Kileşəkilli döş qəfəsi, yaxud pectus carinatum, döş sümüyü və qabırğa qığırdaqlarının önə doğru qabarması ilə xarakterizə olunan döş qəfəsi deformasiyasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Toyuq döşü
- pectus carinatum
- kiləvari döş
Xəstəlik haqqında
Kileşəkilli döş qəfəsi döş sümüyünün və ona birləşən qabırğa qığırdaqlarının önə doğru qabarması ilə xarakterizə olunan deformasiyadır. Yandan baxdıqda döş qəfəsi gəminin kilini və ya quş döşünü xatırladır, onun ön-arxa ölçüsü artır. Bu, döş qəfəsinin çökəkşəkilli deformasiyasından sonra ikinci ən çox rast gəlinən deformasiyadır.
Xəstəlik oğlanlarda qızlara nisbətən xeyli çox rast gəlinir. Həyatın ilk illərində deformasiya adətən az nəzərə çarpır; o, çox vaxt məktəb yaşında, xüsusən yeniyetməlik dövründə sürətli boy artımı zamanı aydın görünməyə başlayır və bu dövrdə irəliləyə bilər. Boy artımı başa çatdıqdan sonra deformasiya adətən stabilləşir.
Əksər hallarda kileşəkilli döş qəfəsi daxili orqanların işini ciddi pozmur və əsasən kosmetik problemdir. Lakin görünüş yeniyetmələr üçün ciddi psixoloji narahatlıq mənbəyi ola bilər: onlar çimərlikdən, idman zalında paltar dəyişməkdən çəkinir, özünə inamları azalır. Bəzi pasiyentlərdə fiziki yük zamanı tez yorulma və təngnəfəslik müşahidə olunur. Deformasiya skolioz, ürək qüsurları, Marfan sindromu və birləşdirici toxumanın digər irsi xəstəlikləri ilə birlikdə rast gəlinə bilər, buna görə hər bir halda hərtərəfli müayinə vacibdir.
Müasir müalicə yanaşması boy artımı dövründə xüsusi kompressiya ortezi ilə korreksiyanı, ağır və sərt deformasiyalarda isə cərrahi düzəlişi (torakoplastikanı) nəzərdə tutur.
Səbəbləri
Kileşəkilli döş qəfəsinin dəqiq səbəbi tam aydın deyil. Əsas mexanizm qabırğa qığırdaqlarının həddindən artıq və qeyri-bərabər böyüməsidir: uzanan qığırdaqlar döş sümüyünü önə itələyir. Bu prosesə bir neçə amil təsir edir:
- İrsi meyillik. Halların xeyli hissəsində ailədə döş qəfəsi deformasiyası olan qohumlar olur. Kollagen və elastik liflərin quruluşuna təsir edən gen dəyişiklikləri irsən keçə və ya ilk dəfə (de novo) yarana bilər.
- Birləşdirici toxumanın sistem xəstəlikləri. Marfan sindromu, Ehlers-Danlos sindromu, Nunan sindromu və digər sindromlarda deformasiya tez-tez rast gəlinir.
- Sürətli boy artımı. Yeniyetməlik dövründə skeletin intensiv böyüməsi deformasiyanın meydana çıxmasına və artmasına səbəb olur.
- Kişi cinsi. Oğlanlarda deformasiya daha çox inkişaf edir.
- Skolioz və digər skelet anomaliyaları. Onurğanın əyriliyi tez-tez kileşəkilli döşlə birlikdə müşahidə olunur.
- Anadangəlmə ürək qüsurları və döş qəfəsi əməliyyatları. Bəzi uşaqlarda ürək qüsuru və döş sümüyünün kəsilməsi ilə aparılan əməliyyat döş qəfəsinin formasına təsir göstərə bilər.
- Raxit və uşaqlıqda ağır xroniki ağciyər xəstəlikləri — nadir hallarda qazanılmış deformasiyaya səbəb olur.
Bu pasiyentlərdə tez-tez hündür boy, arıq bədən quruluşu və oynaqların həddən artıq hərəkətliliyi müşahidə olunur. Belə əlamətlər birləşdirici toxuma xəstəliyinə dair əlavə müayinə üçün əsas ola bilər.
Növləri
Deformasiyanın yerləşməsinə görə iki əsas forma ayırd edilir:
- Xondroqladiolyar forma — ən çox rast gəlinən növdür; döş sümüyünün orta və aşağı hissəsi (cismi) və ona birləşən aşağı qabırğa qığırdaqları önə qabarır.
- Xondromanubrial forma — nadir növdür; döş sümüyünün yuxarı hissəsi (dəstəyi) və yuxarı qabırğa qığırdaqları önə çıxır, döş sümüyünün aşağı hissəsi isə arxaya doğru meyilli olur.
Xarici görünüşünə görə simmetrik (hər iki tərəf bərabər qabarır) və asimmetrik (bir tərəf daha çox qabarır, döş sümüyü öz oxu ətrafında fırlanmış olur) deformasiya fərqləndirilir. Həmçinin deformasiyanın elastikliyi qiymətləndirilir: döş sümüyünə əllə basdıqda asanlıqla düzələn deformasiya ortezlə müalicəyə daha yaxşı cavab verir.
Klinik mənzərə
Əsas əlamət gözlə görünən deformasiyadır. Patologiya anadangəlmə meyilliklə bağlı olsa da, çox vaxt həyatın ilk illərində nəzərə çarpmır və boy artımı ilə birlikdə tədricən artır.
- döş sümüyünün və ona yaxın qabırğa qığırdaqlarının önə qabarması;
- qabarmanın kənarlarında — qabırğaların yan hissələrində çökəkliklər;
- döş qəfəsinin ön-arxa ölçüsünün artması, onun sanki dərin nəfəs alınmış vəziyyətdə donub qalması;
- asimmetrik formada bir tərəfin daha çox qabarması, döş sümüyünün fırlanması;
- qabarmış nahiyədə, xüsusən üzü üstə uzandıqda və ya zərbədən sonra narahatlıq və ağrı;
- bəzi pasiyentlərdə fiziki yük zamanı tez yorulma, təngnəfəslik, ürəkdöyünmə hissi;
- duruşun pozulması, çiyinlərin önə əyilməsi — yeniyetmələr qabarmanı gizlətməyə çalışırlar;
- psixoloji narahatlıq: utancaqlıq, ünsiyyətdən və idmandan qaçma.
Uşaqlıqda deformasiya çox vaxt yüngül olur, yeniyetməlikdə — sürətli boy artımı dövründə — bir neçə ay ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə arta bilər. Böyüklərdə deformasiya adətən dəyişmir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər fiziki yük zamanı döş qəfəsində ağrı, huşun itməsi və ya huşunu itirməyə yaxın vəziyyət, güclü ürəkdöyünmə, sakit vəziyyətdə təngnəfəslik yaranırsa — xüsusən hündürboylu, uzun barmaqlı, görmə problemi olan yeniyetmədə. Belə əlamətlər ürəyin və ya aortanın zədələnməsinə işarə edə bilər. Döş qəfəsində və ya kürəkdə qəfil yaranan çox kəskin ağrı olarsa, dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu uşaq cərrahı və ya ortoped müayinə zamanı qoyur: deformasiyanın forması, simmetrikliyi və elastikliyi qiymətləndirilir, döş qəfəsinin ölçüləri götürülür, dinamikanı izləmək üçün fotoşəkillər çəkilir. Həkim həmçinin onurğanı, oynaqların hərəkətliliyini, bədən quruluşunu yoxlayır, ailədə oxşar halların olub-olmadığını soruşur.
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası (ön və yan proyeksiyada) — döş sümüyünün vəziyyətini, deformasiyanın dərəcəsini və ağciyərlərin vəziyyətini göstərir.
- Kompüter tomoqrafiyası — əsasən əməliyyatdan əvvəl təyin edilir; deformasiyanın formasını, asimmetriyanı, daxili orqanlarla münasibəti dəqiq qiymətləndirməyə imkan verir.
- EKQ və exokardioqrafiya — ürək qüsurlarını, klapan dəyişikliklərini, aortanın genişlənməsini istisna etmək üçün.
- Spirometriya — xarici tənəffüs funksiyasını qiymətləndirir.
- Onurğanın rentgenoqrafiyası — skolioz şübhəsi olduqda.
- Genetik məsləhət və göz həkiminin müayinəsi — Marfan sindromu və digər birləşdirici toxuma xəstəlikləri şübhəsində.
Differensial diaqnostika döş qəfəsinin qarışıq deformasiyaları, Poland sindromu, qabırğa qığırdaqlarının iltihabı və döş divarının şişləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- psixoloji problemlər: özünə inamın azalması, sosial təcrid, depressiv əhval;
- duruşun pozulması, skoliozun irəliləməsi;
- ağır deformasiyada fiziki yükə dözümlülüyün azalması, tez yorulma;
- ortez düzgün nizamlanmadıqda dəridə qızartı, sürtülmə və yara;
- əməliyyatdan sonra mümkün ağırlaşmalar: ağrı, infeksiya, deformasiyanın təkrarlanması — bunlar barədə cərrah əvvəlcədən məlumat verir.
Müalicə
Müalicə üsulu pasiyentin yaşından, deformasiyanın formasından, ağırlığından, elastikliyindən və şikayətlərdən asılıdır. Yüngül deformasiya pasiyenti narahat etmirsə, yalnız müntəzəm müşahidə kifayət ola bilər.
- Kompressiya ortezi. Boy artımı davam edən, deformasiyası elastik olan uşaq və yeniyetmələrdə əsas müalicə üsuludur. Ortez qabarmış nahiyəyə tədricən təzyiq göstərərək qığırdaqları düzgün vəziyyətə yönəldir. Müalicə uzunmüddətlidir, ortez həkimin göstərdiyi rejimlə gündəlik taxılır, təzyiq vaxtaşırı yoxlanılır və nizamlanır. Nəticə əsasən pasiyentin intizamından asılıdır.
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi və idman. Döş, kürək və qarın əzələlərini möhkəmləndirən məşqlər, üzgüçülük duruşu yaxşılaşdırır, tənəffüs funksiyasını və ümumi vəziyyəti dəstəkləyir, lakin deformasiyanın özünü aradan qaldırmır. Adətən ortezlə birlikdə tətbiq edilir.
- Cərrahi müalicə (torakoplastika). Ağır, sərt deformasiyada, ortez müalicəsi nəticə vermədikdə və ya boy artımı başa çatdıqdan sonra nəzərdən keçirilir. Açıq əməliyyat zamanı deformasiya olunmuş qabırğa qığırdaqlarının bir hissəsi çıxarılır və döş sümüyü düzgün vəziyyətə gətirilir. Az invaziv üsulda kiçik kəsiklər vasitəsilə döş sümüyünün önündən metal lövhə yerləşdirilir və onu tədricən arxaya sıxır; lövhə bir neçə ildən sonra çıxarılır.
- Ağrının aradan qaldırılması. Əməliyyatdan sonrakı dövrdə ağrıkəsici və iltihabəleyhinə preparatlar yalnız həkim təyinatı ilə istifadə olunur.
Əməliyyatdan sonra fiziki yük müvəqqəti məhdudlaşdırılır, kontakt idman növlərindən çəkinmək, müalicəvi gimnastika ilə məşğul olmaq tövsiyə edilir; bərpa mərhələsi həkim nəzarəti altında keçir. Evdə özbaşına sıxıcı sarğılar, kəmərlər və ya ağır əşyalarla döşü «basmaq» kimi üsullardan istifadə etmək olmaz — bu, dərinin zədələnməsinə səbəb olur və nəticə vermir.
Profilaktika
Kileşəkilli döş qəfəsinin spesifik profilaktikası yoxdur, çünki o, əsasən irsi meyilliklə bağlıdır. Lakin deformasiyanı vaxtında aşkar etmək və ağırlaşmaların qarşısını almaq mümkündür:
- uşağın döş qəfəsinin formasına, xüsusən yeniyetməlik dövründə, diqqət yetirmək və dəyişiklik görəndə həkimə müraciət etmək;
- ailədə döş qəfəsi deformasiyası və ya birləşdirici toxuma xəstəlikləri olduqda uşağı müntəzəm müayinədən keçirmək;
- deformasiya aşkar edildikdə boy artımı dövründə müşahidəyə vaxtında gəlmək — ortez müalicəsi məhz bu dövrdə ən effektivdir;
- düzgün duruşu, kürək və döş əzələlərini möhkəmləndirən idmanı, üzgüçülüyü təşviq etmək;
- uşaqlarda raxitin qarşısını almaq üçün balanslaşdırılmış qidalanmaya və pediatrın D vitamini ilə bağlı tövsiyələrinə əməl etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda deformasiya ilə uşaq cərrahına və ya uşaq ortopedinə, böyüklərdə torakal cərraha müraciət etmək lazımdır. Lazım olduqda kardioloq, pulmonoloq və genetik cəlb olunur.
Yadda saxla!
- Kileşəkilli döş qəfəsi əksər hallarda həyati təhlükə yaratmır, lakin psixoloji narahatlıq və bəzən fiziki yükə dözümlülüyün azalması ilə müşayiət olunur.
- Ortez müalicəsi boy artımı davam edərkən və deformasiya elastik olarkən ən yaxşı nəticə verir — həkimə müraciəti təxirə salmayın.
- Deformasiya ilə yanaşı hündür boy, görmə problemləri, oynaqların həddən artıq hərəkətliliyi varsa, ürəyin və aortanın müayinəsi vacibdir.
- Əməliyyat ağır və sərt deformasiyalarda seçim üsuludur; qərar həkimlə birlikdə, risklər və gözləntilər müzakirə edildikdən sonra qəbul edilir.
Suallar və cavablar
Əksər hallarda deformasiya ürək və ağciyərlərin işini ciddi pozmur və əsasən kosmetik problemdir. Lakin o, Marfan sindromu, ürək qüsurları və skolioz kimi xəstəliklərlə birlikdə rast gəlinə bilər, buna görə hər bir pasiyent müayinədən keçməlidir. Psixoloji narahatlıq da diqqət tələb edən ciddi problemdir.
Kileşəkilli döş qəfəsi öz-özünə keçmir; yeniyetməlik dövründə sürətli boy artımı zamanı isə adətən güclənir. Boy artımı başa çatdıqdan sonra deformasiya stabilləşir, lakin azalmır. Buna görə korreksiya üçün ən əlverişli dövr məhz uşaqlıq və yeniyetməlikdir.
Müalicə müddəti və gündəlik taxılma rejimi deformasiyanın ağırlığından, elastikliyindən və uşağın yaşından asılıdır və həkim tərəfindən fərdi müəyyən edilir. Adətən müalicə bir neçə ay, bəzən daha uzun çəkir, sonra isə nəticəni saxlamaq üçün dəstəkləyici rejim tövsiyə olunur. Ortezi həkimlə razılaşdırmadan tərk etmək deformasiyanın qayıtmasına səbəb ola bilər.
Bəli, əksər pasiyentlərə fiziki fəallıq tövsiyə olunur: üzgüçülük, əzələ korsetini möhkəmləndirən məşqlər duruşu və tənəffüsü yaxşılaşdırır. Əməliyyatdan sonra isə kontakt idman növləri və ağır yüklər müəyyən müddət məhdudlaşdırılır. Ürək patologiyası aşkar edildikdə idmanın növü kardioloqla razılaşdırılmalıdır.
Boy artımı başa çatdıqdan sonra döş qəfəsi daha sərt olur və ortez adətən daha az effektiv olur. Gənc yaşda deformasiya hələ elastik qalırsa, həkim ortezi sınamağı təklif edə bilər. Böyüklərdə əsas korreksiya üsulu cərrahi müalicədir.
Uşaqlarda diaqnostika və müalicə ilə uşaq cərrahı və ya uşaq ortopedi, böyüklərdə torakal cərrah məşğul olur. Müayinəyə kardioloq, pulmonoloq, lazım olduqda genetik və psixoloq da cəlb olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
