Onurğa kanalının stenozu onurğa kanalının və ya sinir köklərinin keçdiyi sahələrin daralmasıdır. Bel nahiyəsində neyrogen klaudikasiya, ağrı və nevroloji simptomlara səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Spinal stenoz
Xəstəlik haqqında
Onurğa kanalının stenozu onun daxili boşluğunun mərkəzi, yan zonada və ya fəqarəarası dəlik nahiyəsində baş verə bilən patoloji daralmasıdır. Xəstəliyin əsasında kanalın boşluğuna daxil olan yumşaq və sümük toxumaların sinir liflərini sıxması durur.
Onurğa beyninin və ya onurğa beyni sinirlərinin sıxılması nəticəsində tipik klinik mənzərə ilə təzahür edən nevroloji defisit inkişaf edir. Pasiyentlərin əksəriyyəti ağrı sindromundan və həssaslıq pozğunluqlarından əziyyət çəkir. Diskomfort hisslərinin lokalizasiyası onurğa beyninin zədələnmə səviyyəsindən asılıdır. Hallarının 80-90%-ində xəstəlik onurğanın bel nahiyəsində inkişaf edir.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişafının patogenetik əsasını onurğa beyni kanalının daxilində və ya onurğa beyni sinirlərinin çıxdığı yerlərdə keçən sinir liflərinin mexaniki kompressiyası təşkil edir.
Patologiyanın ən geniş yayılmış səbəbləri:
- onurğanın anadangəlmə inkişaf anomaliyaları;
- onurğa beyni kanalının travmatik zədələnmələri, o cümlədən əməliyyatlar;
- mərkəzi və periferik sinir sisteminin zədələnməsi ilə gedən infeksiyalar;
- osteoartroz fonunda osteofitlərin (sümük çıxıntılarının) artması;
- skolioz, lordoz;
- Bexterev xəstəliyi;
- faset oynaqlarının formalaşması;
- onurğa sütununun bağlarının hipertrofiyası;
- fəqarəarası disklərin patologiyası;
- spondilolizis və/və ya spondilolistez.
Fəqarəarası kanal stenozu tədricən inkişaf edən xəstəlikdir. Hallarının 90%-ində patologiya başqa bir xəstəliyin nəticəsidir. Bununla belə, bu problemin inkişaf riskini artıran amillər mövcuddur:
- piylənmə;
- onurğa travmaları;
- ağır fiziki yük (ştangaçılar, yükdaşıyanlar);
- metabolik pozğunluqlar (şəkərli diabet);
- qadınlarda menopauza.
Statistikaya görə, xəstəlik planetin əhalisinin 1-2%-ində inkişaf edir. Əsasən 50 yaşdan sonrakı kişilər əziyyət çəkir.
Təsnifat
Onurğa kanalının stenozu anadangəlmə və ya qazanılmış ola bilən xəstəlikdir. Birinci halda patologiyanın səbəbi onurğanın inkişaf anomaliyaları, fəqarəarası disklərin bitişməsi, onların səthində əlavə sümük strukturları, fəqarələri bir-birinə bağlayan bağ aparatının hipertrofiyasıdır. Bütün bu dəyişikliklər xarakterik klinik mənzərənin inkişafı ilə onurğa kanalının boşluğunun daralmasına gətirib çıxarır.
Əksər hallarda (80%-ə qədər) xəstəlik qazanılmış (ikincili) xarakter daşıyır. Patologiya müxtəlif səbəblərdən yarana bilən onurğadakı degenerativ proseslər fonunda inkişaf edir.
Etiologiyasından asılı olaraq ikincili onurğa kanalı stenozu aşağıdakı kimi olur:
- posttravmatik;
- əməliyyatdan sonrakı;
- infeksion prosesin nəticəsi;
- onurğanın digər degenerativ xəstəliklərinin (spondilyoz, faset oynaqları, skolioz, lordoz) nəticəsi.
Sinir liflərinin sıxılma xarakterindən asılı olaraq neyrocərrahlar mərkəzi, lateral və foraminal (fəqarəarası dəlik zonasında) onurğa kanalı stenozunu ayırd edirlər.
Klinik mənzərə
Onurğa kanalı stenozu daxildən keçən və bədənin periferik hissələrinə yayılan liflərin zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Sinir yollarının kompressiyası bu strukturları qida maddələri ilə təmin edən mikro qan damarlarının, limfa yollarının sıxılması hesabına onların funksiyasının pozulması ilə müşayiət olunur. Bunun nəticəsində zədələnmiş liflər boyunca impulsların ötürülməsini pisləşdirən işemiya, ödem, demielinizasiya inkişaf edir. Qeyd olunan dəyişikliklər fonunda pasiyent aşağıdakı şikayətləri edir:
- Onurğanın zədələnmiş nahiyəsində ağrı. Ağrı sindromunun pasiyentin fiziki aktivliyi ilə əlaqəsi xarakterikdir. Fəqarəarası dəliklərin daralması ilə müşayiət olunan hərəkətlərdə (bədənin geriyə əyilməsi, pilləkənlə aşağı düşmə, uzun müddət şaquli vəziyyətdə qalma) diskomfort güclənir.
- Həssaslığın pozulması. Pasiyent əşyaları toxunuşla müəyyən edə bilməməkdən, dəri ilə istilik və soyuğun qavranılmasının pisləşməsindən şikayət edə bilər.
- Əzələ zəifliyi, motorikanın, hərəkətlərin koordinasiyasının pisləşməsi.
- Paresteziyalar, dəridə «qarışqagəzmə» hissi.
Klinik mənzərə birbaşa onurğa kanalının maksimal kompressiya lokalizasiyasından asılıdır. Hallarının 75-90%-ində xəstəlik bel nahiyəsində inkişaf edir. Bu, pasiyentin bel, sağrı nahiyəsinin və aşağı ətraflarının üstünlük təşkil edən zədələnməsinə səbəb olur.
Bu zaman ağrı adətən yük zamanı yaranır və ya güclənir. Əlamətin ifadəliliyi sinir köklərinin və liflərinin sıxılma dərəcəsindən asılıdır. Xəstələr çömbəlmiş vəziyyətdə oturarkən diskomfortun azaldığını, aktiv gəzinti və ya onurğanın geriyə əyilməsi zamanı isə gücləndiyini qeyd edirlər. Diskomfort aşağı ətrafların arxa səthinə yayıla, pasiyentin sabitliyinin itməsi ilə müşayiət oluna bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Anamnezin toplanmasından və pasiyentin şikayətlərinin təhlilindən əlavə, xəstəliyin diaqnostikasında aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) onurğa. Onurğa kanalını tam vizuallaşdırmağa və sinir liflərinin sıxılma zonalarını müəyyən etməyə imkan verən mütləq prosedurdur.
- Ön və yan proyeksiyada funksional sınaqlarla icmal spondiloqrafiya. Bu prosedur onurğa sütununun və onun sümük strukturlarının vəziyyətini dinamikada kompleks qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Yuxarıda göstərilən üsullar patoloji prosesin lokalizasiyasını müəyyən etmək və xəstənin vəziyyətinin ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirmək üçün mütləqdir. Daha dəqiq məlumat almaq üçün neyrocərrah həmçinin aşağıdakıları da təyin edə bilər:
- Onurğanın USM-i;
- spiral kompüter tomoqrafiyası (SKT);
- fəqarəarası oynaqların blokadası;
- onurğa beyni köklərinin selektiv blokadası.
Paralel olaraq həkim ümumi qan və sidik analizini, qanın biokimyəvi analizini əhatə edən laborator müayinə üsullarının standart kompleksini təyin edir.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə üsulları
Onurğa kanalı stenozunun müalicəsi həmişə sinir liflərinin sıxılmasının aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Bu məqsədə çatmaq patoloji nahiyənin qidalanmasının, qan və limfa axınının normallaşmasına gətirib çıxarır. Bunun hesabına pasiyentin vəziyyəti normallaşır, ağrı sindromu azalır və ya tamamilə aradan qalxır, zədələnmiş ətrafların funksiyası bərpa olunur.
Onurğa kanalı stenozu olan pasiyentlərin əksəriyyətində medikamentoz vasitələr vasitəsilə davamlı remissiyaya nail olmaq mümkün olur. Həkimlər əsasən aşağıdakı dərman qruplarından istifadə edir:
- Qeyri-spesifik iltihabəleyhinə vasitələr (QSİƏV). Bu dərmanlar ağrını azaldır, lokal iltihabi prosesin sıxışdırılmasına kömək edir.
- Diuretiklər. Bu vasitə qrupunun əsas vəzifəsi lokal ödemin azaldılmasıdır.
- Miorelaksantlar. Əzələ funksiyasının yaxşılaşdırılması və spazmın azaldılması üçün istifadə olunur.
- Antibakterial və əksvirus dərmanları. Yalnız təsdiqlənmiş törədici olduqda tətbiq olunur.
- B qrupu vitaminləri. Bu preparatlar sinir sisteminin funksiyasını yaxşılaşdırır, zədələnmiş liflərin bərpasını sürətləndirir.
Fizioterapiya yaxşı nəticələr göstərir. Ultrasəs, maqnit sahəsi, UYT, su prosedurları vasitəsilə lokal mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdırmaq, ödemi azaltmaq və sinir uclarının funksiyasını sabitləşdirmək mümkün olur.
Cərrahi müalicə
Konservativ yanaşmanın nəticəsiz olduğu hallarda neyrocərrah pasiyentə əməliyyat tövsiyə edir. Hallarının 95%-ində belə müdaxilə planlı xarakter daşıyır ki, bu da xəstəni tam hazırlamağa, deməli, hər hansı ağırlaşmaların inkişaf riskinin qarşısını almağa imkan verir.
Onurğa kanalı stenozunda bütün cərrahi müdaxilələr bir məqsəd güdür – sinir uclarının kompressiyasını azaltmaq və ya tamamilə aradan qaldırmaq. Bunun üçün neyrocərrah aşağıdakı əməliyyat variantlarını yerinə yetirə bilər:
- yuxarı və aşağı yerləşən fəqarələrin qövsünün bir hissəsinin rezeksiyası (çıxarılması);
- patoloji nahiyədə tikanvari çıxıntının əsasının bir hissəsinin çıxarılması;
- fəqarəarası dəliyin genişləndirilməsi;
- fəqarəarası oynağın çıxarılması.
Bəzi hallarda neyrocərrah optimal nəticəyə nail olmaq üçün göstərilən əməliyyatları kombinə edir. Üsulun seçimi həmişə konkret klinik halın xüsusiyyətlərindən, onun ağırlıq dərəcəsindən və stenozun lokalizasiyasından asılı olaraq fərdi qaydada aparılır.
Reabilitasiya
Onurğa kanalı stenozunun cərrahi müalicəsindən sonra bərpa stasionar və ambulator şəraitdə keçir. İlk bir neçə gün pasiyent neyrocərrahın nəzarəti altında qalır, o, gündəlik sarğı dəyişdirir və əməliyyatdan sonrakı yaranın sağalma keyfiyyətini qiymətləndirir. Çıxarıldıqdan sonra pasiyent tədricən adi həyat tərzinə qayıdır.
Tikişlər 7-10-cu gün götürülür. Tam bərpa xəstəliyin müddətindən və cərrahi müdaxilənin həcmindən asılı olaraq 1-6 ay ərzində baş verir. Bu müddətdə fiziki yükü, stress amillərini məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur. Tam qidalanmaq, dincəlmək və neyrocərrahın tövsiyələrinə əməl etmək lazımdır.
Profilaktika
Onurğa kanalı stenozunun spesifik profilaktikası mövcud deyil. Xəstəyə risk amilləri ilə iş görmək qalır ki, buraya aşağıdakılar daxildir:
- bədən çəkisinə nəzarət;
- onurğa xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi;
- dozalanmış fiziki yüklənmələr;
- travmatik zədələnmələrdən qaçınmaq;
- həkim tərəfindən müntəzəm müayinələr.
Xəstəliyin ilk əlamətləri aşkar edildikdə mümkün qədər tez ixtisaslaşmış tibbi yardım üçün müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Onurğa kanalının stenozu nisbətən əlverişli, müalicəyə tabe olan xəstəlikdir. Patologiyanın xüsusiyyəti onun inkişafının tədriciliyidir. Buna görə də pasiyentlərin əksəriyyəti vaxtında ixtisaslaşmış yardıma müraciət edir ki, bu da adekvat müalicənin seçilməsinə kömək edir.
Xəstələrin böyük əksəriyyəti konservativ terapiya vasitəsilə özünü hiss etmədə əhəmiyyətli yaxşılaşmaya nail olur. Medikamentoz müalicə problemi tam aradan qaldırmır, lakin ağrı sindromunun, paresteziyaların və ayaqlardakı diskomfort hisslərinin aradan qaldırılmasına kömək edir.
Neyrocərrahlar cərrahi müdaxiləni yalnız ənənəvi medikamentoz terapiyanın nəticəsiz olduğu hallarda təyin edirlər.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Akustik nevrinoma
- Arteriovenoz malformasiya
- Baş beyin kistası
- Beyin şişi
- Fəqərəarası disk yırtığı
- Fəqərəarası disklərin protruziyası
- Hipofiz adenoması
- Hipopituitarizm
- Kəllə-beyin travması
- Kəllədaxili hipertenziya
- Kiari malformasiyası
- Meningioma
- Onurğa sütununun hemanjioması
- Onurğa travmaları
- Onurğanın kompression sınığı
Suallar və cavablar
Xeyr, onurğa kanalının stenozu yoluxucu xəstəlik deyil — bu, kanalın daxilindəki yumşaq və sümük toxumaların sinir liflərini mexaniki sıxması nəticəsində yaranan struktur dəyişiklikdir. Nadir hallarda sinir sistemini zədələyən infeksiyalar prosesin inkişafına töhfə verən amillərdən biri ola bilər, lakin bu, xəstəliyin özünün başqa insana keçməsi demək deyil.
Xəstəliyin anadangəlmə forması onurğanın inkişaf anomaliyaları ilə bağlıdır və bəzi hallarda ailə daxilində bir qədər tez-tez rast gəlinə bilər. Lakin əksər hallarda stenoz zamanla, travma, onurğanın köhnəlmə dəyişiklikləri və ya əməliyyatlardan sonra qazanılmış xarakter daşıyır. Ailədə oxşar problem olduqda bunu nevroloqa bildirmək diaqnostikada faydalı ola bilər.
Bəli, müalicə olunmayan hallarda sinir liflərinin sıxılması zamanla artaraq ağrının güclənməsinə, əzələ zəifliyinə və hərəkət funksiyasının pisləşməsinə səbəb ola bilər. Bununla belə, hər xəstədə proqressivləşmə eyni sürətlə getmir və bir çox halda konservativ müalicə kifayət edir. Cərrahi müdaxilə zərurəti nevroloq və neyrocərrah tərəfindən birgə qiymətləndirilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
