Limfangit limfa damarlarının kəskin iltihabıdır və dəridə infeksiya ocağından yuxarıya doğru uzanan qırmızı zolaq ilə özünü göstərir. İnfeksiyanın yayıldığını göstərir və vaxtında antibiotik müalicəsi tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Limfa damarlarının iltihabı
- limfangiit
- Lymphangitis
Xəstəlik haqqında
Limfa damarları toxumalardan artıq mayeni, zülalları və mikrobları limfa düyünlərinə aparır; limfa düyünləri isə orqanizmin immun «süzgəci» rolunu oynayır. Dəridə yara, çiban, panarisium və ya digər infeksiya ocağı olduqda bakteriyalar limfa damarlarına keçərək onların iltihabına səbəb ola bilər – bu vəziyyət limfangit adlanır.
Limfangit adətən ətraflarda yaranır: infeksiya ocağından qoltuqaltı və ya qasıq limfa düyünlərinə doğru uzanan qırmızı, ağrılı zolaq görünür. Bu, infeksiyanın yerli ocaqdan yayılmağa başladığının əlamətidir. Xəstəlik istənilən yaşda rast gəlinir, lakin şəkərli diabeti, ayaqlarda qan dövranı pozuntusu və immun çatışmazlığı olan insanlarda daha tez-tez və ağır keçir.
Vaxtında müalicə olunduqda limfangit adətən bir neçə gün ərzində keçir. Müalicə gecikdikdə isə infeksiya limfa düyünlərində irinli ocaq yarada, qana keçə və sepsisə səbəb ola bilər. Ona görə qırmızı zolaq müşahidə edilən gün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Səbəbləri
Limfangitin əsas səbəbi dəri və ya dərialtı toxumada olan infeksiyanın limfa damarlarına keçməsidir. Törədicilər və mikrobların giriş qapıları:
- Streptokoklar və stafilokoklar – ən çox rast gəlinən törədicilər; xüsusən A qrup streptokok sürətlə yayılan limfangitə səbəb olur;
- Dəri zədələri – yaralar, sıyrıqlar, kəsiklər, tikan batması, həşərat sancmaları, pişik və it dişləmələri; dişləmələrdə xüsusi bakteriyalar da ola bilər;
- İrinli ocaqlar – çiban, karbunkul, panarisium, abseslər, dırnağın ətə batması;
- Ayaq göbələyi və barmaqarası çatlar – mikrobların gözə görünməyən giriş qapısıdır;
- Xroniki yaralar – trofik xoralar, diabetik ayaq, yataq yaraları;
- Xüsusi infeksiyalar – nadir hallarda göbələk infeksiyaları (məsələn, torpaq və bitkilərlə işləyənlərdə), atipik mikobakteriyalar, parazitar xəstəliklər.
Risk amilləri: şəkərli diabet, immunitetin zəifləməsi (immunosupressiv müalicə, onkoloji xəstəliklər), limfostaz və venoz çatışmazlıq, piylənmə, mastektomiyadan sonra qolda limfa axınının pozulması, şəxsi gigiyenaya riayət edilməməsi.
Təsnifat
- Retikulyar (torlu) limfangit – kiçik dəri limfa damarlarının iltihabı; infeksiya ocağı ətrafında aydın sərhədi olmayan tor şəkilli qızartı;
- Trunkulyar (zolaqlı) limfangit – iri limfa damarı boyunca regional limfa düyünlərinə doğru uzanan qırmızı zolaq;
- Səthi və dərin limfangit – dərin limfa damarlarının iltihabında qızartı zəif olur, lakin ətrafın şişkinliyi və ağrısı daha qabarıqdır;
- Kəskin və xroniki formalar – xroniki və təkrarlanan limfangit çox vaxt limfostaza gətirib çıxarır.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən infeksiya ocağı yarandıqdan sonra bir neçə saat və ya gün ərzində inkişaf edir.
- qırmızı zolaq – dəridə infeksiya ocağından yuxarıya, limfa düyünlərinə doğru uzanır, bəzən sürətlə uzanır;
- zolaq boyunca ağrı, həssaslıq, istilik və bərkimə;
- regional limfa düyünlərinin böyüməsi və ağrısı – qoltuqaltı, qasıq, dirsək və ya diz arxası nahiyədə;
- ətrafın şişməsi, xüsusən dərin limfangitdə;
- ümumi əlamətlər – hərarət, üşütmə, halsızlıq, baş ağrısı, iştahsızlıq.
Uşaqlarda hərarət daha yüksək, ümumi vəziyyət daha ağır ola bilər; şəkərli diabeti olan və ahıl insanlarda isə yerli əlamətlər zəif olsa da, infeksiya sürətlə ağırlaşa bilər. Hamiləlik zamanı istənilən infeksiyanın əlamətləri olduqda gecikmədən həkimə müraciət etmək lazımdır, çünki bəzi antibiotiklər hamiləlikdə istifadə olunmur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qırmızı zolaq saatlar ərzində sürətlə yuxarı qalxırsa, yüksək hərarət və üşütmə, sürətli ürək döyüntüsü, təzyiqin düşməsi, huşun qarışması yaranırsa, dəri tünd-bənövşəyi rəng alır, qabarcıqlar əmələ gəlir və ya ağrı görünən dəyişikliklərdən qat-qat güclüdürsə – bu, sepsis və ya dərin toxumaların təhlükəli infeksiyasının əlaməti ola bilər, dərhal 103-ə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz adətən klinik əlamətlər əsasında qoyulur. Həkim yaranın, dişləmənin, sıyrığın nə vaxt olduğunu, şəkərli diabet və immun çatışmazlığı olub-olmadığını soruşur, zolağın sərhədlərini və limfa düyünlərini yoxlayır.
- cərrah tərəfindən baxış – infeksiya ocağının aşkarlanması və qiymətləndirilməsi, irinli ocağın axtarışı;
- qanın ümumi analizi və C-reaktiv zülal – iltihabın ağırlığını göstərir;
- irin və ya yara ifrazatının mikroflora əkini – törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir;
- qan əkini – ağır hallarda, sepsis şübhəsində;
- yumşaq toxumaların və limfa düyünlərinin USM-i – abses və irinli limfadenit şübhəsində;
- qanda qlükoza – gizli şəkərli diabetin aşkarlanması üçün;
- ayaq venalarının dupleks skanlanması – tromboz şübhəsində.
Differensial diaqnostika tromboflebit, qızılyel, sellülit, allergik reaksiyalar və həşərat sancmasına yerli reaksiya ilə aparılır. Təkrarlanan və ya qeyri-adi gedişli limfangitdə həkim xüsusi infeksiyaları istisna etmək üçün əlavə müayinələr təyin edə bilər.
Xidmətlər
- Klinik qan analizi: ümumi analiz, leykosit formulu, EÇS (ÜQA, LF, EÇS) qan yaxmasının məcburi əl mikroskopiyası ilə
- S-reaktiv zülal (SRZ)
- Antibiotiklərə və bakteriofaqlara həssaslığın müəyyən edilməsi ilə mikroflora əkini
- Limfa düyünlərinin USM-i
- Yumşaq toxumaların USM-i
- Absesin açılması
- Cərrahın evə çağırılması
Ağırlaşmalar
Vaxtında müalicə olunmayan limfangit aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- irinli limfadenit və abses;
- fleqmona – dərialtı toxumanın yayğın irinli iltihabı;
- bakteriemiya və sepsis;
- təkrarlanan limfangitlərdən sonra limfostaz və fil xəstəliyi – limfa axınının pozulması ilə ətrafın davamlı şişkinliyi;
- tromboflebit;
- nadir hallarda dərin toxumaların nekrozlaşdırıcı infeksiyası.
Ağırlaşma riski şəkərli diabeti, immun çatışmazlığı olan və ahıl insanlarda, həmçinin müalicə gecikdirildikdə və ya antibiotik kursu yarımçıq dayandırıldıqda xeyli yüksəkdir.
Müalicə
Müalicənin məqsədi infeksiyanı aradan qaldırmaq, onun yayılmasının qarşısını almaq və giriş qapısını sağaltmaqdır. Müalicəni həkim xəstəliyin ağırlığına və ümumi vəziyyətə görə seçir.
- Antibiotiklər – streptokok və stafilokoklara təsir edən preparatlar; yüngül hallarda tabletlə ambulator, ağır hallarda venadaxili stasionarda. Əkin nəticəsi alındıqdan sonra müalicə dəqiqləşdirilə bilər. Kurs, vəziyyət yaxşılaşsa da, həkimin müəyyən etdiyi müddətdə tamamlanmalıdır;
- İnfeksiya ocağının sanasiyası – irinli ocağın cərrahi açılması, ölü toxumaların təmizlənməsi, yaranın müntəzəm emalı; irin çıxarılmadan antibiotiklər kifayət qədər təsir etmir;
- Ətrafın istirahəti və yuxarı vəziyyətdə saxlanması – şişkinliyi və ağrını azaldır, limfa axınını yaxşılaşdırır;
- Ağrıkəsici və hərarətsalıcı vasitələr – həkimin tövsiyəsi ilə; uşaqlara aspirin vermək olmaz;
- Əsas xəstəliyin müalicəsi – şəkərin nəzarəti, ayaq göbələyinin və xroniki yaraların müalicəsi;
- Stasionar müalicə – ağır ümumi vəziyyətdə, sürətlə yayılan iltihabda, şəkərli diabetdə, immunitet zəifliyində, uşaqlarda və ambulator müalicənin effektsizliyində.
Evdə zolağın sərhədlərini qələmlə qeyd etmək həkimə və pasiyentə iltihabın geriləyib-gerilmədiyini izləməyə kömək edir. Müalicənin ilk iki günündə vəziyyət yaxşılaşmırsa və ya zolaq böyüyürsə, təkrar müraciət etmək lazımdır.
Nə etmək olmaz: irinli ocaqları sıxmaq, isti kompres və yağlı məlhəmləri özbaşına tətbiq etmək, evdə qalmış antibiotikləri həkimsiz qəbul etmək, qırmızı zolağın «öz-özünə keçəcəyini» gözləmək.
Profilaktika
- yara və sıyrıqları dərhal təmiz su ilə yumaq və antiseptiklə emal etmək, steril sarğı ilə örtmək;
- irinli ocaqları vaxtında müalicə etmək, onları sıxmamaq;
- ayaq göbələyini və barmaqarası çatları müalicə etmək, ayaqları quru saxlamaq;
- diabetdə ayaqlara gündəlik baxış keçirmək, rahat ayaqqabı geyinmək;
- bağçılıq və ev işlərində qoruyucu əlcəklərdən istifadə etmək;
- heyvan dişləmələrindən sonra həkimə müraciət etmək;
- tetanusa qarşı peyvəndin vaxtında olmasını yoxlamaq;
- limfostazda dəriyə xüsusi qulluq etmək və kompressiya tövsiyələrinə əməl etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Limfangitdə cərraha və ya ailə həkiminə müraciət etmək lazımdır. Şəkərli diabeti olanlar endokrinoloqun, təkrarlanan hallarda isə dermatoloq və ya angiocərrahın müşahidəsində olmalıdır.
Yadda saxla!
Yaradan yuxarıya uzanan qırmızı zolaq infeksiyanın yayıldığının siqnalıdır – onu «öz-özünə keçəcək» deyə gözləmək olmaz.
- Qırmızı zolaq yaranarsa, həmin gün həkimə müraciət edin.
- Yüksək hərarət, üşütmə, huşun qarışması və ya zolağın sürətlə yayılması olarsa, dərhal 103-ə zəng edin.
- Antibiotik kursunu yarımçıq dayandırmayın.
- Ayaq göbələyi və xroniki yaraları müalicə etmək təkrarlanmanın qarşısını alır.
Suallar və cavablar
Limfangitin özü başqasına keçmir, lakin onu yaradan bakteriyalar təmas vasitəsilə ötürülə bilər. Yaraya qulluq zamanı əlləri yumaq və fərdi dəsmal istifadə etmək vacibdir.
Xeyr, bu, limfa damarlarının iltihabıdır. Lakin müalicə olunmazsa, infeksiya qana keçərək sepsisə səbəb ola bilər, ona görə təcili müalicə lazımdır.
Yüngül hallarda həkimin təyin etdiyi antibiotiklərlə ambulator müalicə mümkündür. Ağır əlamətlər, diabet və immunitet zəifliyində isə stasionar tövsiyə olunur. Hər iki halda müalicəni həkim təyin etməli və nəticəni izləməlidir.
İnfeksiyanın giriş qapısı – məsələn, ayaq göbələyi və ya xroniki yara – qaldıqca təkrarlana bilər. Bu səbəblərin müalicəsi residivlərin qarşısını alır.
Xeyr. Spirtli və isti kompreslər, yağlı məlhəmlər infeksiyanı müalicə etmir, əksinə, dərini qıcıqlandıra və iltihabın yayılmasını gizlədə bilər. Ətrafı yuxarı vəziyyətdə saxlamaq və həkimə müraciət etmək lazımdır.
Düzgün seçilmiş antibiotiklə ümumi vəziyyət adətən bir-iki gün ərzində yaxşılaşır, qızartı isə tədricən solğunlaşır. Əgər bu müddətdə hərarət düşmürsə, zolaq böyüyürsə və ya yeni şişkinlik yaranırsa, dərhal həkimə təkrar müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
