Üz nevralgiyası üz nahiyəsində sinir mənşəli ağrı sindromlarını ifadə edən ümumi termindir. Ən tipik nümunə trigeminal nevralgiyadır və qısa, elektrikşəkilli güclü ağrı tutmaları ilə gedir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Trigeminal nevralgiya
- tic douloureux
Xəstəlik haqqında
Nevralgiya müstəqil xəstəlik deyil, sinirlərin qıcıqlanması, onların sonrakı iltihabı və qoruyucu mielin qişasının dağılması nəticəsində yaranan əlamətdir. Nəticədə liflərin qəbul etdiyi siqnal təhrif olunur. Ağrıların yeri zədələnmiş sinir strukturunun tipindən asılıdır.
Üçlü sinirlər cüt və simmetrik yerləşir. Onların gövdələri baş beyindən iki tərəfdən ayrılır. Hər biri üzün öz yarısına cavabdehdir. Gövdə üç şaxəyə bölünür. Onlar sümükdəki dəliklərdən kəlləni tərk edir.
- Göz yuvası şaxələri. Çıxış kanalları orbitaların üstündə yerləşir. Bu sinirlərin qıcıqlanması göz almalarında, alında və başın ön tüklü hissəsində ağrıya səbəb olur.
- Üstçənə şaxələri. Orbitaların altındakı nöqtələrdən çıxır. Yanağın yuxarı hissəsinin, aşağı göz qapağının, üst dodağın və gözün xarici bucağı nahiyəsinin innervasiyasına cavabdehdir.
- Altçənə şaxələri. Çənə nahiyəsində çıxır. Şaxənin qıcıqlanması çənə-üz oynağında, yanağın aşağı hissəsində və alt dodaqda ağrı yaradır. Hərəki liflər 8 əzələnin, o cümlədən çeynəmə əzələlərinin hərəkətinə nəzarət edir.
Üçlü sinirin yanında üz sinirinin şaxələri yerləşir. Onlar əsasən əzələlərin hərəki fəallığına və tüpürcək vəzilərinin işinə cavabdeh liflərdən ibarətdir. Onların zədələnməsi üçün mimiki əzələlərin idarə olunmasının pozulması və əzələlərin qismən iflici səciyyəvidir. Üz siniri iltihablandıqda ağrılar çox vaxt cüzi olur.
Səbəbləri
Sinir toxumalarının sıxılmasının üç əsas səbəbi ayırd edilir.
- Yaxınlıqdakı damarların strukturunun pozulması. Qeyri-tipik qıvrılma, genişlənmə və ya anevrizma səbəbindən onlar sinir liflərini sıxaraq qıcıqlandırır. Meylləndirici amillər: arterial hipertenziya, şəkərli diabet, serebral ateroskleroz.
- Sinirin yaxınlığında yaranan yeni törəmələr. Onlar böyüdükcə ağrı sindromu güclənir.
- Kəllə strukturlarının patoloji dəyişiklikləri, sinir dəstələrinin keçdiyi sümük kanallarının daralması. Meylləndirici amillər çeynəmə pozğunluğu, diş sıralarının deformasiyasıdır.
Nevralgiyanın səbəbi herpes, diş-çənə sistemində və LOR orqanlarında xroniki infeksiya ocaqları ola bilər. Çox vaxt ağrılar üzün soyuqlamasından sonra, qidalandırıcı damarlar spazma uğradıqda, sinir şişdikdə yaranır. Patologiyanın inkişafına allergik, endokrin, mübadilə, damar, sinir pozğunluqları, intoksikasiyalar, revmatizm də təsir göstərir.
Təsnifat
Mənşəyindən asılı olaraq üz nevralgiyası birincili (idiopatik, essensial) və ikincili (simptomatik) olur. Birincisi adətən uzanmış arteriya tərəfindən sinir kötüyünün sıxılması nəticəsində yaranır. Əksər hallarda ağrıların aydın səbəbləri müəyyən edilmir, bu da müalicəni xeyli çətinləşdirir. İkincili forma mövcud patologiyaların – infeksion və şiş proseslərinin, sümük deformasiyalarının, travmalardan sonra – fonunda inkişaf edir. Diaqnostika adətən çətinlik yaratmır.
Bütün kötüyün zədələnməsində mərkəzi nevralgiya diaqnozu qoyulur. Ayrı-ayrı çıxıntılar zədələnərsə – periferik.
Zədələnmiş budağından asılı olaraq üçlü sinir nevralgiyasının növləri:
- Çarlin sindromu (burun-kirpik sinir budağı) – qaş üstündə, göz almasında və burnun yarısında ağrılar;
- Frey sindromu (qulaq-gicgah siniri) – qulaq ətrafında yanağın tərləməsi və qızarması;
- Slader sindromu (qanadaddamaq-damaq sinir düyünü) – göz almasında, burnun kökündə ağrı tutmaları;
- dental pleksalgiya – yuxarı və ya aşağı çənə dişlərində yandırıcı ağrı;
- SUNCT-sindromu − gözlərin qızarması, göz yaşarması ilə müşayiət olunan birtərəfli baş ağrısı.
Periferik nevralgiyanın ayrıca növləri kimi odontogen və postherpetik növləri fərqləndirmək olar. Birinci halda insanı ağız boşluğunun sanasiyasından sonra da davam edən diş ağrıları narahat edir. Səbəb adətən sinirlərin çənə kanallarında sıxılmasıdır. Bu, stomatoloji manipulyasiyalar nəticəsində və ya sümük toxumasının yaşla əlaqədar skleroz dəyişiklikləri fonunda baş verə bilər.
Herpetik formada kəmərləyici herpes virusu sinir liflərini zədələyir. Ağrının dəridə yaranmasından bir həftə sonra dəridə xırda sulu səpgi əmələ gəlir.
Klinik mənzərə
Üz üçlü sinirinin nevralgiyasında ağrılar yandan mərkəzə doğru gedən qısa atəş bənzəri impulslar xarakteri daşıyır. Yüksək intensivlik zamanı insan donub qalır, qışqırmaq və ya inildəmək iqtidarında olmur. Üzdə əzabverici ifadə donub qalır. Ağrılı zonaya toxunma cəhdləri vəziyyəti yalnız pisləşdirir.
Sinirin üçüncü budağı zədələndikdə aşağı gicgah-üz oynaqlarında atəş bənzəri ağrı trizmlər – çənə spazmları ilə müşayiət oluna bilər. Birinci budaq zədələnərsə, atəş bənzəri ağrılar göz ətrafında və alında hiss olunur.
Tutmalar orta hesabla 1-2 dəqiqə davam edir. Ağrı sakitləşdikdə əzabverici ifadə bir müddət də saxlana bilər. İnsan danışmamağa, üzünə toxunmamağa çalışır. Triqqer nöqtələr adətən burun qanadları yanında, gözün xarici künclərində, çənədə, burun-dodaq büküşləri ətrafında yerləşir. Toxunuşla sıxlaşmalar kimi müəyyən edilir.
Üz və ya üçlü sinirin kəskin nevralgiyasında tutmalar gün ərzində bir neçə dəfə təkrarlana bilər. Bu zaman insan üzünün gigiyenik prosedurlarını yerinə yetirmək və normal qidalanmaq iqtidarında olmur. Tutma müxtəlif amillərin təsiri altında yarana bilər: toxunma, kəskin səs, işıq parıltısı. Remissiya dövrlərində triqqer nöqtələrin həssaslığı azalır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Əksər hallarda nevralgiyanı aşkar etmək üçün anamnezin toplanması, müayinə və triqqer nöqtələrin əllə yoxlanması kifayətdir. Üz ağrısının səbəblərinin dəqiq diaqnostikası üçün həkim baş nahiyəsinin MRT, MR-angioqrafiya və ya KT müayinəsini təyin edəcək. Tomoqramma liflərin sıxılmasına səbəb ola biləcək bütün yeni törəmələri, həmçinin sinir kötüyünün qişalarının zədələnmiş sahələrini göstərəcək.
Zərurət olduqda xəstə oftalmoloqa, LOR həkiminə, endokrinoloqa, infeksionista, stomatoloqa yönləndiriləcək.
Müalicə
Üz və üçlü sinir nevralgiyasının müalicə taktikası diaqnostika məlumatları ilə müəyyən edilir. Terapiya patologiyanın səbəbinin aradan qaldırılmasına və onun təzahürlərinin yüngülləşdirilməsinə yönəldilir. Ən yaxşı nəticələrə nevralgiyanın simptomatik formasında nail olunur.
Üz ağrılarının medikamentoz müalicəsi çərçivəsində istifadə olunan preparatlar:
- 2-ci nəsil antikonvulsantlar;
- B qrupu vitaminləri;
- sinirlərin funksionallığını və qidalanmasını yaxşılaşdıran vasitələr.
Ağır hallarda anestetiklərlə, qlükokortikoidlərlə blokadalar edilir. Ağrıların aradan qaldırılmasına fizioterapevtik prosedurlar: iynə-refleksoterapiya, UB-şüalanma, diadinamik cərəyanlar kömək edir. Üz sinirinin xroniki nevralgiyasında masaj, parafin və ozokerit aplikasiyaları, treynerlər, şinalar tətbiq edilir.
Cərrahi müalicə
Medikamentoz terapiyadan effektin olmaması və ya təsdiqlənmiş sıxılma neyrocərrahi müdaxilə üçün göstərişdir. Əməliyyat zamanı həkim zədələnmiş siniri azad edir, sıxıcı amili aradan qaldırır. Sinirə toxunan damar ondan ayrılır və aralarına xüsusi araqat qoyulur (mikrovaskulyar dekompressiya). Dar sümük kanalı genişləndirilir və ya onun divarları qismən çıxarılır.
Müasir az travmatik müdaxilə üsulları dəri üzərindən radiotezlikli destruksiya və stereotaksik radiocərrahiyyədir.
Reabilitasiya
Sinirin cərrahi dekompressiyasından sonra xəstəyə onun funksiyasının bərpasına yönəlmiş preparatlar, fizioterapiya təyin edilir. Reabilitasiya dövründə insan istilik prosedurlarını və soyuğun təsirini məhdudlaşdırmalı, ultrabənövşəyi şüalanmadan qaçmalı, əyilmələri və fiziki yükü minimuma endirməlidir.
Profilaktika
Sinirlərin infeksion zədələnməsinin qarşısını almaq üçün ağız boşluğu və LOR orqanlarının xəstəliklərini – kariyes, xroniki tonzillit, haymorit, rinit, otit – vaxtında müalicə etmək vacibdir.
Damar spazmlarına və iltihablara səbəb olan amillər kimi cərəyanlardan və soyuqlamadan qaçmaq lazımdır. Sinir toxumalarının sağlamlığını qorumaq üçün B qrupu vitaminlərinin, maqnezium, kalium çatışmazlığını vaxtında aradan qaldırmaq lazımdır.
Yadda saxla!
Uzunmüddətli nevralgiya fonunda mübadilə proseslərinin ocaqlı pozulması baş verir, sinirlərin qidalanması pisləşir. Zədələnmə zonasındakı dəri yağlı və nazik olur, toxunuşlara qarşı həssaslığı azalır. Daha ciddi ağırlaşmalar da yaranır. Məsələn, birinci budaq zədələndikdə qaşlar və kirpiklər tökülür. Gözün buynuz qişasında trofik xoralar əmələ gələ bilər.
Nevralgiya təcili həkimə müraciət üçün əsasdır. İsti kompreslər və masajlarla özbaşına müalicə etmək olmaz. Sinirin həssaslığının pozulmasının səbəbini müəyyən etmək lazımdır. Bunlar həyata təhlükə yaradan vəziyyətlər ola bilər: anevrizma, meningit, şiş və digər ciddi patologiyalar.
Səbəbin vaxtında aşkar edilməsi və adekvat terapiya ilə residivlərə səbəb olan sinir toxumalarının çapıq dəyişikliklərindən qaçmaq mümkündür.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Açıq oval pəncərə
- Afaziya
- Alkoqol polinevropatiyası
- Alsheymer xəstəliyi
- Amneziya
- Aqnoziya
- Ataksiya
- Baş beyin kistası
- Bayılma (sinkop)
- Bel osteoxondrozu
- Bel-kürək əzələlərinin mioziti
- Beyin damarlarının anevrizması
- Beyin damarlarının aterosklerozu
- Beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı
- Beyin silkələnməsi
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
