Kontakt dermatit dərinin xarici maddə ilə təmasından sonra yaranan iltihabi reaksiyadır. İrritant və allergik kontakt dermatit əsas iki formadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Təmas dermatiti
- kontakt ekzema
Xəstəlik haqqında
Kontakt dermatit anlayışı əsasında dəridə gedən kəskin iltihabi reaksiya duran bütöv bir dəri xəstəlikləri qrupunu birləşdirir. Sadə kontakt dermatit qıcıqlandırıcı maddələrin təsirinə cavab olaraq inkişaf edir (halların təxminən 80%-i), allergik forma allergenlərlə təmasda, fototoksiki forma UB-şüalarının təsirində, fotoallergik forma isə allergenlərin ultrabənövşəyi şüalanma təsirilə aktivləşməsi zamanı yaranır.
İltihabi reaksiyanın gücü müxtəlif şərtlərdən asılıdır:
- qıcıqlandırıcı maddənin aktivliyindən;
- onun dərinin lipid mantiyası ilə reaksiya qabiliyyəti dərəcəsindən;
- xarici təsirlərdən (soyuq, rütubət, sürtünmə);
- insanın yaşından.
İltihabi proses aqressiv maddənin dəriyə təsir etdiyi yeri əhatə edir. Sadə kontakt dermatitdə dəri hüceyrələrinin aqressor amil tərəfindən birbaşa zədələnməsi baş verir, allergik formada isə zədələnmə immun sistemin qeyri-düzgün işləməsi ilə bağlıdır.
Səbəbləri
Sadə kontakt dermatitin səbəbi dəriyə zədələyici xüsusiyyətli maddələrin təsiridir. Bunlar ola bilər:
- qələvilər;
- turşular;
- sabunlar;
- abraziv (aşındırıcı) vasitələr;
- bioloji mayelər (tüpürcək, sidik);
- bitkilər (acı bibər, zəhərli sumax, puansettiya və s.).
Maddənin birdəfəlik təsiri zamanı kəskin forma inkişaf edir. Zəif qıcıqlandırıcılarla tez-tez təmas olduqda isə xroniki kontakt dermatit formalaşır.
Fototoksik dermatit müəyyən bir maddənin (xaricdən və ya daxildən təsir edən) və günəş işığının birgə təsiri nəticəsində dəridə sərbəst radikalların və iltihab mediatorlarının əmələ gəlməsi ilə inkişaf edir.
Allergik dermatit orqanizmin müəyyən bir maddəyə qarşı həssaslaşmasının (sensibilizasiyasının) və sonradan onunla təkrar təmasın nəticəsidir. Bu, immun sistemin iştirak etdiyi gecikmiş tipli allergik reaksiyadır. Bəzən maddələr yalnız günəş işığının təsiri ilə dəyişdikdən sonra allergenə çevrilir (məsələn, günəşdən qoruyucu vasitələrin və üz qırxdıqdan sonra istifadə olunan losyonların komponentləri). Belə halda fotoallergik dermatitdən danışılır.
Klinik mənzərə
Kontakt dermatitin təzahürləri onun formasından və qıcıqlandırıcı maddənin təsir gücündən asılıdır. Dəri simptomlarının provokatorun dəriyə və ya orqanizmin daxilinə düşdüyü anla qarşılıqlı əlaqəsi aydın izlənilir. Sadə dermatitdə təzahürlər dəqiq lokalizasiyaya malikdir, allergik formada isə təsir zonasının hüdudlarından çox uzaqlara yayıla bilər, allergenin daxildən təsiri zamanı isə bütün bədəni əhatə etmək qabiliyyətinə malikdir.
Kontakt dermatitdə iltihab təmas zonasının hiperemiyası və ağrı ilə təzahür edir. Üç formada inkişaf edə bilər:
- eritematoz forma – dəri qızarır, ödem mümkündür, qaşınma və ağrı zəif və ya orta dərəcədə ifadə olunur, tez-tez quruluq, təbəqələnmə və çatların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur;
- bulyoz forma – dəridə seroz və ya hemorragik məzmunla dolu qovuqcuqlar əmələ gəlir, onlar zədələndikdən sonra eroziyalar yaranır, güclü ağrılılıq, yanma hissi mümkündür, qovuqcuqların ətrafındakı dəri qırmızıdır;
- nekrotik forma – zədələnmiş sahədə qabıqla örtülmüş xoralar əmələ gəlir, sağaldıqdan sonra adətən çapıqlar qalır, güclü ağrı ilə müşayiət olunur.
Allergik kontakt dermatitin xüsusiyyəti qaşınma və dərinin qızarmasıdır, tez-tez qovuqcuqlu səpgilərin əmələ gəlməsi qeyd olunur.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kontakt dermatit xarakterik simptomlara və anamnez məlumatlarına əsasən diaqnoz qoyulur. Aqressiv maddə ilə təmasa aşağıdakılar işarə edir:
- iltihablı zonanın aydın lokalizasiyası;
- ifadə olunmuş
- səthdə eritematoz, bulyoz və nekrotik dəyişikliklər.
Həkimə həyat tərzinin və peşə fəaliyyətinin xüsusiyyətlərini, yuyucu və kosmetik vasitələrdən istifadəni danışmaq vacibdir. Bəzi hallarda yaxınların fəaliyyəti, son səyahətlər və ya yeni qidanın qəbulu ilə səbəb-nəticə əlaqəsi izlənilir. Əgər dermatitin son zamanlarda məişət kimyəvi maddələrindən istifadə səbəbindən yarandığına dair şübhə varsa, dəri sınağı aparılır – vasitə birincili iltihab ocağından uzaqda, dərinin kiçik sahəsinə tətbiq edilir.
Kontakt dermatiti allergik reaksiyadan fərqləndirmək üçün qan analizi aparılır, toxumaların histoloji analizi, allergik sınaqlar keçirilir. Dərinin irinli iltihabı olduqda törədicinin növünü və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etmək üçün bakterioloji əkin aparılır.
Müalicə
Terapiyada əsas məsələ qıcıqlandırıcı maddəni müəyyən etmək və onunla təkrar təmasları istisna etməkdir. Yüngül formada spesifik müalicəyə ehtiyac yoxdur. İltihab müəyyən müddətdən sonra özbaşına keçib gedir. Xoşagəlməz hisslərin aradan qaldırılması üçün həkim soyuq kompreslər etməyi məsləhət görə bilər.
Qovuqcuqlar əmələ gəldikdə onlar deşilir, lakin infeksiyanın yaraya düşməsinin qarşısını almaq üçün pərdə yerində saxlanılır. İltihab zonasının antiseptik məhlullarla silinməsi və ya anilin boyaları ilə yağlanması tövsiyə oluna bilər.
Nekrotik formada sağaldıcı vasitələrin tətbiqi tələb olunur. İkincili infeksiyanın qoşulması və irinli ocaqların əmələ gəlməsi halında antibiotiklər təyin edilir. İfadə olunmuş iltihab zamanı lokal qlükokortikoidlərin istifadəsi tövsiyə olunur. Ağır hallarda kiçik dozalarda sistem təsirli hormonal preparatlar təyin edilir.
Allergik formada hormonal məlhəmlər və sistem antihistamin preparatlar istifadə olunur. Xroniki kontakt dermatitdə əsas tədbir qıcıqlandırıcılarla təmasların profilaktikasıdır. Potensial aqressorla qarşılaşma imkanlarını minimuma endirmək üçün peşə fəaliyyətini nəzərdən keçirmək tövsiyə olunur. Əllərin dərisində iltihab olduqda əlcək istifadə etmək, mütəmadi olaraq yumşaldıcı və qoruyucu kremlər tətbiq etmək tövsiyə olunur.
Mütəxəssislərin böyük praktiki təcrübəsi, öz laboratoriyası və müasir avadanlıq dəri xəstəliklərinin diaqnostika prosesini xeyli asanlaşdırır. Hər bir xəstəyə fərdi yanaşma xəstənin həyat tərzinin və sağlamlıq vəziyyətinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla optimal müalicə sxemi seçməyə imkan verir.
Profilaktika
Kontakt dermatitin qarşısını almağın əsas yolu reaksiyaya səbəb olan maddəni müəyyən etmək və onunla təmasdan qaçmaqdır. Allergik formada həssaslıq adətən ömür boyu qalır, buna görə qoruyucu tədbirlər daimi olmalıdır.
- Məişət kimyəvi maddələri, yuyucu vasitələr və məhlullarla işləyərkən içərisi pambıq qatlı rezin və ya nitril əlcəklərdən istifadə edin.
- Əlləri ilıq su ilə yuyun, sabunun miqdarını azaldın, yuyunduqdan sonra dərini yaxşıca qurulayıb yumşaldıcı krem çəkin.
- Nikelə həssaslıq varsa, metal düymələri, kəmər tokalarını və bijuteriyanı nikelsiz alternativlərlə əvəz edin.
- Yeni kosmetik vasitəni və ya saç boyasını istifadə etməzdən əvvəl dirsəyin daxili səthinin kiçik sahəsində bir neçə gün yoxlayın; ətirsiz, tərkibi qısa olan vasitələrə üstünlük verin.
- Məhsulların tərkibini oxuyun: allergik sınaqlardan sonra dermatoloq sizin üçün qaçınılmalı maddələrin siyahısını verə bilər.
- İş yerində qoruyucu geyimdən və mühafizə vasitələrindən istifadə edin; iş zamanı dərinin vəziyyəti pisləşirsə, bunu həkimlə müzakirə edin.
Yadda saxla!
Kontakt dermatit adətən təhlükəli deyil və səbəb aradan qaldırıldıqda 2–4 həftə ərzində keçir. Lakin səbəb tapılmadıqda proses xronikləşir, dəri çatlayır və infeksiyaya açıq olur. Səpgi bir neçə həftə keçmirsə və ya tez-tez qayıdırsa, dermatoloqa müraciət edin: aplikasion allergik sınaqlar səbəbi dəqiqləşdirməyə kömək edir.
Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət edin:
- səpgi üzdə, göz ətrafında və ya cinsiyyət orqanlarında yerləşir;
- dərinin geniş sahəsi zədələnib, iri qovuqlar və ya xoralar əmələ gəlib;
- irinli ifrazat, sarı qabıqlar, artan ağrı və hərarət — infeksiya əlamətləri;
- kimyəvi maddə ilə təmasdan sonra dəridə yanıq, ağarma və ya qaralma.
Dəri reaksiyası ilə eyni vaxtda dodaqların, dilin və ya üzün şişməsi, nəfəs almağın çətinləşməsi və ya başgicəllənmə yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xeyr, kontakt dermatit infeksion xəstəlik deyil və başqa insana ötürülmür. O, dərinin konkret qıcıqlandırıcı maddə və ya allergenlə birbaşa təmasına reaksiyası nəticəsində yaranır. Əgər ətrafdakı insan da eyni maddəyə həssasdırsa, o da öz növbəsində müstəqil olaraq oxşar reaksiya inkişaf etdirə bilər, lakin bu, xəstədən yoluxma yolu ilə deyil, eyni təsiredicilə təmas nəticəsində baş verir.
Adətən qıcıqlandırıcı və ya allergenlə təmas kəsildikdən sonra kəskin dəri reaksiyası tədricən sönür. Lakin təmas davam edərsə və ya zəif qıcıqlandırıcılarla tez-tez toqquşma olarsa, proses xronikləşə və dəri dəyişiklikləri uzun müddət qala bilər. Xroniki formada təkrar kəskinləşmələr də mümkündür. Konkret proqnozu dermatoloq təmasın xarakterini və dərinin vəziyyətini qiymətləndirərək müəyyən edir.
Allergik reaksiyalara meyillilik bir sıra hallarda genetik amillərlə əlaqələndirilir və ailədə allergik xəstəliklər olduqda uşaqda da oxşar həssaslıq inkişaf etmə ehtimalı bir qədər yüksək ola bilər. Bununla belə, kontakt dermatitin özü konkret maddə ilə birbaşa təmas nəticəsində yaranır, sadəcə irsi ötürülmür. Uşaqda yeni allergenlərə həssaslığı erkən aşkar etmək üçün dəri dəyişiklikləri müşahidə olunduqda həkimə müraciət faydalıdır.
Dermatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
