Onkoloji ağrılar bədxassəli xəstəliklərlə müşayiət olunan və ya müalicə nəticəsində yaranan tez-tez rast gəlinən simptomdur. Bu səhifədə onkoloji ağrıların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Alqoloq Cərrah Hematoloq Nevroloq Onkoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Onkoloji ağrılar bədxassəli xəstəliklərlə müşayiət olunan və ya müalicə nəticəsində yaranan tez-tez rast gəlinən simptomdur. Diaqnozdan, əməliyyatın travmatikliyindən və ya kimyaterapiya rejimindən asılı olaraq əlamətlər fərqli ola bilər: yüngül narahatlıqdan tutmuş əzab verici ağrılara qədər. Onkoloq və ya alqoloq (ağrı üzrə mütəxəssis) tərəfindən fərdi terapiyanın seçilməsi sağalana qədər normal özünühiss vəziyyətini saxlamağa kömək edir.
Növləri
Hər hansı mənşəli ağrı sindromu nosiseptiv (reseptorların qıcıqlanması zamanı) və ya neyropatik (sinir sisteminin işində pozuntular zamanı) mexanizmlə inkişaf edir. Bədxassəli xəstəliklərdə hər iki növ ağrı mümkündür.
- Birinci növ ağrılar sümüklər zədələndikdə kəskin və dəqiq yerləşmə yerinə malik olur, yumşaq toxumalar toxunduqda isə deşici xarakter daşıyır, qarın boşluğu orqanları zədələndikdə isə küt və sızıldayıcı olur.
- Neyropatik ağrılara aid ikinci növ davamlı və ya deşici, yaxud qəfil və sancıcı ola bilər, bəzən vegetativ komponentlə müşayiət olunur.
Yaranma vaxtına və səbəbinə görə aşağıdakılar ayırd edilir:
- Xroniki əlamət — müalicəyə başlanana qədər, şişin böyüməsi və/və ya metastazlaşma zamanı müşahidə olunur.
Yerləşmə yerinə görə onkoloji ağrılar aşağıdakı kimi təsnif olunur:
- Qarında — bağırsaq, mədə xərçəngi;
- Kiçik çanaqda — sidik kisəsi xərçəngi;
- Döş qəfəsində — süd vəzisi, ağciyər xərçəngi (Penkoast sindromu);
- Başda — beyin şişləri, həmçinin limfoma (yuxarı boş venanın sıxılması zamanı).
Bir çox daxili orqanlarda reseptorlar olmadığından, narahatlıq hissi ətraf toxumaların və ya qarın pərdəsinin qıcıqlanması zamanı yaranır. Məsələn, qaraciyər və ya böyrək xərçəngində qarında ağrı ətraf kapsulun dartılması ilə bağlıdır.
Zədələnmiş orqanın deyil, başqa bir nahiyənin ağrıdığı əks olunan (irradiasiya edən) ağrılar, həmçinin fantom ağrılar da rast gəlinir.
Səbəbləri
Xəstələrin əksəriyyətində onkoloji xəstəlik zamanı yüngül, orta və ya güclü ağrı müşahidə olunur. Bədxassəli epitelial və birləşdirici toxuma hüceyrələrindən ibarət şiş daxili orqanlara doğru böyüyür, sinir uclarını zədələyir və ya sıxır. Buna görə güclənən narahatlıq çox vaxt xəstəliyin ilk əlaməti olur.
Narahatlığın yaranmasının digər mexanizmlərinə aiddir:
- Aparılan onkoloji müalicənin nəticələri;
- Müşayiət edən xroniki xəstəliklər;
- Orqanizmin tükənməsi.
Halların 90%-ində əlamət şişin özünün böyüməsi, sümük və yumşaq toxumaların infiltrasiyası, sinir və qan damarlarının sıxılması, həmçinin onkoloji baş ağrılarında əhəmiyyətli olan ödemin yaranması nəticəsində meydana çıxır.
Müalicə cərrahi əməliyyatdan sonrakı reabilitasiya mərhələsində, həmçinin yaranan ağırlaşmalar zamanı — sinir zədələnmələri, çapıqlar — narahatlığın səbəbi olur. Şüa terapiyası zamanı ağrılara fibroz, neyropatiya, mukozit səbəb olur, kimyaterapiya zamanı isə iltihab yaranır. Hətta dərmanların özləri (narkotik analgetiklər) də, məsələn, qəbizliklə əlaqəli olaraq, güclü narahatlığa səbəb ola bilər, eyni zamanda onkoloji xəstəliklə paralel gedən sindromlar da mümkündür.
Bəzən ağrı şişin özündən və ya aparılan müalicədən deyil, müşayiət edən vəziyyətdən — paraneoplastik sindromdan, nevralgiyadan, infeksiyadan, trombozdan yaranır.
Diaqnostika
Onkoloji ağrıların müayinəsi ağrı sindromunun (onkoloji xəstəliyin) səbəbini müəyyənləşdirməyə, həmçinin simptomatik tədbirlərin niyə az effektiv olduğunu və narahatlığı aradan qaldırmadığını aydınlaşdırmağa yönəlir.
Simptomun ifadəlilik dərəcəsini qiymətləndirmək üçün 10 ballıq vizual-analoq şkala tətbiq olunur, bu şkala vəziyyətin ağırlığını qiymətləndirməyə və hisslərin dinamikasına nəzarət etməyə imkan verir. Xəstədən alınan subyektiv məlumatdan əlavə, həkim ağrının vizual göstəricilərini də müəyyən edir: üz ifadəsi, yeriş tərzi, bədən vəziyyəti, ümumi fəallıq.
- Analizlər. Laborator müayinələr spesifik markerlər vasitəsilə onkoloji xəstəliyin mövcudluğunu təsdiqləməyə, aparılan müalicəyə cavabı qiymətləndirməyə, ağırlaşmaları aşkar etməyə imkan verir.
- Tomoqrafiya (KT, MRT, PET). Kompüter və ya maqnit-rezonans skanlaması törəmənin dəqiq yerləşməsini, metastazlaşmanı, digər toxumaların prosesə cəlb olunmasını müəyyənləşdirmək üçün yüksək dəqiqlikli laylı görüntülər yaradır.
- Qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi. Metod onkoloji prosesin özü ilə bağlı dəyişiklikləri, həmçinin maye toplanmasını, daxili orqanların ikincili zədələnmə əlamətlərini görməyə imkan verir.
- Osteostsintiqrafiya. Sümük toxumasının kontrastlı skanlanması qamma-kamerada patologiya ocaqlarını aşkar edir.
Müalicə
Ağrı sindromunu azaltmağın və tam aradan qaldırmağın bir neçə yolu var. Birbaşa xərçəngəleyhinə müalicə effektlidir: cərrahi əməliyyat və ya kimyaterapiya şişin böyüməsini dayandırır, ölçüsünü kiçildir, buna görə sinir uclarına təsir aradan qalxır.
Simptomatik tədbirlərə təkcə analgetiklərin qəbulu deyil, həm də sinir blokadası, lokal və yerli anesteziklər, neyroliz daxildir. Dərman seçərkən həkim əlamətin ifadə dərəcəsini nəzərə alır, buna görə təyinatlara yüngül ağrıda qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, güclü ağrıda isə narkotik analgetiklər daxil ola bilər. Əlavə olaraq əzələ boşaldıcıları, kortikosteroidlər, antikonvulsantlar, antidepressantlar tətbiq oluna bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Onkoloji xəstəlikdə sümüklərdə və daxili orqanlarda ağrılar həyat keyfiyyətinə, yuxuya, psixoloji vəziyyətə mənfi təsir göstərir, ağır depressiyanın inkişafına, yüksək intihar riskinə səbəb ola bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ağrı onkoloji xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanların tez-tez bildirdiyi şikayətlərdəndir, ona görə də əsas müalicəni təyin edən mütəxəssis adətən xəstənin vəziyyətinə nəzarət edir, lazım gəldikdə dərmanlar təyin edir. Əgər pisləşmə aparılan terapiya fonunda inkişaf edən ağırlaşmalarla bağlıdırsa, onkoloq dar profilli həkimə yönləndirir.
Yadda saxla!
Onkoloji xəstəlikdə davamlı ağrılar pasiyentin təkcə fiziki deyil, həm də psixoloji vəziyyətinə təsir edir. Xərçəngə görə müalicə alan insanlarda intihar fikirlərinin və niyyətlərinin yaranma tezliyi ilə bağlı statistika mövcuddur. Gündəlik əzablar insanı tükəndirir və çarəsizlik hissi yaradır. Lakin vəziyyəti yüngülləşdirmək mümkündür: düzgün seçilmiş dərmanlar narahatlığı azaldır, hətta tam aradan qaldırır.
Xüsusi simptomatik müalicə olmadan ağrı xəstələrin 80%-ində müşahidə olunur, müvafiq terapiya seçildikdə isə cəmi 5%-ində. Yaranan bütün əlamətlər barədə həkimə məlumat vermək lazımdır, narahatlığa dözməmək və vəziyyətin özbaşına yaxşılaşmasını gözləməmək lazımdır. Həkim pasiyentə kömək etməyə hazırdır, lakin bunun üçün insanın müalicənin hər mərhələsində nə hiss etdiyini bilmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Adətən narahatlıq şişin böyüməsi ilə paralel artır. Şişin ölçüsündən və yerləşməsindən asılı olaraq, o həm ilkin mərhələlərdə, həm də son mərhələdə yarana bilər.
Əlamət istənilən yerləşmə və şiş növündə inkişaf edə bilər, lakin daha çox ifadəli ağrı mədə, ağciyər və yoğun bağırsaq şişlərində müşahidə olunur.
Ağrının təbiətini özünüz müəyyən edə bilməzsiniz. Məsələn, onkoloji xəstəlikdə oynaqlar ağrıyırsa, səbəb həm sümük metastazları, həm də dərman terapiyası fonunda yaranan qrip bənzəri sindrom kompleksi ola bilər. Buna görə bütün hissləriniz barədə müalicə edən həkiminizə məlumat verməlisiniz.
