonların təsirini bloklayan (antiandrogen) vasitələr qadınlarda kişi tipli tüklənmədə (hirsutizmdə) tətbiq olunur. Xəstəliyin dərman mənşəli növü zamanı pozğunluğa səbəb olmuş preparatın ləğvi istifadə olunur.
Preparat ləğv edildikdən sonra 10 günədək detoksikasiya kursu aparılır. Toksinlərin orqanizmdən xaric edilməsi bərpa proseslərinin işə düşməsinə, immunitetin möhkəmlənməsinə və mübadilə proseslərinin bərpasına kömək edir.
Effektiv terapiyaya yalnız qazanılmış xəstəlik forması tabe olur. Anadangəlmə növ isə insanla bütün həyatı boyu qalır. Bu halda yalnız tüklərin müntəzəm götürülməsi və ya onların böyüməsini ləngidən prosedurlar göstərilir.
- Ülgücləmə. Bu, ən ucuz və ən sadə üsuldur. Əhəmiyyətli çatışmazlığı var – tüklərin artıq bir sutkadan sonra sürətlə yenidən uzanması.
- Ağartma. Tükləri tünd və nəzərə çarpan edən piqment maddəsinin aradan qaldırılması.
- Cımbızla çıxarma. Folikul ilə birlikdə tüklərin çıxarılmasından ibarət mürəkkəb prosedur. Təsirin müddəti 14 günədəkdir.
- Lazer epilyasiyası. Yığılma xüsusiyyətinə malik yüksək effektiv üsul. Texnika tüklərdən aylarla və ya illərlə qurtulmağa imkan verir, onları daha açıq rəngli edir.
- Şuqaring, mumla depilyasiya. Metodlar optimal qiymətə malikdir və hipertrixozun əlamətlərini 6 həftəyədək müddətə aradan qaldırır.
Cımbızla çıxarma, şuqaring, mumla depilyasiya və lazer epilyasiyası ağrılı ola bilər, lakin bu üsullar adətən reabilitasiyadan keçməyi tələb etmir.
Profilaktika
Anadangəlmə patologiya formasının profilaktikası üçün spesifik metodlar mövcud deyil. Qazanılmış növlərin inkişafının qarşısını almaq üçün hormonal fonu və bütövlükdə orqanizmi, xüsusən də cinsi yetkinlik, hamiləlik, klimaks dövründə nəzarətdə saxlamaq tövsiyə olunur. Dərman preparatlarını yalnız həkim təyinatı ilə qəbul etmək, yan təsirlər yarandıqda isə müalicənin korreksiyası üçün dərhal mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.
Yadda saxla!
Bədən üzrə tüklərin yüksək sürətlə artması orqanizmdə geri dönməz dəyişikliklərə gətirib çıxarmır. Lakin patologiya pasientin emosional vəziyyətinə təsir edir və onun həyat keyfiyyətini azaldır. İnsan özünəinamını itirə, kommunikativ bacarıqlarını itirə və başqalarının yanında özünü sıxılmış hiss edə bilər.
Hipertrixoz zamanı tükləri müntəzəm olaraq aradan qaldırmaq vacibdir ki, bu da vaxt və maliyyə xərcləri tələb edir. Bəzən xəstəlik mukopolisaxaridoz, böyrəküstü vəzilərin çatışmazlığı və s. Kimi daxili orqan patologiyalarının ağırlaşması olur. O zaman hipertrixozun əlamətləri diaqnozu vaxtında qoymağa və əsas səbəbin vaxtında müalicəsinə başlamağa kömək edir.
Suallar və cavablar
Bəli, anadangəlmə hipertrixoz körpənin doğulmasından dərhal sonra özünü göstərir. O, bir və ya hər iki valideyndən ona keçən gen mutasiyaları ilə əlaqədardır.
Bu xəstəliklərin əlamətləri oxşardır. Lakin hipertrixoz hər iki cinsdə diaqnoz qoyulur, hirsutizm isə yalnız qadınlarda. Hirsutizmdə tüklər androgen səviyyəsindən asılı zonalarda aktiv şəkildə artır, hipertrixoz isə bədənin bütün hissələrinin tüklənməsi ilə xarakterizə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
