AKTH hipofizdə hazırlanan və böyrəküstü vəzilərin kortizol ifrazını idarə edən hormondur. Kortizolla birlikdə qiymətləndirilən bu analiz hormon pozğunluğunun mənbəyini — böyrəküstü vəziləri, hipofizi və ya hormon ifraz edən şişi — ayırmağa kömək edir. Adətən endokrinoloq kortizol artıqlığı və ya çatışmazlığı əlamətləri olduqda təyin edir.
- Biomaterial
- Venoz qan
- Nəticə hazır olur
- 1–2 iş günü
- Ac qarına
- Bəli
- Qiymət
- 14 AZN
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Onlayn
Həkim-koordinatorun pulsuz konsultasiyası
müayinə və prosedurlara hazırlıq barədə
Müayinə və ya prosedur keçirməyi planlaşdırırsınız?
Həkim-koordinatorumuz hazırlığı, prosedurun necə keçdiyini, göstəriş və əks göstərişləri izah edəcək, suallarınızı cavablandıracaq.
Pulsuz konsultasiyaya yazılın — operator sizin üçün əlverişli zəng vaxtını seçəcək.
Sinonimlər
- AKTH
- kortikotropin
- kortikotrop hormon
- ACTH
Müayinənin təsviri
Adrenokortikotrop hormon (AKTH, kortikotropin) beynin alt hissəsində yerləşən hipofiz vəzində hazırlanır. O, qan vasitəsilə böyrəküstü vəzilərə çatır və onların qabıq hissəsini kortizol, qismən də kişi cinsi hormonları (androgenlər) ifraz etməyə məcbur edir. Kortizol çoxalanda hipofiz AKTH istehsalını azaldır, azalanda isə artırır. Bu əks əlaqə sayəsində hormonların balansı qorunur.
AKTH səviyyəsi gün ərzində dəyişir: ən yüksək göstərici səhər saatlarında, ən aşağısı isə gecə yarısına yaxın olur. Stress, ağrı və yuxusuzluq da hormonu qısa müddətə yüksəldir.
Kortizolla birlikdə qiymətləndirilən AKTH problemin harada olduğunu, yəni böyrəküstü vəzilərdə, hipofizdə, yoxsa başqa orqandakı hormon ifraz edən şişdə olduğunu ayırmağa imkan verir. Bəzən hipofizin ehtiyat imkanını yoxlamaq üçün kortikotropin-rilizinq-hormonla sınaq aparılır: qan əvvəlcə sakit vəziyyətdə, sonra preparat yeridildikdən 30, 45 və 60 dəqiqə sonra götürülür.
Müayinə venoz qanda immunokemilüminessent üsulla aparılır.
Göstərişlər
Endokrinoloq AKTH analizini adətən bu hallarda təyin edir:
- kortizol artıqlığına şübhə: sürətlə çəki artımı, üz və gövdədə piy toplanması, dəridə bənövşəyi çatlar, yüksək təzyiq;
- kortizol çatışmazlığına şübhə: davamlı zəiflik, arıqlama, təzyiqin düşməsi, dərinin tündləşməsi;
- qanda kortizolun səviyyəsi normadan kənardır;
- AKTH ifraz edən şişə şübhə;
- böyrəküstü vəzi çatışmazlığının birincili, yoxsa ikincili olduğunu ayırmaq lazımdır;
- müalicənin və ya şiş çıxarıldıqdan sonra vəziyyətin izlənməsi.
Müayinənin aparılması
-
Hazırlıq 12 saat
Səhər ac qarına gəlin, yalnız su içmək olar.
-
Analizin götürülməsi 5–10 dəqiqə
Qısa istirahətdən sonra laborant venadan qan götürür.
-
Nəticə 1–2 iş günü
Nəticəni endokrinoloq kortizol səviyyəsi ilə birlikdə yozur.
Müayinəyə hazırlıq
AKTH stresə və gündəlik ritmə çox həssasdır, ona görə hazırlıq qaydaları xüsusilə vacibdir:
- analizi səhər, ac qarına verin: son yeməkdən 12 saat keçməlidir, yalnız təmiz su içmək olar;
- 48 saat əvvəl hormonal preparatları dayandırın, ancaq yalnız müalicə edən həkimin razılığı ilə;
- bir gün əvvəl spirtli içki qəbul etməyin, ağır fiziki yükdən və emosional gərginlikdən uzaq durun;
- gecə yaxşı yatın;
- 3 saat əvvəl siqaret çəkməyin.
Analiz necə götürülür
Qan dirsək büküşündəki venadan nazik iynə ilə götürülür. Gəldikdən sonra bir neçə dəqiqə oturub sakitləşin: tələsmək və həyəcan nəticəni yüksəldə bilər.
İynə batırılanda qısa sancı hiss olunur, prosedurun özü bir neçə dəqiqə çəkir. Sonra deşilən yerə tampon qoyulur və göyərmə qalmaması üçün bir müddət sıxılır. Funksional sınaq təyin olunubsa, qan bir saat ərzində bir neçə dəfə götürülür.
Nəticəyə nə təsir edə bilər
AKTH hormonu stresə və sutkalıq ritmə çox həssasdır, ona görə hazırlığa diqqət etmək lazımdır.
- Gün ərzində vaxt: hormonun səviyyəsi səhər daha yüksək, axşam aşağı olur, ona görə qan həkimin təyin etdiyi vaxtda verilməlidir.
- Əsəbi gərginlik, qorxu, ağır fiziki yük və kifayət qədər yatmamaq göstəricini artıra bilər.
- Siqaret və spirtli içki nəticəni təhrif edə bilər.
- Hormonal dərmanlar, xüsusilə kortikosteroidlər AKTH-nin səviyyəsini dəyişir; onları yalnız həkimin razılığı ilə dayandırın.
- Nümunə soyuq şəraitdə tez daşınmalıdır, çünki hormon qanda tez parçalanır.
- Referens (norma) göstəriciləri laboratoriyadan və üsuldan asılı olaraq fərqlənir, ona görə nəticələri eyni laboratoriyada müqayisə etmək daha düzgündür.
Qəbul etdiyiniz dərman və vitaminlər barədə həkimə və laboranta əvvəlcədən deyin. Nəticəni həkim şikayətlərinizi və digər müayinələrin nəticələrini nəzərə alaraq şərh edir.
Referens dəyərlər
| Göstərici | Qan götürülmə vaxtı | Referens dəyər | Vahid |
|---|---|---|---|
| AKTH | Səhər, ac qarına | 0–46 | pq/ml |
Dəyərlər laboratoriyanın istifadə etdiyi metoddan asılıdır, ona görə nəticənizi analiz blankında göstərilən intervalla müqayisə edin.
Nəticənin yozulması
AKTH-nin yüksək olması bu vəziyyətlərlə bağlı ola bilər:
- Addison xəstəliyi: böyrəküstü vəzilərin qabığı zədələnir və kortizol az hazırlanır;
- böyrəküstü vəzi qabığının anadangəlmə hiperplaziyası;
- Kuşinq xəstəliyi, yəni hipofizdə AKTH ifraz edən şiş;
- başqa orqanlarda AKTH ifraz edən şişlər və paraneoplastik sindrom;
- Nelson sindromu: böyrəküstü vəzilər çıxarıldıqdan sonra hipofizin aktivləşməsi;
- böyrəküstü vəzi mənşəli virilizm, yəni androgen artıqlığı səbəbindən kişi tipli əlamətlərin yaranması;
- yaxın vaxtda keçirilmiş travma, əməliyyat və ya güclü stress.
Kortikotropin, estrogen, kalsium qlukonat və litium preparatları da göstəricini artıra bilər.
AKTH-nin aşağı olması bu hallarda rast gəlinir:
- hipofizin AKTH istehsalının azalması səbəbindən yaranan ikincili böyrəküstü vəzi çatışmazlığı;
- Kuşinq sindromu, yəni böyrəküstü vəzi qabığının şişi kortizolu çox ifraz edir və hipofizi susdurur;
- kortikosteroid preparatlarla müalicə.
Bir analizin nəticəsi diaqnoz üçün kifayət deyil. Yekun qərarı endokrinoloq kortizolun səviyyəsini, şikayətləri və digər müayinələri birlikdə dəyərləndirərək verir.
Nəticə normadan kənar olduqda endokrinoloq, lazım gələrsə terapevt və ya cərrah müayinəni davam etdirir. Qanda və sidikdə kortizol, aldosteron və sidikdə 17-ketosteroidlər kimi analizlər təyin oluna bilər.
Yadda saxla!
Həkim üçün yalnız AKTH deyil, onun kortizolla nisbəti önəmlidir: hər iki hormonun eyni istiqamətdə və ya əks istiqamətdə dəyişməsi tamam fərqli xəstəliklərdən xəbər verir. Ona görə bu iki analizin eyni gündə, eyni qan götürülməsində verilməsi daha məlumatlıdır.
- Hormon mazları, inhalyatorlar və damcılar da kortikosteroid ola bilər, onları da həkimə sadalayın.
- Gecə növbəsində işləyirsinizsə və ya yuxu rejiminiz pozulubsa, bunu qeyd edin: gündəlik ritm dəyişir.
Qiymət cədvəli
- Adrenokortikotrop hormon (AKTH) 14 AZN
* Klinika rəhbərliyi saytda yerləşdirilmiş qiymət siyahısının vaxtında yenilənməsi üçün bütün tədbirləri görür, lakin mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını almaq üçün xidmətlərin dəyərini qeydiyyat şöbəsində dəqiqləşdirməyi tövsiyə edirik. Yerləşdirilmiş qiymətlər ictimai oferta deyildir. Tibbi xidmətlər müqavilə əsasında göstərilir.
Suallar və cavablar
AKTH-nin səviyyəsi səhər saatlarında ən yüksək olur və axşama doğru xeyli azalır. Referens dəyərlər səhər götürülən qan üçün hesablanıb, ona görə günün ikinci yarısında verilən analizi düzgün qiymətləndirmək çətinləşir.
Bəli, emosional gərginlik və ağrı AKTH-ni qısa müddətdə yüksəldə bilər. Laboratoriyaya bir az tez gəlin, 10–15 dəqiqə sakit oturun. Nəticə gözlənilmədən yüksək çıxarsa, həkim analizi təkrarlamağı tövsiyə edə bilər.
Kortikosteroidlər AKTH-ni azaldır və nəticəni təhrif edir. Lakin bu preparatları birdən dayandırmaq təhlükəlidir. Analizdən əvvəl müalicə edən həkimlə danışın: o, nə vaxt və necə ara vermək lazım olduğunu, yaxud ara verməmək lazım olduğunu deyəcək.
Laboratoriya həkimləri
Harada və nə vaxt təhvil vermək olar
Ünvan: Bakı, Yavər Əliyev küç., 26. İş saatları: 7 gün 24 saat. Analizlər canlı növbə ilə qəbul olunur — gəlməzdən əvvəl zəng edib hazırlıq qaydalarını, nəticənin hazır olma vaxtını və qiyməti dəqiqləşdirə bilərsiniz.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
