Kontagioz molyusk Molluscum contagiosum virusunun törətdiyi xoşxassəli və yoluxucu dəri infeksiyasıdır. Xüsusilə uşaqlarda kiçik, mərkəzi çökəkliyi olan papulalarla təzahür edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Molluscum contagiosum
- yoluxucu molyusk
- molyusk infeksiyası
Xəstəlik haqqında
Kontagioz molyusk Molluscum contagiosum virusunun törətdiyi xoşxassəli, yoluxucu dəri infeksiyasıdır. Törədici çiçək viruslarının (poksviruslar) ailəsinə aiddir və yalnız dərinin, nadir hallarda isə selikli qişaların səthi qatında — epidermisdə çoxalır. Virus daxili orqanlara keçmir və qana yayılmır.
Xəstəlik dəridə xırda, hamar, sədəf və ya dəri rəngli, mərkəzində göbəyəbənzər çökəklik olan düyüncüklər (papulalar) ilə özünü göstərir. Virus bir müddət immun sistemdən «gizlənməyi» bacarır, buna görə səpgilər aylarla qala bilər; immun cavab formalaşdıqdan sonra isə adətən izsiz yox olur. Sağlam insanda xəstəlik çox vaxt bir neçə aydan bir ilə qədər, bəzən daha uzun çəkir.
Ən çox məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlar xəstələnir — onlar arasında yaxın təmas, birgə oyunlar və ortaq əşyalar yoluxmanı asanlaşdırır. Atopik dermatiti olan uşaqlarda səpgilər daha çox və uzunmüddətli olur. Yetkinlərdə molyusk çox vaxt cinsi yolla ötürülür və genital nahiyədə yerləşir, ağır immun çatışmazlığı olan şəxslərdə (məsələn, müalicə almayan İİV infeksiyası zamanı) isə iri və çoxsaylı səpgilər şəklində gedə bilər.
Kontagioz molyusk həyat üçün təhlükəli deyil, lakin kosmetik narahatlıq yaradır, qaşınma və ikincili infeksiya ilə ağırlaşa bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin səbəbi Molluscum contagiosum virusu ilə yoluxmadır. Virus dəridəki mikroçatlar və sıyrıqlar vasitəsilə daxil olur. Gizli (inkubasiya) dövr adətən iki həftədən altı aya qədər davam edir. Yoluxma yolları:
- Birbaşa dəri təması — səpgiləri olan insanla oyun, qucaqlaşma, kontakt idman növləri zamanı.
- Ümumi əşyalar vasitəsilə — dəsmal, paltar, oyuncaqlar, idman avadanlığı, hamam aksesuarları.
- Özünüyoluxma (autoinokulyasiya) — papulaları qaşıyarkən, qırxınarkən və ya sıxarkən virus dərinin yeni sahələrinə keçir; səpgilər bəzən cızıq xətti boyunca düzülür.
- Cinsi yol — yetkinlərdə qasıq, cinsiyyət orqanları və budların daxili səthi zədələndikdə.
Yoluxma ehtimalını və xəstəliyin ağırlığını artıran amillər:
- Uşaq yaşı — virusa qarşı immun yaddaş hələ formalaşmayıb, uşaqlar arasında təmas sıxdır.
- Atopik dermatit və digər dəri xəstəlikləri — zədələnmiş dəri baryeri və qaşınma virusun yayılmasını asanlaşdırır.
- İmmunitetin zəifləməsi — İİV infeksiyası, immuniteti zəiflədən dərmanlar, sistemli kortikosteroidlərlə uzunmüddətli müalicə.
- Hovuz, hamam, sauna — rütubətli mühitdə ümumi dəsmal və oturacaqlardan istifadə.
- İsti və rütubətli iqlim, sıx yaşayış şəraiti.
- Təsadüfi cinsi əlaqələr — yetkinlərdə.
Təsnifat
Klinik olaraq tipik və atipik formalar ayırd edilir.
- Tipik forma — tək-tək və ya qruplar şəklində yerləşən xırda, sədəf parıltılı papulalar; lokalizə (bir nahiyədə) və ya generalizə (bədənin müxtəlif sahələrində) ola bilər.
- Nəhəng forma — diametri bir santimetrdən böyük iri düyünlər, bəzən birləşərək konqlomerat əmələ gətirir.
- İltihablı forma — papulalar qızarır, şişir, irinciyə bənzəyir; çox vaxt immun reaksiyanın başlanmasını və tezliklə sağalmanı göstərir.
- Digər atipik variantlar — ayaqcıqlı, kistoz, buynuzlaşan, xoralaşan, sızanağa və ya ziyilə bənzəyən səpgilər.
Atipik və geniş yayılmış formalar əsasən immun sistemin ciddi zəifləməsi fonunda rast gəlinir və belə hallarda əlavə müayinə tələb olunur.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən ümumi vəziyyəti pozmur: hərarət və zəiflik olmur. Əsas əlamət dəri səpgisidir:
- Papulalar — bir neçə millimetrdən yarım santimetrə qədər ölçüdə, yarımkürəvi, sıx, hamar, dəri rəngli, çəhrayımtıl və ya mumabənzər-sədəfi düyüncüklər.
- Mərkəzi çökəklik — papulanın ortasında göbəyəbənzər batıqlıq; yan tərəfdən sıxdıqda ağımtıl, kəsmikvari kütlə çıxır (bunu etmək olmaz — virus yayılır).
- Sayı — bir neçədən onlarla, bəzən yüzə qədər; yeni elementlər vaxtaşırı əlavə olunur.
- Yerləşməsi — uşaqlarda daha çox gövdə, qoltuqaltı, dirsək və diz büküşləri, üz və boyun; yetkinlərdə qarnın aşağı hissəsi, qasıq, cinsiyyət orqanları, budların daxili səthi. Ovuclar və ayaqaltı adətən zədələnmir.
- Qaşınma — çox vaxt olmur və ya zəifdir, lakin atopik dermatiti olanlarda papulaların ətrafında ekzemaya bənzər qızartı və qaşınma yarana bilər («molyusk dermatiti»).
- Sağalma əlamətləri — papula qızarır, şişir, sonra quruyub yox olur; bu, çox vaxt infeksiya deyil, immun cavabın başlanğıcıdır.
Göz qapaqlarının kənarında yerləşən səpgilər konyunktivitə səbəb ola bilər. Yetkinlərdə genital nahiyədə molyusk aşkar edildikdə digər cinsi yolla keçən infeksiyalara da müayinə tövsiyə olunur.
Həkimə tez müraciət etmək lazımdır, əgər papulaların ətrafında güclü ağrı, şişkinlik, dərinin isti olması, irin və ya hərarət yaranıbsa; səpgilər göz qapağında olub göz qızarır, yaşarır, ağrıyırsa; səpgilər çox sürətlə artır, iriləşir və ya immun sistemi zəif olan insanda yaranıbsa.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əksər hallarda klinik qoyulur: dermatoloq səpgilərin tipik görünüşünə — mərkəzi çökəkliyi olan sədəfi papulalara — əsaslanır. Həkim xəstəliyin nə vaxt başladığını, ailədə və uşaq kollektivində oxşar halların olub-olmadığını, atopik dermatit və immun sistem xəstəliklərinin mövcudluğunu dəqiqləşdirir.
- Dermatoskopiya — böyüdülmüş görüntüdə papulanın mərkəzində ağımtıl-sarımtıl struktursuz sahə və onun ətrafında xarakterik «tac» şəklində damarlar görünür; xırda və ya atipik elementləri tanımağa kömək edir.
- Papula möhtəviyyatının mikroskopik müayinəsi — sıxılan kütlədə xarakterik «molyusk cisimcikləri» aşkar olunur.
- Biopsiya və histoloji müayinə — yalnız atipik, iri və ya diaqnozu şübhəli olan hallarda.
- İİV və cinsi yolla keçən infeksiyalara müayinə — yetkinlərdə genital nahiyədə və ya çoxsaylı, iri səpgilər olduqda.
- Oftalmoloji müayinə — göz qapaqlarında səpgilər və gözdə qıcıqlanma olduqda.
Differensial diaqnostika ziyillər, milium, sızanaqlar, follikulit, su çiçəyi, herpes infeksiyası, dəri kistaları, immun çatışmazlığı olanlarda isə dərin göbələk infeksiyaları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- İkincili bakterial infeksiya — qaşınma və sıxma nəticəsində stafilokokk və streptokokkların qoşulması, impetiqo, follikulit; nadir hallarda abses.
- Molyusk dermatiti — papulaların ətrafında ekzemaya bənzər iltihab və qaşınma.
- Konyunktivit və keratit — göz qapağı kənarında yerləşən səpgilər zamanı.
- Çapıqlar və piqment ləkələri — əsasən papulaların qaşınması, sıxılması və ya kobud çıxarılmasından sonra.
- Uzunmüddətli və geniş yayılmış gediş — immun sistemi zəif olan insanlarda.
Müalicə
Kontagioz molyusk əksər hallarda müalicəsiz də keçir: immun sistem virusu tanıdıqdan sonra papulalar özbaşına yox olur və adətən iz qalmır. Buna görə, xüsusilə uşaqlarda, səpgilər az olduqda və narahatlıq yaratmadıqda həkim çox vaxt müşahidə taktikası seçir. Bu dövrdə əsas məqsəd səpgilərin yayılmasının və başqalarına yoluxmanın qarşısını almaqdır.
Fəal müalicə adətən aşağıdakı hallarda məsləhət görülür: səpgilər çoxdur və sürətlə artır; qaşınma, iltihab və ya ikincili infeksiya var; səpgilər genital nahiyədədir (cinsi partnyora yoluxmanın qarşısını almaq üçün) və ya göz ətrafındadır; kosmetik narahatlıq ciddidir; immun sistem zəifdir.
- Kyuretaj — papulanın xüsusi kəskin qaşıqla (kyuretka) sıyrılıb götürülməsi; keyidici krem və ya yerli anesteziya ilə aparılır, sürətli və effektiv üsuldur.
- Kriodestruksiya — maye azotla dondurma; bir neçə seans lazım ola bilər, kiçik uşaqlarda ağrılı olduğu üçün ehtiyatla istifadə olunur.
- Lazer destruksiyası və elektrokoaqulyasiya — çoxsaylı və ya müalicəyə tabe olmayan səpgilər zamanı.
- Yerli vasitələr — həkimin təyinatı ilə qıcıqlandırıcı (qabarcıq yaradan), keratolitik və ya yerli immun cavabı gücləndirən preparatlar; həkim nəzarəti olmadan istifadə yanıq və çapıqlara səbəb ola bilər.
- Molyusk dermatitinin və ikincili infeksiyanın müalicəsi — nəmləndirici vasitələr, qısa iltihabəleyhinə kurs, bakterial infeksiya olduqda antibakterial vasitələr.
- Əsas xəstəliyin müalicəsi — immun çatışmazlığı olan pasiyentlərdə immun sistemin bərpası səpgilərin geriləməsində həlledici rol oynayır.
Üzdə, göz qapaqlarında və genital nahiyədə çıxarma üsulu xüsusi ehtiyatla seçilir, göz ətrafındakı səpgilərin müalicəsində oftalmoloq iştirak edir. İstənilən üsuldan sonra yeni papulaların yaranması mümkündür, çünki virus səpgilər görünməzdən əvvəl də dəridə ola bilər.
Nə etmək olmaz: papulaları sıxmaq, qoparmaq, yod, sirkə, sarımsaq və digər «xalq üsulları» ilə yandırmaq — bu, virusun yayılmasına, infeksiyaya və çapıqlara səbəb olur.
Reabilitasiya
Papulalar çıxarıldıqdan sonra yaraları təmiz və quru saxlamaq, həkimin tövsiyə etdiyi antiseptiklə işləmək, əmələ gələn qabıqları qoparmamaq lazımdır. Qabıqlar özbaşına düşənə qədər hovuz, sauna və hamamdan, sıx və sürtünən geyimdən, intensiv tərləmədən çəkinmək məsləhətdir. Bir neçə həftə sonra həkimə təkrar baxış faydalıdır: bu müddətdə yaranmış yeni papulaları erkən aşkar edib vaxtında aradan qaldırmaq olar.
Profilaktika
- Şəxsi dəsmal, paltar, ülgüc, lif və hamam aksesuarlarından istifadə edin, onları başqaları ilə bölüşməyin.
- Səpgiləri qaşımayın və sıxmayın; uşaqların dırnaqlarını qısa saxlayın.
- Səpgilər açıq yerlərdədirsə, uşaq kollektivində, idmanda və hovuzda onları paltar və ya suya davamlı sarğı ilə örtün.
- Əlləri tez-tez sabunla yuyun, xüsusilə səpgilərə toxunduqdan sonra.
- Səpgilər olan nahiyədə qırxınmayın — bu, virusu yeni sahələrə yayır.
- Hovuz və saunalarda öz dəsmalınızdan istifadə edin, oturacaqlarda dəsmal və ya mələfə üzərində oturun.
- Atopik dermatiti olan uşaqlarda dəri baryerini nəmləndirici vasitələrlə qoruyun.
- Genital nahiyədə səpgilər olduqda sağalana qədər cinsi təmasdan çəkinin; prezervativ riski azaldır, lakin tam qorumur.
Molyusku olan uşağın bağçaya və ya məktəbə getməsini məhdudlaşdırmağa adətən ehtiyac yoxdur, şərt odur ki, səpgilər örtülsün və gigiyena qaydalarına əməl olunsun.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kontagioz molyusku dermatoloq müalicə edir, uşaqlarda ilkin müayinəni pediatr da apara bilər. Göz qapağında səpgilər olduqda oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
- Kontagioz molyusk xoşxassəli virus infeksiyasıdır və adətən özbaşına, iz qoymadan keçir, lakin buna aylar lazım ola bilər.
- Papulaları sıxmaq, qoparmaq və evdə yandırmaq olmaz — bu, səpgiləri yayır və çapıq qoyur.
- Çıxarmağa ehtiyac olub-olmadığını və üsulunu dermatoloq müəyyən edir.
- Yetkinlərdə genital səpgilər və ya çoxsaylı iri papulalar əlavə müayinə tələb edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bəli, adətən uşağı kollektivdən ayırmağa ehtiyac yoxdur. Açıq yerlərdəki səpgiləri paltar və ya sarğı ilə örtmək, uşağa ayrıca dəsmal vermək və əllərin gigiyenasına diqqət yetirmək kifayətdir. Tərbiyəçini xəbərdar etmək faydalıdır ki, ortaq dəsmal və paltarlardan istifadə olunmasın.
Sağlam insanda ayrı-ayrı papulalar bir neçə həftədən bir neçə aya qədər qalır, xəstəlik isə bütövlükdə çox vaxt bir neçə aydan bir ilə qədər, bəzən daha uzun davam edir. Özünüyoluxma səbəbindən yeni elementlər yarandıqca müddət uzanır. Atopik dermatiti və ya zəif immuniteti olanlarda gediş daha uzun ola bilər.
Xeyr, əksər uşaqlarda səpgilər özbaşına keçir və həkim müşahidəni seçə bilər. Çıxarma çoxsaylı və ya sürətlə artan səpgilər, iltihab, genital və ya göz ətrafı yerləşmə, ciddi kosmetik narahatlıq zamanı məsləhət görülür. Qərarı həkim pasiyentin yaşını, səpgilərin yerini və sayını nəzərə alaraq verir.
Hovuz suyu vasitəsilə yoluxma ehtimalı azdır, əsas risk ortaq dəsmal, oyuncaq və birbaşa dəri təmasıdır. Səpgiləri suya davamlı sarğı ilə örtmək, şəxsi dəsmal və əşyalardan istifadə etmək şərti ilə hovuza getmək adətən mümkündür. Səpgilər çıxarıldıqdan sonra isə yaralar sağalana qədər hovuzdan çəkinmək lazımdır.
Bəli, keçirilmiş infeksiya ömürlük immunitet yaratmır, buna görə təkrar yoluxma mümkündür. Bununla belə, böyüdükcə uşaqlarda xəstəlik daha nadir hallarda təkrarlanır. Şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək riski azaldır.
Kontagioz molyusk dölün inkişafına təsir göstərmir və hamiləliyin gedişini pozmur. Hamiləlik zamanı bəzi yerli preparatlar istifadə edilmir, buna görə çıxarmaq lazım gəldikdə adətən fiziki üsullar seçilir. Genital nahiyədə səpgilər olduqda ginekoloq və dermatoloqa müraciət etmək məsləhətdir.
Dermatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
