Sitomeqalovirus infeksiyası (SMVİ və ya sitomeqaliya) orqanizmin hüceyrələrini sitomeqalovirusun (cytomegalovirus, SMV, CMV) zədələdiyi vəziyyətdir ki, bu da bəzən ağır nəticələrə gətirib çıxarır. Simptomatika müxtəlifdir və immun sisteminin vəziyyətindən asılıdır. Bu virusla planetdə təxminən 95% insan yoluxub.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- SMV
- CMV
- 5-ci tip herpes virusu
Xəstəlik haqqında
SMV 1956-cı ildə doktor M. Smit tərəfindən ayrılıb. O, sitomeqalovirusun hansı infeksiya olduğunu və özünü necə göstərdiyini ilk dəfə təsvir edib. Törədicini ayırmadan xəstəliyin əlamətləri hələ 1881-ci ildə M. Ribbert tərəfindən təsvir edilib.
Sitomeqalovirus V tip herpes virusudur. Orqanizmə düşərək o hüceyrələrlə birləşir, daxilinə nüfuz edir və onların ölçüsünün 2-3 dəfə artmasını provokasiya edir. Nəticədə sitomeqallar əmələ gəlir. Yunan dilindən tərcümədə söz «nəhəng hüceyrələr» mənasını verir.
SMV demək olar ki, istənilən toxumaları zədələyə, onların disfunksiyasını provokasiya edə bilər. Əksər hallarda vəzilər və onların axarları əziyyət çəkir. Bundan əlavə, virus immun sisteminin bütün həlqələrini boğmaq, interferonların sintezini yavaşlatmaq qabiliyyətinə malikdir.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişaf səbəbi SMV ilə yoluxma və onun aktivliyi üçün əlverişli şəraitdir. Sitomeqalovirus əksər viruslar kimi ötürülür: bətndaxili yolla və ya yoluxmuş insanın bioloji mayeləri vasitəsilə. Bu sidik, qan, tüpürcək, vəzi sekreti, o cümlədən cinsi orqanlar ola bilər. Cinsi, hava-damcı, kontakt-məişət yolu ilə, həmçinin qan köçürülməsi və orqan transplantasiyası zamanı yoluxmaq mümkündür. Uşaqlar plasenta vasitəsilə, doğuş yollarından keçərkən, ana südü ilə yoluxur.
Virus illər boyu orqanizmdə mövcud ola bilər, lakin ona zərər vurmur və heç bir şəkildə təzahür etmir. Simptomatika immunitet azaldıqda aşkar edilir. Çox vaxt bu, QİÇS və ya hamiləlik fonunda, immunosupressantların qəbulu zamanı, məsələn orqan transplantasiyasından sonra baş verir.
Təsnifat
3 aydan yuxarı uşaqlarda və yetkinlərdə adətən patologiyanın lokalizə olunmuş forması müşahidə olunur. O, tüpürcək vəzilərinin, əsasən qulaqarxası vəzilərin zədələnməsi ilə təzahür edir. Bir neçə orqanın sistemli zədələnməsi ilə generalizasiya olunmuş forma daha çox anadangəlmə olur. Yetkinlərdə nadir hallarda rast gəlinir. Böyümüş hüceyrələrin tipik lokalizasiya yerləri:
- Öd yolları və qaraciyər hüceyrələri;
- Böyrək nefronlarının epiteli;
- Mədəaltı vəzin ifrazat kanalları;
- Bağırsaq;
- Böyrəküstü vəzilər;
- Bronxlar;
- Hipofiz və baş beyin.
Orqanizmdə aktivlik dərəcəsinə görə infeksiyanın üç vəziyyəti ayırd edilir.
- Latent – gizli forma. Patogen orqanizm hüceyrələrində simptomsuz yaşayır və çoxalır. Onu immunitetdən xüsusi zülal qişası qoruyur. Virus ifraz olunmur.
- Persistləşən. İnfeksiya xronikidir, orqanizmdə daim mövcuddur. Bu zaman zədələnmiş hüceyrələr öz funksiyalarını yerinə yetirməyə davam edir. Patogen əlverişsiz şəraitdə dövri olaraq aktivləşir. Yatmış vəziyyətdə klinik əlamətlər yoxdur. Viruslar ətraf mühitə ifraz olunur, daşıyıcı yoluxucudur.
- Aktiv, kəskin. Müxtəlif ağırlıq dərəcəli ifadəli simptomatika xarakterikdir.
Yoluxma ilkin və ya təkrar ola bilər.
Klinik mənzərə
İnsanların 65-90%-i SMV-nin simptomsuz daşıyıcılarıdır və bundan xəbərsizdirlər. Bir çoxlarında yoluxma gizli formada keçir. Belə hallarda virusun orqanizmə nüfuz etmə faktı qan zərdabında spesifik antitellərin olması ilə təsdiqlənir.
İnkubasiya dövrü 15 gündən 3 aya qədər davam edir. Uşaq və yeniyetmələrdə sitomeqalovirus infeksiyasının ilkin simptomları ya yoxdur, ya da yüngül YVİ formasına bənzəyir. 1-2 həftədən sonra bu əlamətlər keçir. Sağlam orqanizm virusu latent vəziyyətə keçirir. İnsan daşıyıcı olur. Yetkinlərdə ilkin yoluxma zamanı daha ciddi simptomlar yaranır:
- 38°C-yə qədər bədən istiliyi;
- Ümumi və əzələ zəifliyi;
- Boyun limfa düyünlərinin böyüməsi;
- Baş ağrısı;
- Tüpürcək vəziləri nahiyəsində diskomfort;
- Boğazda qıcıqlanma, burun axması.
Sol və ya sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrılar mümkündür. Nadir hallarda hepatit və ya pnevmoniya simptomları yaranır. Sağlam immun sistem infeksiyanı 1-3 ay ərzində məğlub edəcək. Kəskin faza simptomsuz virusdaşıyıcılığa keçəcək.
İmmuniteti azalmış insanlarda vəziyyət xeyli pisdir. QİÇS-yoluxmuş kişi və qadınlarda sitomeqalovirusun simptomları:
- Gecə tərləmə;
- Hərarət;
- Əzələ ağrıları;
- Pnevmoniya;
- Hepatit;
- Ensefalit;
- Artrit;
- Miokardit;
- Göz torlu qişasının zədələnməsi;
- Qanaxmalara səbəb olan mədə və bağırsaq xoraları.
Qadınlarda SMV-nin simptomları uşaqlığın, yumurtalıqların, vaginanın kəskin və xroniki iltihabları şəklində təzahür edə bilər. Kişilərdə virus prostatı, xayaları zədələyir. Orqanların total disfunksiyası halları qeydə alınıb. Belə gedişdə proqnoz əlverişsizdir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Şikayətlərin və anamnezin təhlilindən, ümumi baxışdan sonra həkim laborator diaqnostika təyin edir. Bunun üçün İFA və PZR üsulları tətbiq olunur. İFA qanda SMV-yə qarşı hansı antitellərin və nə qədər miqdarda olduğunu göstərir. IgM immunoqlobulinləri son zamanlarda ilkin yoluxmanın baş verdiyini və ya yatmış infeksiyanın aktivləşdiyini bildirir. Onlar virusun orqanizmə nüfuzundan 4-7 həftə sonra yaranır və 20 həftəyə qədər saxlanır. IgG-nin olması infeksiyanın olduğunu, lakin aktiv olmadığını bildirir.
PZR üsulu virusun DNT-sini bioloji mayelərdə, selikdə, epitel qazıntılarında aşkar etməyə imkan verir. Kəmiyyət analizi aşkar edilmiş infeksiyanın nə dərəcədə aktiv olduğunu göstərəcək.
Sonrakı tədqiqat dəsti hansı orqanın zədələndiyindən asılıdır. Həkim USM, kolposkopiya, MRT və ya KT, qastroskopiya, qanın biokimyəvi və ya klinik analizlərini təyin edə bilər.
Müalicə
Ağırlaşmamış formalarda kişi və qadınlarda sitomeqalovirusun müalicəsi tələb olunmur. İmmuniteti möhkəmləndirmək üçün tədbirlər görmək kifayətdir:
- Tam dəyərli qidalanmaq;
- Intoksikasiyanı aradan qaldırmaq üçün daha çox maye içmək;
- Vitamin qəbul etmək;
- Təzə meyvə və tərəvəz yemək.
Müalicə dövründə həkimlər müalicəvi pəhrizdietə əməl etməyi, yağlı, qızardılmış, MBT-ni qıcıqlandıran qidadan imtina etməyi tövsiyə edir.
İnfeksiyanın ağır formalarında xəstələr stasionar şəraitdə müalicə olunur. Spesifik sitomeqalovirus immunoqlobulinlərinin və SMV-yə qarşı aktiv virusəleyhinə preparatların (qansiklovir) tətbiqi mümkündür. İmmuniteti pozulmamış insanlara bu preparat yazılmır.
Virusəleyhinə terapiyadan əlavə, pasiyentə SMV-nin hansı orqanları zədələməsindən asılı olaraq spesifik müalicə təyin olunur. İmmun sisteminin müqavimətini gücləndirməyə immunokorreksiya vasitələri kömək edir. Onları özbaşına tətbiq etmək olmaz.
Ağır formaların müalicəsində həkimlərin vəzifəsi virusun yayılmasının dayandırılması, onun patogen xüsusiyyətlərinin azaldılması və aktivliyinin nəticələrinin qarşısının alınmasıdır.
İnfeksiya deaktivasiya olunduqdan sonra pasiyent üzərində 6-12 ay ərzində dispanser müşahidə təyin olunur. Onu dövri olaraq dar profilli mütəxəssislər müayinə edir.
Profilaktika
SMV-nin spesifik profilaktika tədbirləri mövcud deyil. Virusun aktivləşməsinin qarşısını almaq üçün immun sistemi möhkəmləndirmək məqsədəuyğundur. Əsas üsullar:
- Müntəzəm fiziki fəallıq;
- Tam dəyərli qidalanma, vitamin qəbulu;
- Stresslərdən qaçınma;
- Siqaret və alkoqoldan imtina;
- Gigiyenaya əməl, küçədən sonra və yeməkdən əvvəl əl yumaq.
Virusun yayılmasının qarşısını almaq məqsədilə donorlar, həmçinin transplantat-orqanlar üçün müayinə mütləqdir. Mayalanmanı planlaşdırarkən və hamiləlik zamanı SMV-yə analiz vermək tövsiyə olunur. Antitellər olmadıqda gələcək ana yoluxmamaq üçün xüsusilə diqqətli olmalıdır. Digər insanlarla sıx təmasdan, öpüşmədən, başqasının qab-qacağından istifadədən, çox insan toplaşan yerlərə getməkdən çəkinmək lazımdır. Hamiləlik dövründə təkrar müayinələr üç dəfə aparılır.
Yadda saxla!
Sitomeqalovirus əsas təhlükəni immuniteti zəifləmiş insanlar və hamilə qadınlar üçün yaradır. Erkən müddətlərdə yoluxma zamanı düşük, ölü doğuş, dölün müxtəlif inkişaf qüsurları mümkündür. Anadangəlmə sitomeqaliyanın təzahürləri:
- Dəri altında çoxsaylı xırda qansızmalar (uşaqların 80%-i);
- Dölün bətndaxili formalaşmasının ləngiməsi (hallarının 30%-i);
- Uzun müddət keçməyən sarılıq;
- Korluğa qədər gözün torlu qişasının iltihabı;
- Əqli inkişafda geriləmə;
- Eşitmə pozğunluğu.
Qeyri-adi bir tendensiya izlənir: 20 yaşdan sonra qadınlarda virusun dölə bətndaxili ötürülmə riski 3 dəfə azalır. Doğuşdan sonra yoluxma vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr üçün təhlükəlidir. Vaxtında doğulanlarda adətən simptomlar olmur.
Suallar və cavablar
Bu virusun yaxmada olması xüsusi diaqnostik dəyər daşımır. Bu o deməkdir ki, orqanizm infeksiya ilə üzləşib. Yoluxmanın vaxtı və immunitetin olması SMV virusuna qarşı antitellərin tipi ilə müəyyən edilir. Qan analizi vermək lazımdır. Əgər IgG üstünlük təşkil edirsə, infeksiya çoxdan keçirilib və antitellərin qoruyucu titri artıq formalaşıb. Əsas odur ki, hamiləlik dövründə ilkin yoluxma olmasın.
Simptomlar yoxdursa, müalicə tələb olunmur.
Bu, herpes virusunun növlərindən biridir. İnfeksiya sağlam, güclü orqanizmdə heç bir şəkildə təzahür etmir. Maksimum — ilkin yoluxmada yüngül YVİ simptomlarıdır. Lakin digər virusların olması zamanı SMV immunitetin gərginləşməsini provokasiya edə bilər ki, bu da daimi subfebril temperatur şəklində təzahür edir.
İnfeksion xəstəliklər üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
