Stafilokok infeksiyası

Stafilokoklar dəyişkən infeksion xəstəliklərə (yüzdən çox forması qeydə alınıb) səbəb ola bilər. Adətən lokal təzahürlərə rast gəlinir, septik endokardit və toksik şok sindromu şəklindəki ağır formalar isə nadir hallarda aşkarlanır. Stafilokokkun simptom və əlamətləri xəstəliyin klinik formasından asılıdır.

Erkən yaşlı uşaqlarda dərinin zədələnməsi ilə gedən stafilokokk infeksiyası adətən aşağıdakı variantlarda keçir:

• Omfalit – körpələrdə rast gəlinə bilən və göbək yarasının infeksiyalaşması ilə əlaqədar olan xəstəlikdir. Uzun müddət keçməyən nəmlənmə, dərinin qızarması və şişkinliyi meydana çıxır. Yara irinli ərplə örtülə bilər.
• Vezikulopustulyoz – birinci yaş həyatında olan uşaqlarda dəridə rast gəlinən stafilokokkun bir növüdür. Adətən simptomlar doğuşdan sonra 5-6-cı sutkada qeydə alınır. Dəridə içərisində bulanıq ekssudat olan qabarcıqlar əmələ gəlir. Onlar adətən başın tüklü hissəsinin dərisində, gövdədə və dəri qırışlarında yerləşir.
• Psevdofurunkulyoz – adətən immuniteti kəskin şəkildə zəifləmiş uşaqlarda yaranan dəridə çoxsaylı irinli səpgilərdir. Xəstəlik diametri 1 sm-ə qədər olan, tezliklə irinli iltihaba məruz qalan infiltratların əmələ gəlməsi ilə təzahür edir.
• Pemfiqus – dəri stafilokokk infeksiyasının ən yoluxucu formasıdır. Uşağın gövdəsində və dəri qırışlarında içərisində şəffaf-irinli məzmun olan qabarcıqlar əmələ gəlir. Bu forma intoksikasiya sindromu (bədən temperaturunun yüksəlməsi, zəiflik, əsəbilik) ilə keçir. Müəyyən müddətdən sonra qabarcıqlar açılır və onların altında eroziyalaşmış səth üzə çıxır.

Böyük yaşlı uşaqlarda və yaşlılarda stafilokoklar dərinin və dəri altı toxumasının aşağıdakı xəstəliklərinin inkişafına səbəb ola bilər:

• Follikulit – tük kisəciyinin irinli iltihabıdır. Mərkəzində tük gövdəsi olan irinli sızanağın əmələ gəlməsi ilə təzahür edir. Ətrafdakı dəri qızarmış və şişkindir.
• Furunkulyoz – dəridə çoxsaylı çibanların əmələ gəlməsidir. İrinli iltihaba təkcə tük kisəciyi deyil, həmçinin ətrafdakı dəri altı toxuma və yaxınlıqda yerləşən piy vəzisi də məruz qalır.
• Karbunkul – toxumaların qismən nekrozu ilə müşayiət olunan irinli prosesdir. Adətən bir neçə tük follikulu prosesə cəlb olunur.
• Hidradenit – tər vəzisinin irinli iltihabıdır, ən çox qoltuqaltı çuxurlar zədələnir.

Xəstələr qəbulda tez-tez soruşurlar ki, stafilokokk qadınlarda və kişilərdə necə təzahür edir, simptomatikada hər hansı fərqlər varmı? Əslində, bu infeksiya üçün cinsi fərqlər xarakterik deyil. Dəri və digər təzahürlər eyni olacaq. Əgər stafilokokk qadının cinsiyyət yollarını infeksiyalaşdırırsa, o zaman xoşagəlməz qoxulu vaginal ifrazat, vulva qaşınması və digər xoşagəlməz simptomlar yarana bilər.

Stafilokoklar təkcə dəri örtüklərini zədələmir. Onlar istənilən orqana daxil ola bilər ki, bu da müxtəlif klinik simptomatikanın yaranmasına səbəb olur. Bu halda stafilokokk necə təzahür edir?

• Respirator sistem xəstəlikləri. Ən çox tənəffüs sisteminin yuxarı şöbələrinin zədələnməsinə (badamcıqların, udlağın, burun sinuslarının, qırtlağın, traxeyanın iltihabı) rast gəlinir. Stafilokoklar həmçinin ağ ciyər toxumasının iltihabına səbəb ola bilər. Onların törətdiyi pnevmoniya ifadəli intoksikasiya, tənəffüs çatışmazlığının erkən inkişafı, irinli kapsullaşmış ocaqların əmələ gəlməsinə meyllilik, plevranın patoloji prosesə tez-tez cəlb olunması ilə fərqlənir.
• Həzm sistemi xəstəlikləri. Stafilokokk infeksiyasının bu lokalizasiyası ən çox 1 yaşlı uşaqlarda qeydə alınır. Nazik və/və ya yoğun bağırsaq zədələnir. Xəstəliyin gedişi və stafilokokların ifrazı uzunmüddətlidir. Yenidoğulmuşlarda stafilokokk enterokoliti bağırsağın perforasiyasına gətirib çıxara bilər.
• Sepsis – stafilokokların qan dövranına daxil olması və çoxalmasıdır. Titrəmə ilə müşayiət olunan yüksək hərarət, tezləşmiş ürəkdöyünmə, qaraciyər və dalağın böyüməsi, qan təzyiqinin düşməsi sepsisə işarə edə bilər. Sadalanan simptomlar ağ ciyərlərdə, ürəkdə, bağırsaqda, böyrəklərdə və s. yerləşə bilən orqanizmdəki irinli ocağın mövcudluğu ilə birləşir. Vaxtından əvvəl doğulmuş uşaqlarda sepsis atipik gedişə malikdir – bədən temperaturu aşağı ola bilər, dəri solğun, mərmərvari naxışlı olur, qol və ayaqlar soyuqdur, əsəbilik və ya yuxululuq müşahidə olunur, qaraciyər və dalaq böyümüşdür.
• Mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri – zəifləmiş xəstələrdə, həmçinin neyrocərrahi əməliyyatlardan və travmalardan sonra stafilokoklar beyin qişalarını infeksiyalaşdıra və beyin absesinə səbəb ola bilər. Belə iltihab uzunmüddətli dalğavari gedişə meyllidir.
• Sümük-oynaq sistemi xəstəlikləri. Stafilokoklar qan cərəyanı ilə sümük iliyinə daxil ola bilər. İnkişaf edən iltihab qol və ayaqlarda ağrılarla birləşən hərarətə səbəb olur.
• Qida zəhərlənmələri. Onlar qızılı stafilokokk tərəfindən ifraz olunan enterotoksin tərkibli qidanın qəbulu ilə əlaqədardır. Xəstəliyin ilk simptomları çox erkən – səbəbkar yeməyin qəbulundan 2-6 saat sonra yaranır. Qida zəhərlənməsi qusma, qarında ağrılar, maye nəcislə təzahür edir.

Stafilokokk infeksiyasının ağır formaları aşağıdakılardır:

• Spesifik stafilokokk toksinləri ilə şərtlənən toksik şok sindromu. Bu ağırlaşma irinli yaralar, abseslər, udlaq iltihabı fonunda inkişaf edə bilər. Qadınlarda meyllilik amili menstrual tamponların uzun müddət vaginada qalmasıdır. Toksik şok sindromu yüksək temperatur, tez-tez maye nəcis, qusma, skarlatinaya bənzər dəri səpgisi, ovuc və pəncələrdə epitelin soyulması, aşağı arterial təzyiq və digər simptomlarla təzahür edir.
• «Qaynar su ilə yanmış dəri» sindromu, dəridə intensiv soyulmağa meylli iri qabarcıqların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur. Xəstəlik adətən bədən temperaturunun yüksəlməsi ilə başlayır.