Onurğa sütununun hemanjioması – onurğa sütəbinin daxilində yerləşən, qan damarlarından əmələ gələn xoşxassəli yenitörəmədir.
Yayımlanma tarixi:
Onurğa sütununun hemanjioması – onurğa sütəbinin daxilində yerləşən, qan damarlarından əmələ gələn xoşxassəli yenitörəmədir. Əksər pasiyentlərdə simptomsuz keçir, lakin bir sıra hallarda davamlı şəkildə böyüyərək ağrı və sinir kökcüklərinin sıxılması simptomları ilə müşayiət olunur, bəzən onurğa sütəbinin patoloji sınıqlarına və onurğa beyninin kompressiyasına səbəb olur.
Xəstəlik haqqında
Hemanjioma – onurğa sütununun geniş yayılmış şişidir. Statistik məlumatlara görə, əhalinin 10%-dək hissəsi bundan əziyyət çəkir. Qadınlarda kişilərə nisbətən daha çox diaqnoz edilir ki, bu da çox güman onların qanında estrogenlərin yüksək miqdarı ilə bağlıdır (onlar bu yenitörəmənin inkişaf səbəblərindən biridir). Demək olar ki, həmişə xoşxassəli gedişlə keçir, bədxassəliyə meyl damar şişlərinin 1%-dən azında aşkar edilir.
Hemanjioma adətən bir onurğa sütəbinin hüdudları daxilində yerləşir, 10 haldan 8-də döş, 15%-dən çoxunda isə bel, tək-tək hallarda boyun və oma hissələrini zədələyir.
Səbəbləri
Döş, bel və ya boyun onurğası hemangiomasının inkişafının dəqiq səbəbləri hələ tam aydın deyil. Güman edilir ki, xəstəlik irsi meyillik olduqda inkişaf edir, çünki əsasən yaxın qohumlarında istənilən lokalizasiyalı hemangiomalar olan pasiyentlərdə qeydə alınır. Həmçinin risk amilləri bunlardır:
- Qanda estrogenlərin yüksək səviyyəsi;
- Toxumaların hipoksiyası;
- Anamnezdə onurğa travmaları.
Damarlı şişin inkişaf mexanizmi təxminən aşağıdakı kimidir:
- Pasiyentdə damar divarının anadangəlmə qeyri-kafiliyi mövcuddur;
- Yüksək fiziki yüklər, damar qeyri-kafiliyi ilə birlikdə onurğa fəqərəsinin travmatik zədələnmələri sümük toxumasına təkrarlanan qansızmalara səbəb olur;
- Qanın toplandığı yerdə tromb əmələgəlmə prosesi başlayır, bundan sonra sümükləri dağıdan hüceyrələr – osteoklastlar aktivləşir;
- Sümük toxumasının defekt sahələrində yeni qeyri-kafi qan damarları formalaşır – hemangioma böyüyür;
- Təkrari travmalar və ya fəqərəyə intensiv yüklənmələr zamanı yuxarıda təsvir edilən proses təkrarlanır, yenidən qansızmalar yaranır, tromblar əmələ gəlir, osteoklastlar aktivləşir, sümük dağılır və əmələ gəlmiş boşluqda yenidən divarı qeyri-kafi olan kapilyarlar çoxalır.
Fəqərə tədricən dağılır və dayaq funksiyasını yerinə yetirmək qabiliyyətini itirir – növbəti mexaniki təsir zamanı patoloji sınıq yarana bilər.
Təsnifat
Yenitörəmənin tərkibindən asılı olaraq hemanjiomaların 4 növü fərqləndirilir:
- Kapilyar (bir-biri ilə dolaşmış kapilyarlardan ibarətdir, onların arasında piy və birləşdirici toxuma qatları yerləşir);
- Ratsematoz (şişin əsasını orta kalibrli damarlar təşkil edir);
- Kavernoz (bir-biri ilə əlaqəli, müxtəlif forma və ölçülü boşluqlardan ibarətdir, onların divarları birləşdirici toxuma və endotel qatından əmələ gəlir; xəstəliyin ən təhlükəli variantıdır, çünki onurğa sütəbinin dayaq funksiyası pozulur və patoloji sınıq yarana bilər);
- Qarışıq (yuxarıda göstərilən bir neçə növün əlamətləri müəyyən edilir).
Onurğa sütununun hemanjiomaları şiş prosesinin yerləşməsindən və yayılmasından asılı olaraq 5 növə bölünür:
- I – bütün onurğa sütəbi zədələnmişdir;
- II – yenitörəmə onurğa sütəbinin cisminin daxilində yerləşir;
- III – onurğa sütəbinin qövsü zədələnir;
- IV – hemanjioma onurğa sütəbinin cisminin daxilində və qismən qövsündə yerləşir;
- V – şiş onurğa kanalında, onurğa qişasının üstündə yerləşir.
Klinik simptomatikaya və rentgenoqrafiya məlumatlarına əsasən hemanjiomalar fərqləndirilir:
- Aqressiv olmayan simptomsuz (asemptomatik) – xarici əlamətlər və aqressiv gedişin rentgen əlamətləri olmadan;
- Aqressiv olmayan simptomatik – klinik cəhətdən aşkar, aqressiv gedişin rentgen əlamətləri olmadan;
- Aqressiv simptomsuz – klinik təzahürlər yoxdur, lakin rentgenoqrammada aqressiv gedişin əlamətləri müəyyən edilir;
- Aqressiv simptomatik – klinik təzahürlər və aqressivlik rentgen əlamətləri ilə.
Klinik mənzərə
Damar yenitörəməsi, adətən, simptomsuz keçir, özünü heç nə ilə büruzə vermir və təsadüfən – xəstənin belin başqa patologiyası ilə əlaqədar müayinə olunması zamanı aşkar edilir. Lakin bəzən, sinir sonluqlarına yaxın yerləşdikdə və ya diametri 1 sm-dən çox olduqda, kişilərdə və qadınlarda onurğa sütununun hemanjioması aşağıdakı simptomlarla müşayiət oluna bilər:
- Onurğa sütəbı ətrafında sızlayıcı xarakterli ağrı, həddindən artıq yorğunluqda və gecə daha nəzərə çarpan;
- Sıxılan sinirin innervasiya zonasındakı ağrılar;
- Ətrafların keyiməsi;
- Ətraflarda zəiflik hissi;
- Həzm orqanlarının və ya sidik-cinsiyyət sisteminin disfunksiyası.
Hemanjiomanın təzahürləri zədələnmə səviyyəsindən, onun yerləşməsindən asılıdır.
Boyun onurğa sütununun hemanjioması aşağıdakı simptomlarla müşayiət olunur:
- Baş ağrısı;
- Başgicəllənmə;
- Eşitmənin azalması;
- Görmənin pozulması;
- Ovuc və pəncə altlarında iynələnmə, yanma hissi, keyimə;
- Ətraflarda ağrılar.
Döş onurğa sütununun hemanjiomasının simptomları:
- Zəiflik hissi, ağrı, gövdədə və aşağı ətraflarda həssaslığın azalması;
- Həzm orqanlarının disfunksiyası;
- Sidik ifrazı pozğunluqları;
- Qadınlarda hamiləliyin baş tutmasında çətinliklər.
Bel onurğası hemangiomasının əlamətləri aşağıdakılar ola bilər:
- Qasıq nahiyəsində ağrı;
- Ağrı, zəiflik, aşağı ətraflarda hissiyyat pozğunluğu;
- Sidik ifrazının pozulması;
- Kişilərdə cinsi funksiyanın pozulması;
- Nəcis ifrazı pozğunluqları.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Damarlı şişin diaqnostikasına imkan verən əsas instrumental diaqnostika metodları – onurğanın rentgenoqrafiyası və maqnit-rezonans tomoqrafiyasıdır.
Rentgenoqrammada onurğanın strukturunun pozulması müəyyən edilir – onun cismində və/və ya qövsündə aydın sərhədli sıxlaşmış sümük, arakəsmələr və ya xırda-şəbəkəli süngər şəklində görünən toxuma seyrəkləşməsi (hüceyrələr) sahələrinin olması. Hemangiomanın aqressivliyi barədə də rentgenoqramma əsasında hökm vermək olar. Şişin aqressivliyinin əlamətləri bunlardır:
- Döş şöbəsində III-dən IX fəqərəyədək səviyyədə yerləşməsi;
- Fəqərənin bütün cisminin zədələnməsi;
- Hüceyrənin qeyri-dəqiq sərhədləri;
- Şişin qövs kökünə doğru genişlənməsi.
Maqnit-rezonans tomoqrafiyası onurğa hemangiomasında zahirən arı şanını xatırladan hüceyrəli törəmə aşkar edəcək.
Müalicə
Bu diaqnozu olan pasiyentlərin aparılma taktikası klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən – xəstəliyin əlamətlərindən, yeni törəmənin ölçüsü və lokalizasiyasından, onun inkişaf sürətindən asılıdır. Hemangioma simptomsuz keçirsə, pasiyentə dinamik müşahidə tövsiyə olunur – nəzarət müayinəsi və yoxlanış üçün həkimə periodik müraciət. Xəstəliyin klinik cəhətdən aşkar gedişi, yeni törəmənin sürətli böyüməsi – onun çıxarılması üçün göstərişdir.
Bu gün onurğanın istənilən şöbəsinin – bel, boyun, döş – hemangiomasının cərrahi müalicəsi yetkin pasiyentlərdə aşağıdakı üsullarla aparılır:
- Embolizasiya transvazal və ya selektiv (hemangiomanın yanında yerləşən və ya onu əmələ gətirən qan damarlarına embolalar yeridilir, qan axını dayanır, qidalanma almayan şişin ölçüsü azalır);
- Perkutan punksion vertebroplastika (yenitörəmənin daxilinə sümük sementi yeridilir, bu sement qan damarlarını sıxaraq və məhv edərək, dağıdılmış fəqərənin möhkəmliyini artırır; bu, azinvaziv müdaxilə xəstələr tərəfindən yaxşı tolere olunur və hemanjomanın müalicəsində yüksək effekt əldə etməyə imkan verir).
Daha əvvəl onurğa hemanjomalarının müalicəsində digər üsullardan da istifadə olunurdu – fəqərənin rezeksiyası, şüa terapiyası, yenitörəmənin alkoholizasiyası. Effektivliyinin zəif və əlavə təsirlərin yaranma ehtimalının yüksək olması səbəbindən bu gün onlar demək olar ki, istifadə edilmir.
Reabilitasiya
Hemanjomanın embolizasiyasından və ya perkutan punksion vertebroplastikadan artıq bir neçə saat sonra xəstəyə yataqdan qalxmağa və tədricən hərəkət etməyə icazə verilir, motor aktivliyini tədricən artırmaqla. Demək olar ki, dərhal o, ağrının və patologiyanın digər simptomlarının azalmasını hiss edəcək. Sonradan ona müəyyən periodikliklə (mütəxəssisin təyinatına əsasən) toxumaların sağalmasına nəzarət və hemanjomanın mümkün residivinin erkən diaqnostikası üçün müalicə həkiminə müraciət etməlidir.
Profilaktika
Bu xəstəliyin inkişaf riskini azaltmaq üçün onurğa sütununun travmalarını minimuma endirmək lazımdır. Digər profilaktika metodları mövcud deyil.
Yadda saxla!
Bir qayda olaraq, onurğa hemangioması pasiyent üçün heç bir təhlükə daşımır. Bu şiş ləng proqressiya edir, bədxassəli prosesə çevrilmir, ümumi vəziyyətə təsir göstərmir. Lakin bəzən (yeni törəmənin ölçüsü 1 sm-dən böyük olduqda və ya onun qeyri-münasib yerləşməsi zamanı) təkcə hemangiomanın özünün klinik təzahürləri deyil, həm də onurğanın sınığına qədər ciddi fəsadlar inkişaf edə bilər. Pasiyentlərə öz sağlamlıqlarına diqqətli olmağı, ağrını və onurğada digər xoşagəlməz hissləri dözməməyi, diaqnozu dəqiqləşdirmək və sonrakı düzgün müalicə taktikasını müəyyən etmək məqsədilə müayinə üçün vaxtında nevropatoloqa müraciət etməyi tövsiyə etmək istərdim.
Suallar və cavablar
Bu, kiçik qan damarlarından əmələ gələn, bel sütununun onurğalarından birinin sümük toxumasının qalınlığında yerləşən xoşxassəli şişdir.
Onurğa hemangiomasının simptomlarının diaqnostikası və müalicəsi – nevropatoloqun, neyrocərrahın vəzifəsidir.
Xeyr, əksər hallarda bu xəstəliyin proqnozu əlverişlidir – xəstəlik pasiyentə narahatlıq yaratmır, onun həyat keyfiyyətinə təsir etmir və, hər şeydən əvvəl, ölümcül nəticəyə gətirib çıxarmır.
Neyrocərrahiyyə üzrə xəstəliklər
- Akustik nevrinoma
- Arteriovenoz malformasiya
- Baş beyin kistası
- Beyin şişi
- Fəqərəarası disk yırtığı
- Fəqərəarası disklərin protruziyası
- Hipofiz adenoması
- Hipopituitarizm
- Kəllə-beyin travması
- Kəllədaxili hipertenziya
- Kiari malformasiyası
- Meningioma
- Onurğa kanalının stenozu
- Onurğa travmaları
- Onurğanın kompression sınığı
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
