Beyker kistası diz oynağının arxa hissəsində sinovial mayenin toplanması nəticəsində yaranan popliteal kistadır. Çox vaxt dizdaxili patologiya ilə əlaqəli olur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Popliteal kista
- sinovial kista
- Bekker kistası
- diz oyuğu kistası
Xəstəlik haqqında
Beyker (Bekker) kistası diz oyuğunda – dizin arxa səthində yerləşən, içərisi sinovial maye ilə dolu törəmədir. O, adətən baldır əzələsinin daxili başı ilə yarımzarlı əzələnin vətəri arasında yerləşən sinovial kisədən əmələ gəlir. Bu kisə dar keçid vasitəsilə diz oynağının boşluğu ilə birləşir. Keçid çox vaxt klapan kimi işləyir: maye oynaqdan kistaya asanlıqla keçir, geri qayıtması isə çətinləşir, buna görə kista tədricən böyüyür.
Yetkinlərdə Beyker kistası əksər hallarda ikincili olur – osteoartroz, menisk zədələnməsi, revmatoid artrit kimi xəstəliklər zamanı oynaqda mayenin artıq hasil olunmasının nəticəsidir. Ona görə də kista özü xəstəliyin “siqnalı” sayılır və onun səbəbini axtarmaq lazımdır. Uşaqlarda isə kista çox vaxt dizdaxili problem olmadan, ilkin olaraq yaranır və tez-tez özbaşına kiçilir.
Kista uzun müddət heç bir narahatlıq yaratmaya bilər. Lakin iri kista dizin bükülməsini məhdudlaşdırır, damar və sinirləri sıxa bilər, cırıldıqda isə baldırın dərin vena trombozuna bənzər vəziyyət yaradır. Bu səbəbdən dizin arxasında şişkinlik görən hər kəsə həkim müayinəsi tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Beyker kistasının yaranmasının əsasında diz oynağının sinovial qişasının uzunmüddətli qıcıqlanması və oynaqdaxili mayenin artıq hasil olunması durur. Maye çoxaldıqca oynaqdaxili təzyiq yüksəlir və o, zəif nöqtə olan diz oyuğu kisəsinə doğru sıxışdırılır. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- Osteoartroz (deformasiyaedici artroz). Qığırdağın aşınması sinovial qişanın davamlı iltihabına və mayenin çoxalmasına səbəb olur; orta və yaşlı insanlarda kistanın ən tez-tez rast gəlinən səbəbidir.
- Menisklərin zədələnməsi. Xüsusilə daxili meniskin arxa buynuzunun cırılması kistanın yaranması ilə sıx əlaqəlidir.
- Revmatoid artrit və digər iltihabi artritlər. Podaqra, psoriatik artrit, reaktiv artrit zamanı sinovit (sinovial qişanın iltihabı) uzun sürür və kistanın formalaşmasına zəmin yaradır.
- Diz travmaları. Bağların, qığırdağın zədələnməsi, oynağa qansızma reaktiv sinovitə gətirib çıxarır.
- Dizə həddindən artıq yük. Ağır fiziki əmək, tez-tez çömbəlmə, idmanda təkrarlanan yüklənmələr mövcud problemi ağırlaşdırır.
- Yaş və artıq çəki. Yaş artdıqca və bədən çəkisi çoxaldıqca diz oynağında degenerativ dəyişikliklər daha tez inkişaf edir.
- Uşaqlarda kista adətən oynaq xəstəliyi olmadan yaranır; onun dəqiq səbəbi həmişə müəyyən edilmir.
Klinik mənzərə
Kiçik kista çox vaxt heç bir əlamət vermir və təsadüfən, başqa səbəbdən aparılan USM və ya MRT zamanı aşkar edilir. Kista böyüdükcə aşağıdakı əlamətlər yarana bilər:
- dizin arxasında, adətən daxili tərəfə yaxın, yumşaq-elastik, ağrısız və ya az ağrılı şişkinlik; ayaq düz açıldıqda daha aydın görünür, büküldükdə kiçilir;
- dizin arxasında gərginlik, dolğunluq və narahatlıq hissi, uzun müddət ayaq üstə durduqdan və ya yeriyəndən sonra artması;
- dizin tam bükülməsinin və ya tam açılmasının çətinləşməsi;
- baldırda ağrı, ağırlıq hissi, bəzən baldırın arxa səthində keyimə, gizildəmə (qarışqa gəzməsi hissi) – kista sinirləri sıxdıqda;
- ayaq pəncəsində və baldırda şişkinlik – iri kista venaları sıxdıqda;
- əsas xəstəliyin əlamətləri: dizdə ağrı, şişkinlik, səhərlər oynaqda tutulma hissi, hərəkət zamanı “ilişmə” hissi (menisk zədəsində).
Uşaqlarda kista adətən ağrısız olur və valideynlər onu təsadüfən görürlər. Yaşlı insanlarda isə çox vaxt artroz şikayətləri ilə birlikdə müşahidə olunur.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər baldırda qəfil güclü ağrı, sürətlə artan şişkinlik, qızartı və ya dəridə göyərmə yaranıbsa – bu, kistanın cırılması, lakin eyni zamanda dərin vena trombozu da ola bilər. Bu vəziyyətləri yalnız müayinə ilə fərqləndirmək mümkündür. Ayağın şişməsi ilə yanaşı nəfəs darlığı, döş qəfəsində ağrı, qan qarışıq öskürək yaranarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin. Kista nahiyəsində dərinin qızarması, istilik və hərarət isə infeksiyaya işarə edə bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika həkimin şikayətləri, travma və oynaq xəstəlikləri barədə məlumatları soruşması və dizin müayinəsi ilə başlayır. Həkim dizin arxasını palpasiya edir, kistanın ölçüsünü, konsistensiyasını, ağrılı olub-olmamasını qiymətləndirir, oynağın hərəkətliliyini və menisk testlərini yoxlayır.
- Ultrasəs müayinəsi (USM) – əsas üsuldur: kistanın ölçülərini, divarını, içərisindəki mayenin xarakterini, oynaqla əlaqəsini göstərir, həmçinin cırılma və ya irinləmə əlamətlərini aşkar etməyə kömək edir.
- Aşağı ətraf venalarının dupleks (doppler) USM-i – baldırda ağrı və şişkinlik olduqda dərin vena trombozunu istisna etmək üçün vacibdir.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) – kistanın səbəbini (menisk cırılması, qığırdaq zədəsi, sinovit) dəqiq göstərir və cərrahi müalicə planlaşdırılarkən aparılır.
- Rentgenoqrafiya – artroz dəyişikliklərini və sümük patologiyasını qiymətləndirir, kistanın özünü isə göstərmir.
- Qan analizləri (ümumi analiz, iltihab göstəriciləri, revmatoid amil və s.) – iltihabi artrit şübhəsi olduqda; oynaq və ya kista punksiyası zamanı alınan maye də müayinə oluna bilər.
Differensial diaqnostika dərin vena trombozu, diz oyuğu arteriyasının anevrizması, qanqlion, lipoma və nadir hallarda yumşaq toxuma şişləri ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- Kistanın cırılması – maye baldır əzələləri arasına yayılır, kəskin ağrı, şişkinlik və qızartı yaranır; vəziyyət dərin vena trombozuna çox bənzəyir.
- Venaların sıxılması – ayaqda venoz axının pozulması, şişkinlik, tromboz riskinin artması.
- Sinirlərin sıxılması – baldırda və pəncədə keyimə, gizildəmə, nadir hallarda əzələ zəifliyi.
- İrinləmə – infeksiya düşdükdə ağrı, qızartı və hərarət yaranır.
- Kompartment sindromu – cırılmadan sonra baldırın fassial boşluqlarında təzyiqin kəskin artması; nadir, lakin təcili cərrahi yardım tələb edən vəziyyətdir.
Müalicə
Müalicə taktikası kistanın ölçüsündən, şikayətlərin ifadəliliyindən və ən əsası – onun səbəbindən asılıdır. Əlamətsiz, kiçik kista çox vaxt yalnız müşahidə tələb edir; uşaqlarda kista əksər hallarda zamanla özbaşına kiçilir.
Əsas xəstəliyin müalicəsi. Kistanı “qidalandıran” mənbə diz oynağındakı problemdir. Artrozun, artritin və ya menisk zədəsinin uğurlu müalicəsi zamanı mayenin hasil olunması azalır və kista çox vaxt kiçilir. Əsas xəstəlik nəzərə alınmadan yalnız kistanın çıxarılması tez-tez residivlə nəticələnir.
Konservativ müalicə aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- dizə yükün azaldılması, ağrı yaradan hərəkətlərin (dərin çömbəlmə, uzun müddət diz üstə durma) müvəqqəti məhdudlaşdırılması;
- kəskin dövrdə soyuq kompreslər, ayağın hündür vəziyyətdə saxlanılması;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar (daxilə qəbul üçün və ya yerli formalar) – ağrı və iltihabı azaldır, lakin kistanı aradan qaldırmır;
- müalicəvi bədən tərbiyəsi və fizioterapiya – bud əzələlərinin möhkəmləndirilməsi, oynağın hərəkətliliyinin bərpası.
Punksiya. USM nəzarəti altında kistadan və ya oynaqdan mayenin çıxarılması tez yüngüllük gətirir. Bəzən bundan sonra oynağın boşluğuna kortikosteroid preparat yeridilir ki, sinovial qişanın iltihabı azalsın. Yalnız punksiya ilə məhdudlaşdıqda kista tez-tez yenidən dolur.
Cərrahi müalicə konservativ üsullar səmərəsiz olduqda, kista tez-tez təkrarlandıqda, iri ölçülü olduqda və ya damar-sinirləri sıxdıqda tövsiyə olunur. Üstünlük artroskopiyaya verilir: həkim dizdaxili problemi (menisk cırığı, qığırdaq zədəsi) aradan qaldırır, lazım gəldikdə sinovial qişanın dəyişmiş hissəsini çıxarır və kistanı oynaqla birləşdirən keçidi genişləndirir və ya bağlayır. Açıq əməliyyatla kistanın çıxarılması daha nadir hallarda, adətən iri və ya artroskopiyadan sonra təkrarlanan kistalarda aparılır.
Bərpa dövrü. Əməliyyatdan sonra müalicəvi bədən tərbiyəsi, fizioterapiya və tədricən yükün artırılması dizin funksiyasını bərpa etməyə kömək edir; idmana qayıdış vaxtını həkim müəyyən edir.
Kistanı özbaşına sıxmaq, qızdırmaq, isti kompreslər qoymaq, dərmanları həkim təyinatı olmadan uzun müddət qəbul etmək olmaz. Baldırda qəfil ağrı və şişkinlik yarandıqda isə evdə gözləmək deyil, təcili müayinə olunmaq lazımdır.
Profilaktika
- Diz travmalarından qorunmaq: idmanda düzgün texnika, isinmə, uyğun ayaqqabı, lazım olduqda qoruyucu vasitələr.
- Normal bədən çəkisini saxlamaq – bu, diz oynağına düşən yükü azaldır.
- Bud və baldır əzələlərini möhkəmləndirən müntəzəm, mötədil fiziki aktivlik (üzgüçülük, velosiped, gəzinti).
- Artroz, artrit, sinovit kimi xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək və həkim nəzarətində saxlamaq.
- Dizdə şişkinlik, ağrı, “ilişmə” hissi yarandıqda müayinəni təxirə salmamaq.
- Uzun müddət çömbəlmək və diz üstə işləməkdən çəkinmək, işdə fasilələr vermək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dizin arxasında şişkinlik yarandıqda travmatoloq-ortopedə müraciət etmək lazımdır. İltihabi artrit şübhəsində revmatoloq, uşaqlarda isə pediatr və ya uşaq ortopedi müayinə aparır.
Yadda saxla!
- Beyker kistası yetkinlərdə çox vaxt diz oynağının başqa xəstəliyinin əlamətidir – müalicə səbəbə yönəlməlidir.
- Kiçik, narahatlıq yaratmayan kista yalnız müşahidə tələb edə bilər; uşaqlarda tez-tez özbaşına keçir.
- Baldırda qəfil ağrı və şişkinlik kistanın cırılması və ya tromboz ola bilər – hər iki halda təcili müayinə lazımdır.
- Yalnız mayenin çıxarılması kistanı birdəfəlik aradan qaldırmaya bilər; residivlərdə artroskopik müalicə nəzərdən keçirilir.
Suallar və cavablar
Bəli, xüsusilə uşaqlarda və yaxın vaxtlarda, məsələn, artıq yüklənmə fonunda yaranmış kistalarda maye sorula və kista kiçilə bilər. Yetkinlərdə isə dizdaxili problem davam etdikcə kista adətən qalır və ya təkrarlanır. Ona görə əsas xəstəliyin müalicəsi vacibdir.
Beyker kistası xoşxassəli törəmədir və bədxassəli şişə çevrilmir. Lakin dizin arxasındakı hər şişkinlik Beyker kistası deyil, buna görə diaqnozu USM ilə təsdiqləmək lazımdır. Kistanın əsas təhlükəsi cırılma və damar-sinirlərin sıxılmasıdır.
Mötədil yük, məsələn, üzgüçülük, velosiped və gəzinti adətən icazəlidir və hətta faydalıdır. Dərin çömbəlmə, sıçrayışlar, dizə zərbə yükü verən idman növləri isə şikayətləri artıra bilər. Fərdi yük rejimini həkimlə razılaşdırmaq məsləhətdir.
Punksiya yerli keyləşdirmə ilə aparılır və adətən yaxşı keçirilir. O, tez yüngüllük gətirir, lakin oynaqdakı səbəb aradan qaldırılmadıqda maye yenidən toplana bilər. Bu halda həkim əlavə müalicə və ya artroskopiya təklif edə bilər.
Ola bilər, lakin eyni əlamətlər dərin vena trombozunda da müşahidə olunur və bu, təhlükəli vəziyyətdir. Onları yalnız USM ilə fərqləndirmək mümkündür, buna görə təcili həkimə müraciət edin. Nəfəs darlığı və ya döş qəfəsində ağrı əlavə olunarsa, dərhal 103 nömrəsinə zəng edin.
Bəli, xüsusilə dizdəki əsas xəstəlik (artroz, artrit) davam edirsə, residiv mümkündür. Dizdaxili problemin də aradan qaldırıldığı artroskopik müdaxilədən sonra təkrarlanma ehtimalı azalır. Əməliyyatdan sonra müalicəvi bədən tərbiyəsi və əsas xəstəliyə nəzarət vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
