Qırmızı yastı dəmrov dəridə, selikli qişalarda, dırnaqlarda və saçlı hissədə qaşınan bənövşəyi düyüncüklərlə gedən xroniki iltihabi xəstəlikdir. Yoluxucu deyil; düzgün müalicə qaşınmanı və iltihabı azaldır, xəstəliyi nəzarət altında saxlamağa kömək edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Lichen planus
- liken planus
- qırmızı yastı liken
Xəstəlik haqqında
Qırmızı yastı dəmrov immun mexanizmli xroniki iltihabi xəstəlikdir: T-limfositlər dərinin və selikli qişaların bazal qat hüceyrələrinə hücum edir. Nəticədə parlaq səthli, çoxbucaqlı, yastı, bənövşəyi düyüncüklər yaranır. Xəstəlik dərini, ağız boşluğunun və cinsiyyət orqanlarının selikli qişasını, dırnaqları və baş dərisini zədələyə bilər; bəzən bir neçə nahiyə eyni vaxtda tutulur.
Xəstəlik çox vaxt orta yaşlı insanlarda başlayır, ağız selikli qişasının forması qadınlarda bir qədər daha tez-tez rast gəlinir. Uşaqlarda nadir hallarda müşahidə olunur.
Dəri forması əksər hallarda bir-iki il ərzində remissiyaya keçir, ağız selikli qişasının forması isə daha uzun, illərlə davam edə bilər. «Dəmrov» adlansa da, xəstəlik göbələk və ya digər infeksiya ilə bağlı deyil və başqalarına keçmir.
Ağız boşluğunun eroziv forması uzun müddət davam etdikdə selikli qişanın xərçəng riski bir qədər artır, ona görə belə pasiyentlər müntəzəm müşahidə olunmalıdır.
Xəstəlik həyat üçün təhlükəli deyil, lakin güclü qaşınma, ağızda ağrı və kosmetik narahatlıq həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir. Ona görə vaxtında diaqnoz və düzgün seçilmiş müalicə vacibdir.
Səbəbləri
Dəqiq səbəb məlum deyil. Xəstəlik immun sistemin öz hüceyrələrinə qarşı yönələn reaksiyası kimi qəbul edilir. Bu reaksiyanı təhrik edə və ya gedişi ağırlaşdıra bilən amillər:
- hepatit C virusu infeksiyası – bəzi pasiyentlərdə, xüsusən ağız formasında, bu infeksiya ilə əlaqə müşahidə olunur, ona görə müayinə tövsiyə edilir;
- dərmanlar – qan təzyiqi əleyhinə bəzi preparatlar, qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, antimalyar preparatlar və digərləri dərmanla bağlı likenoid reaksiyaya səbəb ola bilər; bu reaksiya preparat dayandırıldıqdan sonra tədricən keçir;
- ağız boşluğunda yerli amillər – amalqam plomblarla təmas, uyğunsuz protezlər, kəskin diş kənarları, selikli qişanın daimi travması;
- dəri travması – cızılma, sürtünmə, kəsik yerində yeni səpgilər yarana bilər (Kebner fenomeni);
- psixoemosional stress – xəstəliyin başlanğıcı və kəskinləşməsi ilə əlaqələndirilir;
- irsi meyl – bəzi ailələrdə xəstəlik bir neçə nəfərdə müşahidə olunur.
Təsnifat
- tipik dəri forması – bilək, ön qol, baldırlarda qaşınan bənövşəyi düyüncüklər;
- hipertrofik (ziyilşəkilli) forma – baldırlarda qalın, qabıqlı, çox qaşınan lövhələr;
- ağız selikli qişasının forması – retikulyar (ağ tor), eroziv-xoralı, atrofik;
- cinsiyyət orqanlarının forması – selikli qişada ağ tor, eroziyalar, ağrı;
- dırnaqların zədələnməsi – nazikləşmə, uzununa şırımlar, qatlara ayrılma;
- follikulyar forma (lichen planopilaris) – çapıqlı saç tökülməsinə səbəb olur;
- halqavari, bülloz, piqmentli formalar.
Klinik mənzərə
Səpgilər adətən tədricən, bir neçə həftə ərzində yaranır. Əlamətlər zədələnmiş nahiyədən asılıdır:
- bənövşəyi-qırmızı, parlaq, yastı, çoxbucaqlı düyüncüklər, bəzən birləşərək lövhələr əmələ gətirir;
- güclü qaşınma, xüsusən axşam və gecə saatlarında;
- düyüncüklərin səthində incə ağ xətlər (Uikhem toru);
- cızılma yerində xətti səpgilərin yaranması;
- ağızda yanaqların daxili səthində, dildə, diş ətində ağ tor şəkilli naxış; çox vaxt ağrısız olur, lakin eroziv formada yanğı, isti və turş qidaya həssaslıq, ağrılı eroziyalar yaranır;
- cinsiyyət orqanlarında qaşınma, yanğı, cinsi əlaqə zamanı ağrı;
- dırnaqların nazikləşməsi, şırımlanması, qatlara ayrılması;
- baş dərisində saç tökülməsi, follikulların ətrafında qızartı;
- sağaldıqdan sonra uzun müddət qalan tünd ləkələr.
Dəri səpgiləri çox vaxt simmetrik yerləşir. Ağız forması isə tez-tez əlamətsiz gedir və təsadüfən, stomatoloji baxış zamanı aşkarlanır. Uşaqlarda xəstəlik nadirdir, səpgilər isə bəzən daha geniş yayılır və ya xətt boyunca düzülür.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: ağızda yara iki-üç həftədən artıq sağalmırsa, bərkimə və ya qanaxma varsa; udqunma çətinləşibsə; dəridə geniş qabarcıqlar yaranıbsa; saç sürətlə tökülürsə.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu dermatoloq qoyur, ağız forması olduqda stomatoloqla birlikdə qiymətləndirilir.
- sorğu – səpgilərin nə vaxt yarandığı, qəbul edilən dərmanlar, keçirilmiş hepatit, ağızda plomb və protezlər;
- baxış və dermatoskopiya – düyüncüklərin xarakterik görünüşü və Uikhem torunun aşkarlanması;
- biopsiya və histoloji müayinə – diaqnozu təsdiqləyir, ağız selikli qişasında şübhəli sahələrdə hüceyrə dəyişikliklərini istisna etməyə imkan verir;
- birbaşa immunofluoressensiya – bülloz və qeyri-tipik formalarda digər autoimmun dəri xəstəliklərindən fərqləndirmək üçün;
- ümumi və biokimyəvi qan analizləri – sistem müalicəsi planlaşdırıldıqda qaraciyər funksiyasını və digər göstəriciləri qiymətləndirmək üçün;
- hepatit C virusuna müayinə – əlaqəli infeksiyanı aşkar etmək üçün;
- ağız boşluğu və cinsiyyət orqanlarının baxışı – səpgilər yalnız dəridə olsa belə, gizli ocaqları tapmaq üçün.
Differensial diaqnostika psoriaz, ekzema, dərman səpgiləri, sifilis, ağız boşluğunun leykoplakiyası və kandidozu ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- sağaldıqdan sonra uzun müddət qalan piqmentasiya;
- ağızda ağrılı eroziyalar, qidalanmanın çətinləşməsi;
- çapıqlı saç tökülməsi – saç follikulları bərpa olunmur;
- dırnaqların daimi deformasiyası və ya itməsi;
- güclü qaşınma səbəbindən yuxunun pozulması, cızılma yerlərində bakterial infeksiyanın qoşulması;
- nadir hallarda qida borusunun zədələnməsi və daralması – udqunmanın çətinləşməsi ilə özünü göstərir;
- cinsiyyət orqanlarında bitişmələr, daralma və ağrı;
- uzunmüddətli eroziv ağız və cinsiyyət formasında selikli qişa xərçəngi riskinin artması.
Müalicə
Müalicəni dermatoloq xəstəliyin formasına, yayılmasına və pasiyentin yaşına görə seçir. Məqsəd qaşınma və ağrını azaltmaq, iltihabı söndürmək və ağırlaşmaların qarşısını almaqdır. Dəri forması çox vaxt öz-özünə keçsə də, müalicə həyat keyfiyyətini xeyli yaxşılaşdırır.
- güclü təsirli yerli qlükokortikoidlər – dəri formasında əsas vasitədir; krem və məlhəmlər həkimin göstərdiyi müddətlə istifadə olunur;
- yerli kalsinevrin inhibitorları – üz, selikli qişalar və cinsiyyət orqanları üçün, hormonlu vasitələrə alternativ kimi;
- antihistamin preparatlar – qaşınmanı azaltmaq və yuxunu yaxşılaşdırmaq üçün;
- geniş yayılmış formalarda – fototerapiya, qısa kursla sistem qlükokortikoidləri, sistem retinoidləri və göstəriş üzrə digər immunomodulyator preparatlar;
- ağız formasında – yerli hormonlu gellər və yaxalamalar, ağız gigiyenası, travmatik amillərin (kəskin diş kənarları, uyğunsuz protez) aradan qaldırılması, lazım olduqda plombların dəyişdirilməsi.
Dərmanla bağlı likenoid reaksiyada şübhəli preparat yalnız həkimlə razılaşdırılaraq dəyişdirilir. Hepatit C aşkar edilərsə, onun müalicəsi infeksionist və ya hepatoloq tərəfindən aparılır.
Evdə nə etmək olar: dərini cızmamaq, dırnaqları qısa saxlamaq, yumşaq təmizləyici və nəmləndirici vasitələrdən istifadə etmək, pambıq geyim seçmək. Ağız formasında yumşaq diş fırçası və qıcıqlandırıcı olmayan diş pastası istifadə etmək, isti və turş qidaları məhdudlaşdırmaq faydalıdır.
Nə etmək olmaz: hormonlu kremləri özbaşına və uzun müddət çəkmək (dəri nazikləşə bilər), göbələk əleyhinə məlhəmlərlə «dəmrovu» müalicə etməyə çalışmaq, xalq vasitələri ilə ağızdakı yaraları yandırmaq.
Profilaktika
Xəstəliyin spesifik profilaktikası yoxdur, lakin kəskinləşmələrin və ağırlaşmaların riskini azaltmaq mümkündür:
- hepatit C-nin vaxtında aşkarlanması və müalicəsi;
- dərmanları yalnız həkim nəzarəti ilə qəbul etmək, yeni preparatdan sonra səpgi yaranarsa həkimə bildirmək;
- ağız forması olduqda siqaretdən, alkoqoldan, ədviyyatlı və turş qidalardan imtina;
- həkimin tövsiyə etdiyi intervalla stomatoloq və dermatoloq tərəfindən müntəzəm baxış – selikli qişadakı dəyişiklikləri vaxtında görmək üçün;
- dərini cızmamaq, sürtünmə və travmalardan qorumaq;
- stressin idarə olunması, kifayət qədər yuxu.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dəri, saç və dırnaq dəyişikliklərində dermatoloqa, ağız selikli qişasının zədələnməsində stomatoloqa, cinsiyyət orqanlarında əlamətlər olduqda ginekoloq və ya uroloqa müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Qırmızı yastı dəmrov yoluxucu deyil və əksər hallarda nəzarət altına alınır, lakin ağız forması diqqətli müşahidə tələb edir.
- Ağızda uzun müddət sağalmayan ağrılı yaralar varsa, həkimə müraciət edin.
- Hormonlu kremləri həkimin göstərdiyi müddətdən artıq istifadə etməyin.
- Səpgilər yeni dərmana başladıqdan sonra yaranıbsa, bunu həkimə bildirin.
- Xəstəliyin dəri forması çox vaxt bir-iki il ərzində keçir – səbr və həkimlə müntəzəm əlaqə vacibdir.
- Hepatit C-yə müayinədən keçmək xəstəliyin mümkün səbəbini aşkar etməyə kömək edir.
Suallar və cavablar
Xeyr. Xəstəlik immun sistemin reaksiyası ilə bağlıdır və təmas, ümumi əşyalar və ya cinsi yolla başqalarına keçmir. Ailə üzvləri üçün heç bir təhlükə yoxdur.
Dəri forması əksər hallarda bir-iki il ərzində keçir, müalicə isə qaşınmanı və səpgiləri tez azaldır. Ağız selikli qişasının forması illərlə davam edə bilər və müntəzəm nəzarət tələb edir. Xəstəlik keçdikdən sonra yenidən qayıda bilər.
Əksər hallarda yox, lakin uzunmüddətli eroziv formada selikli qişa xərçəngi riski bir qədər yüksəkdir. Ona görə dermatoloq və stomatoloq tərəfindən müntəzəm baxış, şübhəli sahələrdə isə biopsiya aparılır. Siqaret və alkoqoldan imtina bu riski azaldır.
Dəri formasına qida ciddi təsir göstərmir. Ağız formasında isə isti, turş, ədviyyatlı qidalar, alkoqol və siqaret selikli qişanı qıcıqlandıraraq əlamətləri gücləndirir.
Bəli, piqmentasiya adətən aylar ərzində tədricən solur, lakin tünd dəri tipində daha uzun qala bilər. Günəşdən qorunma ləkələrin daha tez açılmasına kömək edir. Ləkələri ağardıcı vasitələrlə özbaşına müalicə etmək tövsiyə olunmur.
Uşaqlarda xəstəlik nadirdir və adətən böyüklərdəki kimi gedir. Hamiləlik dövründə xəstəlik dölə keçmir, lakin müalicə vasitələrinin seçimi məhduddur, ona görə hamilə qadın həkimə vəziyyəti barədə mütləq məlumat verməlidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
