Borrelioz, yaxud Laym xəstəliyi, yoluxmuş qaraayaqlı gənənin dişləməsi vasitəsilə yaranır. Bu zaman gənə insanın qan dövranına bakteriyaları öz tüpürcəyi ilə ötürür. Bu xəstəliyə tutulma riski gənələrin ən aktiv olduğu dövrlərdə artır, buna görə xəstəlik mövsümi xarakter daşıyır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Laym xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Borrelioz — Ixodes cinsindən yoluxmuş gənələrin dişləməsi vasitəsilə insana ötürülən mültisistemli infeksion xəstəlikdir. Törədici kimi Borrelia cinsindən spiroxetlər, xüsusilə Borrelia burgdorferi sensu lato çıxış edir. Xəstəlik üçün geniş spektrli klinik təzahürlər xarakterikdir.
Bu xəstəlik haqqında ilk qeyd 1976-cı ildə ABŞ-ın Kannektikut ştatında yerləşən Laym şəhərində qeydə alınıb ki, bu da xəstəliyin adını müəyyən edib. Iri buynuzlu mal-qara, qoyun, itlər, quşlar, gəmiricilər və maral kimi müxtəlif fauna nümayəndələri borreliyalar üçün bioloji rezervuar rolunu oynayır. Necə yoluxmaq olar? Yoluxma yoluxmuş heyvanların qanı ilə qidalanan Ixodes cinsindən gənələrin dişləmələri vasitəsilə baş verir.
İnfeksiyanın nüfuz etməsinin erkən və tipik əlamətlərindən biri mərkəzi daha doymuş rəngdə olan halqavari səpgi şəklində təzahür edən köçəri eritemadır. İlkin mərhələdə səpgi ölçücə böyüyür, sonra isə zaman keçdikcə yox olur. Bu dəri təzahürü vacib diaqnostik marker rolunu oynayır, lakin onun olmaması infeksiyanın mövcudluğunu istisna etmir.
Borrelioz istənilən mərhələdə antibiotiklərlə müalicə oluna bilər, lakin müalicəyə nə qədər erkən başlansa, ağırlaşmaların inkişafı və ya xroniki formaya keçmə ehtimalı bir o qədər azalır.
Səbəbləri
Borrelioz, yaxud Laym xəstəliyi, Borrelia cinsindən bakteriyaların törətdiyi və yoluxmuş gənələrin dişləmələri vasitəsilə insana ötürülən infeksion xəstəlikdir. Avropada əsas yayanlar Ixodes ricinus gənələri, Şimali Amerikada isə bu rolu Ixodes scapularis yerinə yetirir. Yaşayış mühiti meşələr, kolluqlar və hündür otlu çəmənliklər olan bu gənələr (onlar həşərat deyil, hörümçəkkimilər sinfinə aiddir) xəstəlik törədən bakteriyaları heyvanlardan insanlara ötürərək xəstəliyə səbəb olur.
Gənənin həyat dövrü sürfə, nimfa və yetkin fərd mərhələlərini əhatə edir, onların hər biri qanla qidalanma tələb edir. Məhz qan sorma prosesində gənə siçan və çölsiçanı kimi xırda məməlilərdən, yaxud infeksiya rezervuarı rolunu oynayan maral kimi daha iri heyvanlardan Borrelia bakteriyaları ilə yoluxa bilər. İnsanın gənədən bakteriyalarla yoluxması üçün onun dəriyə bərkiməsi və qanla qidalanması zəruridir. Yoluxma ehtimalı bilavasitə parazitin qan sorma müddətindən asılıdır. Qeyd edilib ki, ayrı-ayrı fərdlər qurbanın bədəninə 24-36 saat, bəzən isə daha uzun müddət bərkik qala bilir.
Anlamaq vacibdir ki, bütün gənələr borrelioz bakteriyalarını daşımır və yoluxmuş gənənin dişləməsi belə həmişə xəstəliyə gətirib çıxarmır.
Mərhələlər
Borrelioz müalicə olunmadıqda mərhələlərlə inkişaf edir. Mərhələlər həmişə ardıcıl izlənmir: xəstəlik birinci mərhələnin əlamətləri olmadan da özünü göstərə bilər.
- Erkən lokal mərhələ — dişləmədən bir neçə gün və ya həftə sonra yaranır. Əsas əlamət dişləmə yerində tədricən genişlənən qırmızı ləkədir (köçəri eritema), bəzən hərarət, zəiflik və əzələ ağrıları müşayiət edir. Bu mərhələdə müalicə ən effektivdir və adətən qısa antibiotik kursu kifayət edir.
- Erkən yayılmış mərhələ — həftələr və ya aylar sonra bakteriyalar qan vasitəsilə yayılır. Dəridə bir neçə eritema, üz sinirinin iflici, meningit, radikulit əlamətləri, ürək keçiriciliyinin pozulması ilə gedən iltihab (kardit) yarana bilər. Müalicə daha uzun çəkir, bəzən stasionar şəraitdə venadaxili antibiotiklər tələb olunur.
- Gec mərhələ — yoluxmadan aylar və ya illər sonra inkişaf edir. Ən çox iri oynaqların, xüsusən dizin təkrarlanan iltihabı (Laym artriti), dərinin xroniki zədələnməsi və ya sinir sisteminin uzunmüddətli pozğunluqları müşahidə olunur. Müalicə uzunmüddətli olur və nəticə əsasən zədələnmənin dərəcəsindən asılıdır.
Mərhələni həkim müayinənin nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə və müddətinə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin gizli dövrü, yoluxma anından ilk əlamətlərin təzahürünə qədər olan vaxt, geniş diapazonda dəyişir: 24 saatdan iki aya qədər. Yoluxmuşların əksəriyyətində bu dövr təxminən 14-16 gün təşkil edir. Xəstəliyin ilk siqnalı dəridə xarakterik çəhrayı ləkə ola bilər, çox vaxt halqa görünüşündə olur, köçəri eritema adlanır. Lakin yadda saxlamaq vacibdir ki, bu simptom bütün pasiyentlərdə təzahür etmir, buna görə digər mümkün əlamətləri də nəzərə almaq lazımdır.
Laym xəstəliyi çox vaxt qripə bənzər əlamətlərlə müşayiət olunur: hərarət, üşütmə, ifadəli sefalgiya, ifadəli yorulma, həmçinin oynaq və ya əzələ ağrıları. Buna əlavə olaraq, limfa düyünlərinin böyüməsi, konyunktivitin inkişafı, boğazın iltihabı (farinqit) və burundan ifrazat (rinoreya) mümkündür.
Gənə borreliozu ilə yoluxmuş insan ətrafdakı şəxslər üçün təhlükə yaratmır. Bu xəstəliyə səbəb olan Borrelia bakteriyalarının ötürülməsi havadan, yəni öskürmə və ya asqırma zamanı baş vermir. Həmçinin kontakt-məişət yolu ilə ötürülmə istisna olunur, bu da öpüşmə, cinsi qarşılıqlı əlaqə, süfrə əşyalarının və ya gigiyena vasitələrinin birgə istifadəsi zamanı bakteriyaların ötürülmə riskinin olmadığı deməkdir. Bakteriyalar insanlar arasındakı fiziki toxunuş vasitəsilə yayılmır.
Borrelia bakteriyaları plasentar baryeri keçmək və inkişaf edən dölü yoluxdurmaq qabiliyyətinə malikdir.
Qadının hamiləlik dövründə borreliyalar ilə yoluxması vaxtından əvvəl doğuş və ya spontan abort kimi hamiləliyin əlverişsiz nəticələrinin yaranma ehtimalını artırır. Bundan əlavə, dölün ana bətnində yoluxması onun sinir və ürək-damar sistemlərinin formalaşmasında anomaliyaları provokasiya edə bilər.
Borreliozla yoluxmuş uşaqlarda xəstəliyin ilkin mərhələsi bədən istiliyinin yüksəlməsi, ümumi bədhalıq, öskürək və burun tutulması daxil olmaqla qripə bənzər simptomlarla təzahür edə bilər.
Uşaqlarda gənə dişləməsi çox vaxt gözdən qaçdığından, ilk əlamət artritin formasında təzahür edən oynaq zədələnməsi və ya daxili orqanları əhatə edən digər ağırlaşmalar ola bilər.
Bir qayda olaraq, uşağın immun sistemi borrelioz infeksiyasının öhdəsindən müstəqil gələ bilir. Lakin ayrı-ayrı vəziyyətlərdə, keçirilmiş və müalicə olunmamış xəstəlikdən 5-10 il sonra uşaqda xroniki artrit və ya ensefalopatiyanın inkişafı mümkündür.
Xəstəliyin təzahürləri və simptomları aşağıdakı kimi ola bilər:
- İlkin mərhələ — çox vaxt gənə dişləmə yerində xarakterik köçəri eritema yaranır. Qızarma tədricən ölçücə böyüyür (10-60 mm-ə çata bilər), mərkəzi işıqlı, kənarları parlaq qırmızı haşiyəli hədəfə bənzər kontur alır. Ləkə toxunduqda isti olur, lakin adətən qaşınmır və güclü ağrımır. Bəzən o çox kiçik və nəzərəçarpmaz ola, yaxud qeyri-adi formaya malik ola bilər. Nəzərə almaq vacibdir ki, bu qeyri-spesifik simptom ola bilər, o digər həşərat və gənə dişləmələrində də yarana bilər.
- Erkən diseminasiya olunmuş mərhələ (həftələr və ya aylar sonra) — təzə gənə dişləmələri olmasa belə, çoxsaylı köçəri eritemalar yarana bilər. Sistemli əlamətlər mümkündür: hipertermiya; baş ağrısı; sınıqlıq və zəiflik; əzələ və oynaq ağrıları; limfadenit (limfa düyünlərinin böyüməsi). Meningitin (beyin qişalarının iltihabı), üz sinirinin nevritinin (Bell iflici), parezlərin, ensefalitin inkişaf ehtimalı.
- Gec diseminasiya olunmuş mərhələ (uzunmüddət sonra) — diz, dirsək, çiyin oynaqlarının zədələnməsi ilə xarakterizə olunur. Şişkinlik, ağrı və hərəkət məhdudiyyəti ilə müşayiət olunan xroniki artrit inkişaf edir. Ensefalit, polinevropatiya və əqli-psixi qabiliyyətlərin azalması kimi ciddi nevroloji pozğunluqlar mümkündür. Nadir hallarda akrodermatit müşahidə olunur.
Simptomlar müxtəlif ola bilər: həssaslığın itirilməsi, qıdıqlanma, ətraflarda zəiflik, görmə və ya eşitmənin pisləşməsi, ürək ritmi blokadaları, perikardit (ürək kisəsinin iltihabı). Dəri təzahürləri: köçəri eritemadan əlavə, digər dəri səpgiləri, məsələn dəmrov, həmçinin ikincili eritemalar yarana bilər.
Xəstəliyi necə aşkar etmək olar? Diaqnozun yekun qoyulması simptomların kompleks qiymətləndirilməsinə, laborator tədqiqat nəticələrinə və anamnez toplanmasından əldə edilən şəxsi məlumata əsaslanan həkimin səlahiyyətindədir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qan üzrə əsas diaqnostika üsulları:
- Borrelioz şübhəsində ilkin skrininq üsulu qan zərdabında Borrelia burgdorferi-yə qarşı IgM və IgG antitellərinin mövcudluğunu müəyyən edən immunoferment analizi (İFA)-dır. IgM-antitellərinin aşkarlanması çox vaxt cari və ya yaxın vaxtlarda keçirilmiş infeksiyadan xəbər verir. Lakin İFA nəticələri ehtiyatla şərh edilməlidir. Sifilis, infeksion mononukleoz, residivləşən hərarət, həmçinin revmatik patologiyalar və ya autoimmun pozğunluqdan əziyyət çəkən şəxslərdə seroloji tədqiqatların yalançı müsbət nəticələr vermə ehtimalını nəzərə almaq lazımdır.
- İFA-nın müsbət və ya inandırıcı olmayan nəticəsi alındıqda təsdiqedici test — immunoblot (Western blot) tələb olunur. Bu test Borrelia-nın ayrı-ayrı antigenlərinə qarşı antitelləri identifikasiya etməyə imkan verən daha spesifik üsuldur ki, bu da diaqnostikanın etibarlılığını artırır. Bu üsul vasitəsilə Borrelia-ya spesifik antitelləri digər səbəblərdən yaranan antitellərdən fərqləndirmək mümkündür.
Analizləri nə vaxt vermək lazımdır:
- Borrelioz şübhəsi olduqda — məsələn, gənə dişləməsindən və ya erythema migrans yarandıqdan sonra.
- Mümkün yoluxmadan 2-6 həftə sonra antitelləri tanımaq üçün.
- Vurğulamaq vacibdir ki, seroloji testlərin mənfi nəticələri borreliozu istisna etmir, xüsusilə xəstəliyin erkən mərhələlərində, antitellərin hələ kifayət qədər miqdarda istehsal olunmadığı zaman. Belə hallarda antibiotikoterapiyanın təyin edilməsi barədə qərar klinik mənzərə və epidemioloji anamnez əsasında qəbul edilir.
Ağırlaşmalar
Gənə dəriyə bərkidikdə, o, lokal anestetik kimi təsir göstərən maddə ehtiva edən tüpürcək ifraz edir. Bu, dişləmə anının aşkarlanmasını çətinləşdirir. Gənə borreliozunun xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, hallarının əsaslı faizində (10-50%-ə qədər) xəstəlik eritemasız keçir ki, bu da diaqnozun qoyulmasını və müalicənin başlanmasını çətinləşdirir. Dəri təzahürlərinin olmaması zamanı ümumi simptomlar çox vaxt yanlış olaraq adi respirator infeksiyanın əlamətləri kimi şərh edilir.
Diaqnozun operativ və düzgün qoyulması, həmçinin müvafiq terapiyanın təyin edilməsi şərtilə, kəskin gənə borreliozu bir qayda olaraq sağlamlığın tam bərpası ilə əlverişli nəticə ilə xarakterizə olunur. Pasiyent üçün ən böyük təhlükəni xəstəliyin xroniki formaya transformasiyası yaradır. Bu mərhələdə borrelioz nəyi zədələyir? Zədələnə bilər:
- Mərkəzi sinir sistemi (neyroborrelioz).
- Sümük-əzələ aparatı — oynaqlar (artritlər), əzələlər (mialgiyalar), bağlar, vətərlər əziyyət çəkir.
- Ürək-damar sistemi.
- Dəri örtükləri.
- Gözlər.
Gənələrin daşıdığı Laym xəstəliyi bəzən sifilislə müqayisə edilir. Müqayisə hər iki infeksiyaya səbəb olan bakteriyaların — borreliyaların və solğun treponemanın spiroxet sinfinə aid olmasına əsaslanır. Bu bioloji amil, həmçinin xəstəliklərin inkişafındakı oxşarlıq bu analogiyanın əsasını təşkil edir. İlk növbədə bu, infeksion prosesin mərhələliliyidir: lokal zədələnmədən infeksiyanın yayılmasına və xroniki formaya keçidə qədər.
Gənə Laym borreliozunun təhlükəsini qiymətləndirmək kifayət qədər çətindir. Bu patologiya nadir hallarda həyat üçün bilavasitə təhlükə yaratsa da, xroniki, persistensiya edən infeksiyanın inkişafı iş qabiliyyətinin azalmasına, əlilliyə və ümumilikdə pasiyentlərin həyat keyfiyyətinin pisləşməsinə gətirib çıxara bilər.
Müalicə
Borrelioz mütləq antibiotik qəbulu ilə dərhal və səriştəli müdaxilə tələb edir. Müsbət nəticəyə nail olmaq üçün xəstəliyin operativ aşkarlanması və müvafiq terapiyaya dərhal başlanması həlledici əhəmiyyət daşıyır.
Antibiotik kursunun müddəti xəstəliyin inkişaf mərhələsi, müşayiətedici xəstəliklərin olması və xəstənin yaşı əsasında müəyyən edilir. İlkin mərhələdə, gənə dişləmə yerində tipik köçəri eritema yarandıqda — daxilə qəbul üçün antibiotiklər təyin olunur, məsələn doksiklin (yetkinlər və səkkiz yaşdan yuxarı uşaqlar üçün) və ya amoksisillin (səkkiz yaşdan kiçik uşaqlar və hamilə qadınlar üçün). Standart kurs 14-21 gün təşkil edir.
Xəstəliyin gec təzahürləri hallarında antibiotik məhlullarının, məsələn seftriaksonun venadaxili yeridilməsi tələb oluna bilər. Terapiya kursu və konkret preparatın seçimi müalicə aparan həkim tərəfindən klinik mənzərə və pasiyentin ümumi vəziyyəti əsasında müəyyən edilir. Antibiotikoterapiya tamamlandıqdan sonra artralgiya və ya xroniki yorğunluq kimi qalıq təzahürlərin yüngülləşdirilməsinə yönəlmiş simptomatik müalicə tövsiyə oluna bilər.
Borreliozun özbaşına müalicəsi kateqorik şəkildə tövsiyə olunmur. Dəqiq diaqnoz qoymaq və adekvat terapiya təyin etmək üçün ixtisaslı tibb mütəxəssisinə müraciət etmək lazımdır. Səhv və ya vaxtından gec müalicə infeksiyanın xronikləşməsinə və dönməz ağırlaşmaların yaranmasına gətirib çıxara bilər. Müalicə başa çatdıqdan sonra terapiyanın necə təsir göstərdiyini izləmək və əgər residiv baş verərsə onu buraxmamaq üçün müntəzəm həkimə göstərmək vacibdir. Həkim nəzarəti istənilən dəyişiklikləri vaxtında fərq etməyə və tədbir görməyə kömək edəcək.
Profilaktika
Hazırda Laym xəstəliyinin qarşısını almaq üçün ixtisaslaşmış üsullar yoxdur, lakin ümumi ehtiyat tədbirləri xəstələnmə ehtimalını kökündən azaltmağa qadirdir. Borreliozla yoluxmanın qarşısını necə almaq olar? Infeksiya daşıyıcısı parazitlərin artmış konsentrasiyası ilə xarakterizə olunan regionlarda ehtiyat tədbirlərinə ciddi əməl etmək birinci dərəcəli əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə, uzun qollu paltar, corablara salınmış şalvar və baş geyimi geyinmək tövsiyə olunur. Həmçinin gənələri qorxudan repellentlərdən müntəzəm istifadə etmək və meşə massivlərinə, hündür otlu çəmənliklərə və ya kolluqlara baş çəkdikdən sonra bədəni gənələrin aşkarlanması məqsədilə diqqətlə yoxlamaq lazımdır.
Yoluxmadan qaçmaq üçün aşkar edilmiş parazitləri operativ şəkildə çıxarmaq zəruridir. Bunun üçün manikür pinseti və ya möhkəm ip istifadə edilir, parazit dəriyə mümkün qədər yaxın yerdən tutulur. Çıxarma yavaş, bərabər dartma hərəkəti ilə, gənəni sıxmadan aparılır ki, onun bədəni qırılmasın.
Riski minimuma endirmək üçün potensial təhlükəli zonalara baş çəkərkən açıq rəngli paltar geyinmək tövsiyə olunur. Gəzintidən sonra mütləq dəri və paltarın diqqətli baxışını aparın. Bu, bərkimiş parazitin vaxtında fərq edilməsinə imkan verəcək.
Gənə çıxarıldıqdan sonra dişləmə yeri xlorheksidin, spirt və ya yod istifadə edərək dezinfeksiya edilməlidir. Borreliozun geniş yayıldığı ərazidə gənə uzun müddət (təxminən 36 saatdan çox) bərkik qalıbsa, həkim dişləmədən sonrakı ilk 72 saat ərzində birdəfəlik antibiotik profilaktikası təyin edə bilər. Gənənin laborator müayinəsi qərar üçün həlledici deyil. Dişləmədən sonrakı 30 gün ərzində dişləmə yerini müşahidə edin: genişlənən qızartı, hərarət və ya əzələ ağrıları yaranarsa, həkimə müraciət edin.
Bu təhlükəsizlik tədbirlərinə əməl edilməsinin Laym xəstəliyi ilə yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda biləcəyini xatırlamaq faydalıdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Həkim seçimi xəstəliyin mərhələsindən və üstünlük təşkil edən simptomlardan asılıdır. İdeal olaraq, ilk addım ümumi praktika həkiminə və ya terapevtə müraciət etməkdir. O, ilkin baxış aparacaq, anamnez toplayacaq və diaqnozu təsdiqləmək üçün zəruri analizləri təyin edəcək.
Lakin borrelioz çox vaxt dar profilli mütəxəssislərin konsultasiyasını tələb edir. Sümük-əzələ sistemindən simptomlar yarandıqda revmatoloqun konsultasiyası zəruridir. O, oynaqların ətraflı müayinəsini aparacaq və iltihab əleyhinə preparatlar və fizioterapiyanı əhatə edən müvafiq müalicəni təyin edəcək.
Əgər borrelioz sinir sistemini zədələyibsə, nevroloqa müraciət etmək lazımdır. Həkim nevroloji müayinə aparacaq və baş beynin MRT-si və onurğa beyni punksiyası kimi əlavə tədqiqatlar təyin edəcək.
Ayrı-ayrı vəziyyətlərdə Laym xəstəliyi ürək əzələsini zədələyərək Laym karditinə səbəb ola bilər. Bu cür halda kardioloq həkimin konsultasiyası zəruridir. Ürəyin funksional vəziyyətini qiymətləndirmək üçün kardioloq elektrokardioqrafiya aparacaq, həmçinin digər diaqnostik tədqiqatlar təyin edə bilər.
Nəhayət, mürəkkəb hallarda, borrelioz bir neçə orqan və sistemi zədələdikdə, yaxud diaqnoz aydın olmadıqda, infeksionistin konsultasiyası tələb oluna bilər. O, digər dar profilli mütəxəssislərlə müalicəni koordinasiya edə və optimal müalicə sxemini seçə biləcək.
Yadda saxla!
Borrelioz erkən mərhələdə antibiotiklərlə yaxşı müalicə olunur, gecikmiş diaqnoz isə oynaqların, sinir sisteminin və ürəyin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Gənə dişləyibsə, onu mümkün qədər tez, bütöv şəkildə çıxarın və ya həkimə müraciət edin. Sonrakı 30 gün ərzində dişləmə yerini və özünüzü hiss etməyinizi izləyin. Dişləmə yerində böyüyən qırmızı ləkə, hərarət, zəiflik, əzələ və ya oynaq ağrıları yaranarsa, antibiotikləri özbaşına qəbul etmədən gecikmədən həkimə gedin.
Aşağıdakı hallarda dərhal təcili yardım çağırın:
- güclü baş ağrısı, yüksək hərarət, boyun əzələlərinin gərginliyi, işıqdan qorxma;
- üzün bir tərəfinin qəfil sallanması, göz qapağını bağlaya bilməmək;
- huşun itirilməsi, güclü başgicəllənmə, çox seyrək nəbz;
- döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik, ürək döyüntülərində fasilələr.
Suallar və cavablar
Layma xəstəliyi (borrelioz) və gənə ensefaliti — hər ikisi gənə dişləmələri vasitəsilə ötürülən, lakin müxtəlif patogenlərlə törədilən iki ayrı xəstəlikdir. Borrelioz Borrelia burgdorferi bakteriyası ilə yoluxma nəticəsində inkişaf edir, ensefalitin səbəbi isə virus infeksiyasıdır.
Layma xəstəliyinin diaqnozunun qoyulmasında klinik təzahürlər, xüsusilə spesifik köçəri eritema, Borrelia cinsindən bakteriyalara qarşı antitelləri aşkar etmək üçün qanın laborator tədqiqi ilə birlikdə həlledici əhəmiyyət daşıyır. Gənə ensefaliti diaqnozunun təsdiqi qan və ya onurğa beyni mayesi nümunələrində virusun və ya ona qarşı antitellərin identifikasiyası vasitəsilə həyata keçirilir.
Borreliozun terapiyasında bakterial infeksiyanın məhv edilməsinə yönəlmiş antibiotik terapiyası tətbiq olunur.
Gənə ensefalitinin isə spesifik müalicəsi yoxdur; terapiya əsasən həyati vacib funksiyaların dəstəklənməsinə və klinik simptomların yüngülləşdirilməsinə yönəlib.
Borreliozun qarşısının alınması vaxtında diaqnostika və antibiotiklərlə müalicədən ibarətdir. Gənə ensefalitinin profilaktikasının əsasını peyvəndlənmə təşkil edir.
Borrelioza qarşı antitellərin aşkarlanması orqanizminizin bu xəstəliyi törədən Borrelia burgdorferi bakteriyalarının təsirinə məruz qaldığını göstərir. Lakin bu, həmişə sizdə aktiv infeksiyanın olduğunu göstərmir. Bu aşağıdakıları ifadə edə bilər:
- Siz keçmişdə borrelioz keçirmisiniz — infeksiya tam aradan qaldırılsa belə, antitellər qanda uzun illər saxlana bilər.
- Sizdə aktiv borrelioz infeksiyası aşkar edilib, buna orqanizmin antitel istehsalı şəklindəki immun cavabı dəlalət edir.
- Yalançı müsbət cavab — bəzən heç vaxt borrelioz olmasa belə, antitel testi müsbət ola bilər.
Analizlərin seçimi xəstəliyin mərhələsindən, klinikadan və həkimin tövsiyələrindən asılıdır. Adətən seroloji testlərdən (İFA və immunoblot) başlanır. PZR erkən mərhələlərdə və ya neyroborrelioza şübhə olduqda faydalı ola bilər.
Layma xəstəliyi kimi də tanınan borreliozun törədicilərini Ixodes cinsindən gənələr daşıyır. Avropa və Asiyada infeksiyanın əsas yayıcıları iki növdür.
Birincisi — Ixodes ricinus, yaxud iksod gənəsi, əsasən Avropada yayılıb.
İkincisi — Ixodes persulcatus, Asiyanın şimal və şərq ərazilərini üstün tutan tayqa gənəsi.
Layma xəstəliyi, yaxud borrelioz, insan orqanizminin müxtəlif orqan və sistemlərini əhatə edə bilən mültisistemli xəstəlikdir. Ən çox zədələnənlərə dəri örtükləri, oynaq aparatı, sinir və kardiovaskulyar sistemlər, həmçinin görmə orqanları aiddir.
Dəridə tədrici genişlənmə ilə xarakterizə olunan spesifik qızarma — erythema migrans yarana bilər. Diz və çiyin oynaqları çox vaxt artritlərə gətirib çıxaran iltihabi proseslərə məruz qalır. Sinir sisteminə patoloji təsir meningit, ensefalit, üz sinirinin iflici, radikulopatiyalar və digər nevroloji pozğunluqlar formasında təzahür edə bilər. Ürək-damar sistemi ürək ritmi pozğunluqlarına, keçiricilik blokadalarına, həmçinin ürək əzələsinin iltihabına — miokardit-ə məruz qala bilər. Gözlər uveitlərə, keratitlərə və konyunktivitlərə məruz qala bilər.
Nadir hallarda borrelioz böyrəkləri, qaraciyəri və ağciyərləri əhatə edə bilər. Vurğulamaq lazımdır ki, klinik mənzərə və daxili orqanların zədələnmə miqyası həm xəstəliyin inkişaf mərhələsi, həm də konkret insanın unikal xüsusiyyətləri ilə şərtlənərək əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
