Prozopalgiya üz nahiyəsində müxtəlif mənşəli ağrıları təsvir edən ümumi termindir. Trigeminal nevralgiya, stomatoloji, LOR və digər səbəblərdən fərqləndirilməlidir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Üz nahiyəsindəki ağrıların növ və mexanizmlərinin müxtəlifliyi onun mürəkkəb innervasiya sistemi və anatomik xüsusiyyətləri ilə şərtlənir. Diaqnostika və müalicəyə stomatoloqlar, nevroloqlar, psixiatrlar, otolarinqoloqlar, oftalmoloqlar cəlb olunur.
Prozopalgiyalar tipik və atipik olmaqla iki qrupa bölünür. Birinci qrupa sıxılma və ya iltihab zamanı yaranan kəllə sinirlərinin nevralgiyaları aiddir. Ən çox hisslərin səbəbi dərinin həssaslığına cavabdeh olan üçlü sinirdir. Atipik ağrılar gözlərin, üz əzələlərinin, selikli qişaların, dişlərin zədələnməsi zamanı yaranır.
Səbəbləri
Prozopalgiyaların əsas səbəbləri kəllə sinirlərinin nevralgiyalarıdır.
- Üçlü sinir (triqeminal). Üzün yarısında elektrik cərəyanı boşalmasına bənzər güclü atmalarla təzahür edir. Bu zaman insan donub qalır. Sinir budaqlarının hiperhəssaslığı ən çox onların böyümüş damarlar, şişlər və ya infeksiyalar tərəfindən sıxılması ilə şərtlənir. Tutmaları adətən üzə toxunma, çeynəmə, danışma, dişlərin fırçalanması təhrik edir. Üzün triqeminal prozopalgiyaları sol tərəfli, sağ tərəfli, nadir hallarda ikitərəfli olur.
- Yuxarı qırtlaq siniri. Qırtlaq nahiyəsində çənəyə və qulağa yayılan güclü ağrı tutmaları xasdır. Bir neçə saniyə davam edir. Trigger amil udqunmadır.
- Dil-udlaq siniri. Dilin kökündə bir neçə saniyə davam edən deşici ağrı ilə təzahür edir. Səbəblər: xronik tonzillit, intoksikasiyalar, ateroskleroz, baş beyin şişləri. Provokasiyaedici amillər: isti və soyuq qida, udqunma, öskürək.
Üz psixalgiyalarında fiziki patologiyalar yoxdur, sinir ucları və toxumalar sağlam qalır. Ağrılar depressiya, ipoxondriya, stresslər fonunda yaranır. Prozopalgiyaya səbəb olan başqa xəstəliklər də mövcuddur.
- Diş ağrısı ki, ocağından asılı olaraq üzün müxtəlif zonalarına yayıla bilər. Yuxarı dişlərdən: alına, gözlərin altına, gicgahlara, burun-dodaq üçbucağına. Aşağı dişlərdən: çənənin altına, boyunun yuxarı hissəsinə, təpə nahiyəsinə, qulaq məməciyindən çənəyə qədər.
- Gicgah-aşağı çənə oynağının disfunksiyası. Onun üçün ağız açılarkən şaqqıltı, başda ağrılar, qulaqda küy və tutulma xasdır. Səbəblər: travmalar, osteoartroz, revmatoid artrit, podaqra, birləşdirici toxuma displaziyası.
- Qlaukoma – yüksək göz daxili təzyiq fonunda görmə sinirinin zədələnməsi. Küt ağrı, göz orbiti və alın nahiyəsində sızıltı yaranır. Tutmalar zamanı güclənir. Simptom dönməz korluqla təhlükəlidir.
- Baş və boynun miofassial sindromu.
- Miqrenin, klaster ağrılarının üz tipləri.
Viruslardan prozopalgiyaların ən çox rast gəlinən səbəbi qurşaq uçuğudur (herpes zoster). Nevralgiya sinir toxumalarının zədələnməsi səbəbindən inkişaf edir. Birtərəfli ağrılar təxminən 3 ay davam edir.
Prozopalgiyalar nadir hallarda dağınıq skleroz, QİÇS, kimyaterapiya, parkinsonizm, akromeqaliya fonunda yaranır.
Təsnifat
Ağrıların inkişaf mexanizminə görə təsnifatı:
- miogen (əzələ mənşəli);
- nevrogen: dil-udlaq və üçlü sinirlərin nevralgiyaları, sinir düyünlərinin qıcıqlanması və iltihabı (qanglionitlər, qanglionevritlər);
- damar mənşəli: Horton xəstəliyi, dəstə şəklində və idiopatik sefalgiyalar (baş ağrıları), SUNCT-sindromu;
- simptomatik: oftalmogen (göz), odontogen (diş), otorinogen (qulaq-burun).
Psixogen prozopalgiyalar atipiklərə aiddir. Onların simptomatikası təsnifatdakı heç bir tipə uyğun gəlmir.
Yatrogen vəziyyətlər də mövcuddur. Ağrılar bir sıra tibbi preparatların qəbulu və ya ləğvi fonunda yaranır. Onların arasında kortikosteroidlər, aspirin, nitratlar, antidepresantlar var.
Klinik mənzərə
Klinik təzahürlər patologiyanın təbiətindən və xarakterindən asılıdır. Miogen, simptomatik, psixogen ağrılar − adətən fon xarakterli olur, daimi mövcud olur. Onlar dövri olaraq güclənə və ya azala bilər. Belə prozopalgiyalar çox vaxt ikitərəflidir. Damar mənşəli və nevrogen ağrılar − əsasən birtərəflidir, intensiv tutmalar şəklində yaranır. Tutmalar arasındakı fasilələrdə vəziyyət normallaşır. Damar formasına müşayiət edən vegetativ simptomların olması xasdır:
- şişkinlik;
- gözlərin və ya dərinin qızarması;
- göz yaşarması;
- burun tutulması, şəffaf ifrazat.
Psixogen üz ağrıları (psixalgiyalar) üçün ağız boşluğunda, xüsusən dildə yanma hissi xasdır. Çeynəmə zamanı simptomatika yüngülləşir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Prozopalgiyaların diaqnostikası ilə nevroloq-alqoloq məşğul olur. Həkim xəstəni sorğu-sual etməklə ağrıların xarakterini öyrənir, üz əzələlərini, trigger nöqtələrini əl ilə yoxlayır. Sinirlərin zədələnmə səviyyəsini qiymətləndirməyə elektronevromioqrafiya kömək edir. Şişləri, damar patologiyalarını, sümük kanallarının daralmalarını aşkar etmək üçün başın MRT-si, kəllənin rentgenoqrafiyası təyin olunur.
Simptomatik prozopalgiyanın səbəblərinin müəyyən edilməsi metodları:
- dişlərin rentgeni, ortopantomoqramma;
- otoskopiya;
- faringoskopiya;
- burunətrafı ciblərin, çənə oynağının rentgeni;
- gözlərin mikroskop altında müayinəsi, kamera daxili təzyiqin ölçülməsi.
İltihabi prosesləri aşkar etmək üçün klinik qan analizi edilir. Patologiyanın psixogen xarakterindən şübhələnildikdə psixoterapevt və ya psixiatr konsultasiyası təyin olunur.
Müalicə
Terapiyanın tərkibi xəstəliyin səbəbindən asılıdır. İkitərəfli üz prozopalgiyasında üz nahiyəsində ağrılara səbəb olan somatik patologiyaları müalicə etmək lazımdır:
- pulpit – diş kanallarının sinir-damar strukturlarının iltihabı;
- otit – eşitmə aparatının iltihabı;
- sinusit – burun keçidləri ilə əlaqəli ciblərin iltihabı.
Gicgah-çənə oynaqlarının disfunksiyasının müalicə metodları:
- dişlərin qapanmasının düzəldilməsi;
- dişlərin yenidən müalicəsi;
- çənə-üz əməliyyatları;
- fizioterapiya.
Üz sinirlərinin iltihabları antiepileptik preparatlar, trigger nöqtələrin blokadası ilə aradan qaldırılır. Fizioterapiyadan qlükokortikoidlərlə fonoforez, maqnitoterapiya, iynə-refleksoterapiya təyin edilir. Terapiyanın köməkçi xətti neyroprotektorları, vitaminləri, damar vasitələrini əhatə edir. Effekt olmadıqda az invaziv cərrahi manipulyasiyalar aparılır: radiotezlikli ablyasiya metodu ilə sinirin dağlanması, mikrovaskulyar dekompressiya yolu ilə onun sıxılmadan azad edilməsi.
Mənşəyi aydınlaşdırılmamış prozopalgiyaları aradan qaldırmaq üçün botulinoterapiya tətbiq edilir. Qlaukoma ağrıları göz daxili təzyiqin azalması ilə keçir. Onun normallaşdırılmasına hipotenziv damcılar, cərrahi və ya lazer korreksiyası vasitəsilə nail olunur.
Qaymoritlərdə antibiotiklər, damarları daraldan vasitələr, kortikosteroid hormonlar, fizioprosedurlar təyin edilir. Bəzi hallarda cərrahi əməliyyatlara müraciət olunur.
Üz psixalgiyalarında əsas müalicə vasitəsi psixoterapiyadır. Həkim antidepresantlar, trankvilizatorlar, neyroleptiklər təyin edə bilər.
Profilaktika
Üz ağrılarının əsas profilaktika tədbirləri:
- sinusitlərin, farinqitlərin, rinitlərin, otitlərin, tonzillitlərin vaxtında müalicəsi;
- ağız boşluğunun sanasiyası;
- həddindən artıq yüklənmə olmadan mütəmadi idmanla məşğul olmaq;
- gündə 8 saat keyfiyyətli yuxu.
B qrupu vitaminlərinin çatışmazlığı sinir sisteminin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər, buna görə də balanslaşdırılmış qidalanma vacibdir.
Nevralgiyalardan qaçınmaq üçün streslərdən, soyuqlamalardan, hava cərəyanından, o cümlədən etanoldan intoksikasiyalardan çəkinmək lazımdır.
Yadda saxla!
Prozopalgiyalar ağır depressiyalara, iş yerinin itirilməsinə, sosial dezadaptasiyaya səbəb ola bilər. İnadkar nevroloji ağrılar üzün asimmetriyasına, ayrı-ayrı əzələlərin iflicinə, dərinin vəziyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxarır. Toxumaların trofikasının pozulması, eşitmə və görmənin zəifləməsi mümkündür.
Simptomatik prozopalgiyalar ağırlaşmalarının qarşısını almaq üçün onları törədən xəstəliklərin müalicəsini tələb edir. Ağrı hissləri şişin, anevrizmanın və digər həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərin inkişafından xəbər verə bilər.
Poliklinika səviyyəsində ağrının səbəbini tapmaq mümkün olmadıqda, və ya o, məsələn artrozda olduğu kimi xronik xarakter daşıdıqda, alqoloqa müraciət etmək lazımdır. Bu, mənşəyindən asılı olmayaraq müxtəlif tipli ağrı hisslərinin simptom kimi aradan qaldırılması ilə məşğul olan mütəxəssisdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Nevrologiya üzrə xəstəliklər
- Açıq oval pəncərə
- Afaziya
- Alkoqol polinevropatiyası
- Alsheymer xəstəliyi
- Amneziya
- Aqnoziya
- Ataksiya
- Baş beyin kistası
- Bayılma (sinkop)
- Bel osteoxondrozu
- Bel-kürək əzələlərinin mioziti
- Beyin damarlarının anevrizması
- Beyin damarlarının aterosklerozu
- Beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı
- Beyin silkələnməsi
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
