Ayağın bursiti oynaqların əmələ gəlməsində iştirak edən bir və ya bir neçə sinovial kisənin iltihabi zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ayaq kisəciyinin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Əksər hallarda falanq və pəncə sümüyünün birinci birləşməsi nahiyəsində yerləşən kisə, daban vətəri bursası və ya bilavasitə daban nahiyəsinin kisəsi iltihablanır. Patologiya iltihabın klassik əlamətləri ilə təzahür edir – ağrılar, qızarma, ödem və lokal bədən temperaturunun yüksəlməsi, həmçinin ayağın funksional vəziyyətinin pozulması.
Bursit ən çox ilkin xroniki gedişə malikdir. Kəskin formalar adətən oynaq kisələrinin yoluxması ilə şərtlənir. Kəskin bursitin vaxtında müalicə olunmaması zamanı patologiya yavaş gedişli iltihaba transformasiya olunur.
Bursitə ən çox orta və yaşlı yaş dövrü insanlar meyllidir. Bu qaydadan istisna idmançılardır, onlarda ən çox rast gəlinən xəstəlik forması gənc yaşda inkişaf edən axillobursitdir.
Ayağın oynaq kisələrinin iltihabi zədələnməsinin diaqnostikası klinik simptomların və obyektiv baxış məlumatlarının diqqətli qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Yekun diaqnoz vizuallaşdırma üsulları, xüsusilə rentgenoqrafiya və ultrasəs skanlaşdırma əsasında qoyulur. Mürəkkəb klinik hallarda kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası tətbiq olunur.
Bursitin müalicəsi adətən konservativ üsulla aparılır. Kompleks yanaşma arzu olunan nəticəyə nail olmağa imkan verir. Cərrahi müdaxilə bursanın irinli iltihabı inkişaf etdikdə aparılır.
Səbəbləri
Ayağın bir və ya bir neçə sinovial kisəsinin iltihabı çox vaxt oynaq kisələrinin təkrarlanan travmatizasiyası ilə şərtlənir. Xəstəliyin inkişaf ehtimalını predispozisiya edici amillər artırır. Onların rolunda aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- Ayağın deformasiyasının olması – ən çox birinci barmağın valgusu (baş barmaq «sümüyü»), daban «mahmızı», yastı ayaq, kosolapiya;
- Sümük-əzələ sisteminin müşayiətedici qazanılmış xəstəlikləri (plantar fassiit);
- Fiziki məşqlərin yerinə yetirilməsi ilə əlaqəli olanlar da daxil olmaqla ayağın təkrarlanan travmatizasiyası (uzunluğa sıçrayış, yüngül atletika və s.);
- Oynaqlara və periartikulyar toxumalara yükü artıran artıq bədən çəkisi;
- Orqanizmin bioloji qocalması, bu zaman bir çox toxumalarda distrofik proseslər işə düşür (qadınlarda bursit çox vaxt menopauzanın başlanması ilə əlaqəli ola bilər);
- Dəri örtüyü altında sinovial kisələrin yerləşdiyi nahiyədə dəri altı yağ toxumasının nazikləşməsi;
- Aşağı ətrafın orta və kiçik oynaqlarının deformasiyaedici osteoartrozu;
- Ayağın sümük-əzələ aparatına əlverişsiz mexaniki təsir göstərən sıxıcı ayaqqabı geyinmək;
- Ayaqlara yükü artıran onurğa sütununun patologiyası;
- Orqanizmdə mübadilə və autoimmun pozğunluqlar.
Təsnifat
Lokalizasiyasına görə ayaq bursitinin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Axillobursit – Axilles vətərinin bərkimə nahiyəsində yerləşən oynaq kisəsi iltihablanır;
- Daban altı bursit – dabanın aşağı hissəsində yerləşən kisə iltihablanır;
- Birinci barmaq bursiti – birinci falanq sümüyü ilə pəncə sümüyünün birləşmə zonasında yerləşən bursanın iltihabı ilə şərtlənir.
Klinik mənzərə
Ayaq bursitinin simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- Iltihablanmış kisə nahiyəsində ağrılı hislər;
- Zədələnmiş kisə üzərində yerləşən dərinin qızarması və ödemi;
- Dəri örtüyünün lokal temperatur yüksəlməsi.
Ağrılı hislər xəstəliyin ilkin mərhələlərində yalnız uzunmüddətli gəzişdən və ya ergonomik olmayan ayaqqabının uzunmüddətli geyinilməsindən sonra yaranır. Sonra ağrılar hətta istirahətdə, o cümlədən gecə yuxusu zamanı da mövcud ola, yuxusuzluğun səbəbi ola bilər. Daban altı bursitdə pasiyent ayaq ucuna qalxmağa çalışdıqda ağrılar xüsusilə intensiv olur.
Klinik əlamətlər iltihablanmış kisənin lokalizasiyası ilə müəyyən edilir. Çox vaxt vizual baxış təkcə bursa iltihabının simptomlarını deyil, ayağın deformasiyası şəklində predispozisiya edici amilləri də aşkar etməyə imkan verir. Belə ki, birinci pəncə-falanq oynağının bursitində ayağın daxili səthində «sümük» müəyyən edilir, həmçinin dərinin həddindən artıq mexaniki təzyiqə məruz qaldığı yerlərdə dəyənəklər müşahidə olunur. Ağır hallarda ayağın birinci barmağı ikinciyə keçir ki, bu da deformasiyanın ağır dərəcəsinə dəlalət edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Ayaq bursitinin vizuallaşdırıcı diaqnostikası bu siyahıdan bir sıra müayinələrin aparılmasını nəzərdə tutur:
- Ayağın rentgenoqrafiyası – sinovial kisənin iltihabının mümkün səbəbinə dəlalət edən sümük deformasiyalarını aşkar etməyə imkan verir;
- Ayaq oynaqlarının ultrasəs skanlaşdırılması – yumşaq toxuma törəmələrinin patoloji prosesə cəlb olunmasını müəyyən etməyə kömək edir;
- Kompüter və ya nüvə-maqnit tomoqrafiyası – sümük strukturlarının, qığırdaq lövhəsinin, oynaq kapsulunun və periartikulyar toxumaların quruluşunu dəqiqləşdirmək lazım gəldikdə mürəkkəb klinik hallarda istifadə olunur.
Müalicə
Ayağın iltihablanmış oynaq kisələrinin müalicəsi üçün adətən kompleks konservativ terapiya kifayətdir. Cərrahi müdaxilə 2 göstərişlə yerinə yetirilir – irinli iltihabın inkişafı və/və ya dayaq-hərəkət aparatının müşayiətedici patologiyasının korreksiyası.
Ayaq bursitinin konservativ müalicəsi yükün məhdudlaşdırılmasını, yükdən azad edən ortopedik ayaqqabının geyinilməsini, fizioterapevtik kursun aparılmasını nəzərdə tutur.
Bursitdə təcili yardım ağrı sindromunun kəsilməsindən ibarətdir. Bu məqsədlə qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatların lokal və sistemli formaları tətbiq olunur. Əgər ağrılar azalmırsa, qısa kursla kortikosteroidlərin istifadəsi göstərişdir.
Ayaq bursitinin irinli formasında zədələnmiş bursanın açılması, destruktiv toxumalar və irinli möhtəviyyatın evakuasiyası, bu boşluğun yuyulması və drenajın qoyulması aparılır. Bu, yara ifrazatının adekvat axınını təmin edir və onun təmizlənməsinə kömək edir. Kəskin proses sönəndən sonra drenaj çıxarılır.
Əgər ayaqda sinovial kisələrin iltihabı üçün şərait yaradan deformasiyalar varsa, bursitin residivinin profilaktikası üçün müvafiq rekonstruktiv-plastik əməliyyat tövsiyə olunur.
Reabilitasiya
Sinovial kisənin irinli ocağı açıldıqdan sonra yaranın tam sağalması və toxumaların bərpası üçün şərait yaratmaq üçün ayağa funksional istirahət təmin etmək vacibdir. İlk bir neçə sutka qoltuqdəyənəklərdən və ya ortopedik əsadan istifadə edərək gəzmə tövsiyə olunur. Kəskin proses sönəndən sonra ayağın biomexanikasının yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş fizioprosedurlar və müalicəvi gimnastika faydalıdır.
Profilaktika
Ayağın oynaq kisələrinin iltihabi zədələnməsinin profilaktikası sadə qaydalara əməl edilməsini nəzərdə tutur:
- Ayağı sıxmayan rahat ayaqqabı geyinmək, optimal daban hündürlüyü 3-4 sm təşkil edir;
- Gəzəndə zərbələri yumşaldan ortopedik taban astarlarından istifadə etmək;
- Ayağın deformasiyaları ətrafın sağlam seqmentləri üçün təhlükə yaradırsa, onların vaxtında korreksiyası.
Yadda saxla!
Bir tərəfdən o, diaqnozun obyektivləşdirilməsinə, digər tərəfdən isə iltihabi prosesin inkişafına gətirib çıxaran səbəblərin aşkarlanmasına yönəlib. Bu, təkcə ağrının kəsilməsi üzrə təcili terapiyanı aparmağa deyil, patoloji dəyişikliklərin proqressivləşməsinin qarşısını almağa, insana ən yaxşı həyat keyfiyyətini təmin etməyə kömək edir. Belə ki, əgər pasiyentdə artıq bədən çəkisi varsa, onu təkcə travmatoloq-ortoped deyil, endokrinoloq da konsultasiya edir. Müşayiətedici patologiyanın xarakteri nəzərə alınmaqla müayinə proqramı və terapevtik proqram seçilir.
Suallar və cavablar
Sağ və ya sol ayaq kisələrinin iltihabını travmatoloq-ortoped diaqnoz qoyur və müalicə edir.
Bu, daxildən sinovial qişa ilə örtülmüş kiçik birləşdirici toxuma törəməsidir. Sinoviya maye istehsal edir. Oynaq kisələri sümük təzyiqini yumşaq toxumalara azaldır, həmçinin hərəkətli birləşmələrin işləməsi üçün optimal şərait yaradır.
Bursitin bu forması xroniki keçir və tədricən davamlı ağrı sindromuna gətirib çıxarır. Ağrılar o qədər intensiv ola bilər ki, insan dabana söykənmə imkanını itirir. Tədricən daban «mahmızı» formalaşa bilər. İxtisaslaşmış yardım nə qədər tez göstərilərsə, həyat keyfiyyəti bir o qədər yaxşı olar.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
