Turet sindromu

Uşaqlarda və böyüklərdə Turett sindromunun əsas xarakterik əlaməti tiklərdir. Bunlar qəfil yaranan, istənilməyən sadə və ya mürəkkəb hərəkətlər, yaxud səslərin, sözlərin tələffüzüdür. İlk dəfə onlar məktəbəqədər və ya kiçik məktəb yaşlı uşaqlarda – 4-11 yaş dövründə yaranır, intensivliyi puberata qədər artır, sonra tam dayanmağa qədər zəifləyir. Bəzi xəstələrdə tiklər böyük yaşda da qalır.

Hərəki, yəni motor tiklər aşağıdakı şəkildə təzahür edə bilər:

• bir və ya hər iki gözün qırpılması, qıyılması;
• ağız küncünün seyrilməsi;
• burnun çəkilməsi;
• ifadə pozğunluğu (qrimasa);
• tüpürmə;
• ayaq və ya qolun çəkilməsi;
• tullanma;
• çiyinlərin çəkilməsi;
• bədənin fırlanması, dönmələri;
• ədəbsiz jestlər (kopropraksiya);
• yaxınlıqda olan insanların jestlərinin təkrarlanması (exopraksiya).

Səs (vokal) tikləri aşağıdakı şəkildə təzahür edə bilər:

• mızıldama;
• ah çəkmə;
• ayrı-ayrı səslərin tələffüzü;
• hecaların və ya tam sözlərin qışqırılması;
• öskürmə, öskürək;
• xırıltı ilə səs çıxarma;
• söyüş sözlərinin qışqırılması (koprolaliya) – tez-tez kopropraksiya ilə birləşir;
• başqasının sözlərinin təkrarlanması (exolaliya);
• öz sözlərinin təkrarlanması (palilaliya).

Turett sindromunda səs və hərəki tiklər birləşir, bu zaman onlar, bir qayda olaraq, mürəkkəb hərəkətlərlə (bir neçə əzələ qrupunun eyni vaxtda işə cəlb olunmasını tələb edən) və mürəkkəb səs aktları ilə (ayrı-ayrı səslər və ya ah çəkmələr deyil, tam sözlər və ya qışqırıqlarla) təzahür edir.

Belə xəstələrin intellekti həmişə qorunub saxlanılır, lakin emosional sahə əziyyət çəkir, üstəlik daha çox – uşaqlıq dövründə. Bu onunla izah olunur ki, Turett sindromu olan xəstələr demək olar ki, həmişə yaşıdlarının lağının obyektinə çevrilirlər ki, bu da emosional gərginliyə, narahatlıq, depressiv pozğunluqların yaranmasına, tez-tez – obsessiv fikirlərin (OKP) yaranmasına, bəzən isə – davranışda aqressiv meyllərə səbəb olur. Psixoemosional gərginlik zamanı xəstədə tiklərin ifadəliliyi artır.