Onurğanın kompression sınığı fəqərə cisminin sıxılaraq hündürlüyünü itirməsi ilə xarakterizə olunan sınıqdır. Osteoporoz, travma və patoloji sümük zədələnmələri əsas səbəblərdəndir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Onurğanın kompression sınığı fəqərə cismi nahiyəsində sümüyün bütövlüyünün elə pozulmasıdır ki, bu zaman bir sümük fraqmenti digərinin içinə basılır.
Kompression sınıqların əksəriyyəti ikincili mənşəlidir, bunun nəticəsində sümüyün möhkəmliyi azalır və fəqərə cisimləri bir-birinin içinə batmaq imkanı qazanır. Nadir hallarda sınıqlar ilkin olur və yüksəkenerjili xarici təsirlə bağlı olur.
Diaqnostik baxımdan onurğanın kompression sınığı nə deməkdir? Bu, vertebral sümüyün cisminin strukturunda pazşəkilli defektin aşkarlanmasıdır. Klinik olaraq bu vəziyyət əksər hallarda ağrı ilə müşayiət olunur. Lakin bəzən başqa səbəbdən aparılan rentgenoqrafiya zamanı təsadüfən aşkarlanan asimptomatik formalar da ola bilər. Vizuallaşdırma üsulları həmçinin aparılan müalicə fonunda sınığın konsolidasiya olunduğunu təsdiqləməyə imkan verir.
Müalicə konservativ və operativ üsullarla həyata keçirilə bilər. Birinci variant simptomatik xarakter daşıyır, ikincisi isə ağrının aradan qaldırılmasından əlavə patoloji prosesin proqressivləşməsinin qarşısını almağa və ağırlaşma riskini azaltmağa imkan verir.
Səbəbləri
Yaşlı xəstələrdə onurğanın kompression sınığının ən geniş yayılmış səbəbi osteoporozdur (sümüyün mineral möhkəmliyinin azalması). Digər səbəbkar amillər aşağıdakılar ola bilər:
- hemangiomalar – sümük toxumasına mexaniki təzyiq göstərərək onun möhkəmliyini azaldan damar şişləri;
- Şmorl yırtıqları – fəqərələrarası diskin fəqərə cisminə doğru qabarması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyət;
- fəqərələrin bədxassəli şişlərlə metastatik zədələnməsi.
Bəzi hallarda kompression sınıqlar yüksəkenerjili travmaedici amilin təsiri ilə bağlıdır. Belə mexanizm adətən avtomobil qəzalarında və ya hündürlükdən yıxılma zamanı gənc xəstələrdə rast gəlinir.
Təsnifat
Yerləşməsinə görə onurğanın kompression sınığının aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- boyun şöbəsi vertebral sümüklərinin bütövlüyünün pozulması;
- döş şöbəsi vertebral sümüklərinin bütövlüyünün pozulması;
- bel şöbəsi vertebral sümüklərinin bütövlüyünün pozulması;
- oma sümüyü şöbəsi vertebral sümüklərinin bütövlüyünün pozulması.
Ən çox kompression vertebral sınıqlar onurğa sütununun mexaniki yükü azaltmaq üçün nəzərdə tutulmuş normal əyriliklərə malik olduğu yerlərdə baş verir. Ən «təhlükəli» yerlər yeddinci və səkkizinci döş fəqərəsi seqmenti, həmçinin on ikinci döş və birinci bel fəqərəsi seqmenti hesab olunur.
Fəqərə cisminin hündürlüyünün azalmasını nəzərə alaraq basılmış sınıqların üç dərəcəsi ayırd edilir:
- birinci – fəqərə cismi 30% çökür;
- ikinci – çökmə həcmi 30-dan 50%-ə qədərdir;
- üçüncü – çökmə həcmi 50%-dən çoxdur.
Klinik mənzərə
Onurğanın kompression sınığının simptomları onların mənşəyinin təbiəti ilə müəyyən olunur. Patoloji sınıq halında klinik təzahürlər tədricən inkişaf edir. Ağrı hissi əvvəlcə cüzi olur, lakin tədricən intensivliyi artır, davamlı xarakter alır. Fəqərələrarası dəliklərdən keçən sinir köklərinin sıxılması zamanı yuxarı və ya aşağı ətrafda (sıxılma səviyyəsindən asılı olaraq) parestezi və uyuşma yarana bilər. Fəqərələrin osteoporotik degenerasiyası fonunda baş verən sınıqlar xəstədə qamburluq və ya döşün önə çıxması ilə xarakterizə oluna bilər.
Travmatik sınıqlar parlaq simptomatikaya malikdir və mexaniki amilin təsirinə aydın işarə edir. İnsanda qəfləti ağrı yaranır, tənəffüs pozula bilər (döş fəqərələrinin zədələnməsi zamanı). Bədənin üfüqi vəziyyətində ağrılar azalır, öskürək zamanı və ya hərəkət etmək cəhdi zamanı isə güclənir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Onurğanın kompression sınığının diaqnostikası vizuallaşdırıcı müayinə üsullarının aparılmasına əsaslanır:
- rentgen-skanlaşdırma;
- maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT).
Bu müayinələr fəqərə cisimlərinin hündürlüyünü müəyyən etməyə kömək edir. Basılmış sınıqlar zamanı o, vertebral cismin bütün uzunluğu boyunca və ya müəyyən yerində 1/5 və daha çox azalır. Kompression sınıq məhz belə görünür, yəni sümük toxumasının zədələnməsinin tipik xətti yoxdur, adətən pazşəkilli defekt olur.
Bəzi hallarda köhnə sınığı təzə sınıqdan fərqləndirmək tələb olunur. Bu suala cavab tapmağa kompüter tomoqrafiyası kömək edir.
Hemangiomalar fonunda sınıqlar olduqda patoloji zədələnmənin yayılma dərəcəsini dəqiqləşdirmək və aktiv ocaqların profilaktik müalicəsini aparmaq tövsiyə olunur. Vertebral sınığın metastatik mənşəyinə şübhə olduqda əsas zədələnmə ocağını aşkar etməyə kömək edən stsintiqrafiya göstərişdir.
Müalicə
Onurğanın kompression sınığının müalicə üsulunun seçimi fəqərə cisminin zədələnmə dərəcəsi, qapayıcı lövhənin (fəqərə cismini əhatə edən özünəməxsus sümük-qığırdaq qişası) bütövlüyü, həmçinin qırıntıların olması ilə müəyyən edilir.
Yetkinlərdə vertebral sınığın konservativ müalicəsi ağrı hissinin aradan qaldırılmasına və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlib. Belə terapiya aşağıdakı komponentlərdən ibarətdir:
- medikamentoz ağrıkəsmə – sistem (inyeksion və ya peroral qeyri-steroidlər) və ya lokal (blokadalar);
- patoloji dəyişikliyə uğramış seqmentin ortopedik ortezlərlə immobilizasiyası;
- müalicəvi bədən tərbiyəsi (əks-göstəriş olmadıqda);
- kalsium preparatları və bisfosfonatlar, bunlar sümük toxumasının mineral möhkəmliyinin artırılmasına kömək edir.
Cərrahi müalicə
Onurğanın kompression sınığında əməliyyatın aparılması üçün göstərişlər aşağıdakılardır:
- fəqərə cisminin hündürlüyünün proqressiv azalması;
- vertebral sütunun əyilməsi;
Bu göstərişlər aparılan konservativ terapiyanın ağrı sindromunu azaltmağa kömək etdiyi halda belə aktualdır. Cərrahi müdaxilənin aparılması mümkün əlverişsiz nəticələrin qarşısını almağa imkan verəcək və insanın həyat keyfiyyətinə müsbət təsir göstərəcək.
- ağrı sindromunun aradan qaldırılması üçün konservativ müalicənin effektiv olmaması.
Uzunmüddətli aparılan ağrıkəsici terapiyaya cavab olaraq yan təsirlərin inkişafı da əməliyyatın aparılması üçün nisbi göstəriş sayılır.
Ağırlaşmamış kompression sınıqların operativ müalicəsinin müasir üsulları bunlardır:
- vertebral plastika;
- balon kifoplastikası.
Bu üsullar ağrı sindromunu azaltmağa və ya tam aradan qaldırmağa, onurğa sütununun vəziyyətini sabitləşdirməyə imkan verir. Bu cür müdaxilələr az travmatikdir və xəstələr tərəfindən yaxşı tolerantlıq göstərilir. Hazırda vertebral və ya balon plastikasının aparılması üçün göstərişlər genişləndirilib – bəzi hallarda əməliyyat onurğa sınığının qarşısını almaq məqsədilə aparılır.
- Vertebroplastika xüsusi kanulyadan tibbi sement daxil etmək hesabına sınıq yerində fəqərəni möhkəmləndirməyə imkan verir.
- Balon kifoplastikası onunla xarakterizə olunur ki, sınmış fəqərənin cisminə kateter daxil edilir, sonra o genişləndirilir. Bu, fəqərənin hündürlüyünü artırmağa, sonradan isə formalaşmış boşluğa sümük sementi daxil etməyə imkan verir. Beləliklə, bu üsul fəqərə cisimlərinin mövcud deformasiyasını düzəltməyə kömək edir.
Sınıq qeyri-sabit olduqda ağırlaşmaların qarşısını almaq üçün fraqmentlərin açıq fiksasiyası aparılır. Bunun üçün xüsusi metal konstruksiyalardan istifadə olunur. Fəqərənin demək olar ki, tamamilə dağıldığı hallarda sümük toxumasından hazırlanmış transplantatlardan istifadə edilir.
Sınıqların müalicə müddəti və sonrakı reabilitasiya hər bir xəstə üçün fərdidir. Bərpanın ilkin mərhələsi adətən 1 aydan az olmur.
Reabilitasiya
Onurğanın kompression sınığından sonra reabilitasiya funksionallığın yaxşılaşdırılmasına, xəstənin psixi və somatik sağlamlığının möhkəmləndirilməsinə yönəlib. Cərrahi müdaxilədən qısa müddət sonra bərpa proqramına aşağıdakı istiqamətlər daxil ola bilər:
- funksional istirahətin təmin edilməsi;
- fiksasiyaedici ortezlərin taxılması;
- dərman və qeyri-medikamentoz üsullarla ağrının aradan qaldırılması.
Bununla yanaşı, əməliyyatdan sonra çarpayıda qalma müddəti mümkün qədər minimal olmalıdır. Bu, üfüqi vəziyyətdə 4 gün qaldıqdan sonra artıq əzələ hipotrofiyasının inkişaf etməyə başlaması ilə bağlıdır.
Əməliyyatdan bir neçə gün sonra reabilitasiya proqramının tədricən genişləndirilməsi aparılır:
- xüsusi yük tələb etməyən tənəffüs gimnastikası və fiziki hərəkətlərin yerinə yetirilməsi;
- aparat fizioterapiyası;
- refleksoterapiya və akupunktura.
Sonradan reabilitasiya müalicəvi bədən tərbiyəsi mütəxəssisinin mütləq nəzarəti altında daha aktiv aparılır. Vacibdir ki, insan daha çox vaxtını hərəkətdə keçirsin, oturaq və ya uzanmış vəziyyətdə isə daha az vaxt keçirsin. Əsasən əzələləri möhkəmləndirməyə yönəlmiş mülayim tempdə müntəzəm fiziki aktivlik sümük əmələgəlmə prosesinin aktivləşməsinə kömək edir.
Son zamanlar reabilitasiya təcrübəsinə bioloji əks-əlaqə effektli aparat mexanoterapiyası üsulları kifayət qədər aktiv şəkildə tətbiq edilir. Bu üsul dayaq-hərəkət aparatının biomexanikası nəzərə alınmaqla xüsusi hazırlanmış yüksək texnologiyalı trenajorlarda məşğələləri nəzərdə tutur.
Profilaktika
Klinik tövsiyələrə əsasən, vertebral sütunun osteoporotik sınıqlarının profilaktikası üçün densitometriya üsulu ilə sümüyün mineral möhkəmliyinin preventiv təyini tövsiyə olunur. Osteopeniya və osteoporoz kimi vəziyyətlər aşkar edildikdə sınıq riski artır.
Yadda saxla!
Nəzərə almaq lazımdır ki, rentgenoqrafiya həmişə fəqərələrin kompression sınıqlarını obyektiv şəkildə diaqnostika etməyə imkan vermir. Bu, vertebral sütunun normal rentgen mənzərəsinin yaşla bağlı degenerativ proseslərin inkişafı ilə əlaqədar müəyyən dəyişikliklərə uğraması ilə bağlıdır. Diaqnozun qoyulmasında ən yüksək dəqiqliyə maqnit-rezonans tomoqrafiya malikdir. Buna görə də vertebral sınığa klinik şübhə olan hər hansı mübahisəli hallarda MRT-nin aparılması göstərişdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
