Kondilomalar dəri və selikli qişalarda yaranan çıxıntılı törəmələrdir. Anogenital ziyillərin əksəriyyəti aşağı onkogen riskli insan papillomavirusu tipləri ilə əlaqəlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Genital siyillər
- kondiloma akuminata
Xəstəlik haqqında
Kondilomlar – anogenital nahiyədə (aralıq, düz bağırsaq, cinsiyyət orqanları) yerləşən siyillərdir. Bu patoloji vəziyyət aşağı onkogen riskli papillomavirus infeksiyasının təzahürüdür. Lakin son dərəcə nadir hallarda kondilomlar onkoloji təhlükə yaradır, çünki qısa müddət ərzində Buşke-Levenşteyn bədxassəli şişinə qədər proqressivləşə bilər.
Səbəbləri
Kondilomların əmələ gəlməsinin bilavasitə səbəbi papillomavirusdur. İnfeksiya cinsi yolla ötürülür. Risk qrupuna aktiv cinsi həyat sürən yeniyetmələr və gənclər daxildir. Xüsusilə erkən cinsi debütə malik olan gənc oğlan və qızlar bu infeksiyaya meyllidir. Bu, çoxlu sayda tərəf-müqabillə əlaqədardır. Bu halda infeksiyaya cinsi traktın fizioloji müdafiə mexanizmlərinin yetişməməsi də kömək edir.
Şiş (sivri) kondilomların aşağı onkogen riskli ştamlarla törədilməsinə baxmayaraq, virusun bir neçə növü ilə birgə infeksiya mümkündür. Yadda saxlamaq lazımdır ki, papillomavirus 100% hallarda uşaqlıq boynu xərçəngi ilə, 90%-də anal kanal xərçəngi ilə, 40%-də vulva və vagina xərçəngi ilə, 12%-də orofarenks xərçəngi ilə və 3%-də ağız boşluğu xərçəngi ilə assosiasiya olunur.
Orqanizmə daxil olan papillomavirus epitelin bazal (rüşeym) qatını zədələyir. Hüceyrədə 2 formada mövcud ola bilər:
- xromosomları əhatə etməyən xoşxassəli formada;
- hüceyrənin genetik materialının virusun genetik materialı ilə inteqrasiyası baş verdiyi bədxassəli formada.
İnfeksion proses bir neçə mərhələdən keçə bilər:
- Persistensiya – virus hüceyrələrin patoloji dəyişməsinə səbəb olmur, çünki sahibi olan epiteliositin xromosom dəstinə təsir göstərmir. Bu mərhələdə simptomatika yoxdur, lakin xüsusi laborator testlər artıq baş vermiş infeksiyalanma faktını müəyyən edə bilər.
- Displaziyasız klinik təzahürlər – məhz bu mərhələdə anogenital kondilomların əksəriyyəti olur.
- Müxtəlif dərəcəli ifadəliliyə malik displaziya – yüksək onkogen potensiala malik viruslar üçün xarakterikdir. Bu prosesin son nəticəsi karsinomanın inkişafı – dəyişmiş atipik hüceyrələrin (bədxassəli şişin) yaranması ola bilər.
Təsnifat
Kondilomlar 2 növ ola bilər:
- genital – kişilərdə pendisdə, qadınlarda isə vulva nahiyəsində və uşaqlıq boynunda yerləşir;
- anal – aralıqda anusun ətrafında, həmçinin düz bağırsağın başlanğıc hissəsində lokalizasiya olunur.
Morfoloji quruluşuna görə aşağıdakılar ayırd edilir:
- şiş (sivri) kondilomlar (aşağı onkogenlik dərəcəli virus tərəfindən törədilir; inkubasiya dövrü 2-3 həftədən 6 aya qədərdir; xarici görünüşcə gülkələmə oxşayır; törəmələrin rəngi dəri-bej rəngdən qırmızımtıla qədər dəyişir; pendisdə, cinsiyyət dodaqlarında, perianal nahiyədə yerləşir; tez-tez travmatizasiya zamanı ölçüsü artaraq diametri 3-5 sm-ə çatır; bəzi hallarda ikincili infeksiyanın qoşulması, kondilomlarda xoraların əmələ gəlməsi mümkündür);
- düz (yastı) kondilomlar (adətən uşaqlıq boynunda və ya vagina divarlarında yerləşir; 16 və 18-ci tip insan papillomavirusu tərəfindən törədilir – bədxassəliləşmə baxımından potensial təhlükəlidir).
Kondilomların daha bir variantı – papulyoz kondilomlardır. Onlar geniş əsaslı siyillərdir, islanmağa meyillidirlər. İPV ilə əlaqəsi yoxdur, sifilisin ikincili simptomu hesab olunur.
Klinik mənzərə
İnfeksiyadan sonra simptomlar dərhal meydana çıxmır. İnkubasiya dövrü adətən bir neçə həftədən bir neçə aya qədər davam edir.
Kondilomlar – anogenital nahiyədə dərinin səviyyəsindən çıxıntı əmələ gətirən şiş (sivri) törəmələrdir. Patoloji sahədə epitelin rəngi dəyişmir. Sıx paltarla sürtünmə və ya qaşınma zamanı iltihabi reaksiya inkişaf edə bilər – kondilom qızarır, şişir və narahat etməyə (ağrımağa) başlayır.
Papillomavirus infeksiyasının digər təzahürləri və nəticələri bunlardır:
- uşaqlıq boynu xərçəngi;
- anal xərçəng (xüsusilə kişilər üçün xarakterikdir);
- vulva və vaginanın bədxassəli neoplaziyaları;
- ağız boşluğu və orofarenks xərçəngi;
- pendisin neoplaziyası;
- residivləşən respirator papillomatoz – səs telləri və tənəffüs sisteminin digər şöbələrində siyillər formalaşır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Anogenital kondiloma diaqnozunu qoymaq çətin deyil. Obyektiv baxış keçirmək kifayətdir. Bunu xəstənin ilkin olaraq hansı mütəxəssisə müraciət etməsindən asılı olaraq dermatoloq, ginekoloq/uroloq və ya proktoloq edə bilər.
Lakin papillomavirus infeksiyasının diaqnostikasında əsas istiqaməti törədicinin onkogenlik dərəcəsinin təyini tutur. Bu məqsədlə polimeraza zəncirvari reaksiya (PZR) göstərişdir. Bu tədqiqat müxtəlif ştammların virus DNT-sini aşkar edir, həmçinin müxtəlif növlərin kəmiyyət təyinini nəzərdə tutur. PZR vasitəsilə təyin edilən virus yükü displastik prosesin inkişaf ehtimalını proqnozlaşdırmağa imkan verir.
Bəzi xəstələrdə papillomavirus infeksiyası urogenital xəstəliklərlə üst-üstə düşə bilər. Bu səbəbdən mikoplazmoz, ureaplazmoz, xlamidioz, herpes və s. üçün müayinə aparılır.
Müalicə
Müalicə üsulları
Papillomavirusla hər təmas infeksiyalanma ilə müşayiət olunmur. Təxminən 80% halda spontan sağalma baş verir, yalnız 20% xəstədə cinsiyyət orqanlarında kondilomlar və ya infeksiyanın digər təzahürləri müşahidə olunur. Məhz bu ikinci kateqoriya (20%) kompleks müalicəyə ehtiyac duyur.
Konservativ müalicə
Patoloji ocaqların çıxarılması infeksiyalaşmış hüceyrələrin ölümünə səbəb olan kimyəvi preparatlarla da (kimyəvi destruksiya) aparıla bilər. Lakin bu üsullar az invaziv cərrahi çıxarılmadan daha az effektivdir.
Kişi və ya qadında kondilomların çıxarılmasından sonra yenə də tam sağalmadan söhbət gedə bilməz, çünki virus hissəcikləri ətraf toxumalarda latent vəziyyətdə qalır. Buna görə müalicədən sonra residivlər mümkündür və həkim nəzarəti vacibdir. Sistemli immunomodulyatorların residivlərin qarşısını almaqda effektivliyi sübuta yetirilməyib.
Urogenital infeksiyalar olduqda onların paralel müalicəsi göstərişdir, çünki onlar immunitetin fəallığını azaldır və papillomavirus infeksiyasının proqressivləşməsinə şərait yaradır.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə epitelin patoloji artım sahələrini aradan qaldırmağa imkan verir. Bu məqsədlə müxtəlif azinvaziv üsullardan istifadə olunur:
- kriyoterapiya – kondilomaların, çox aşağı qaynama temperaturuna malik olan maye azotla işlənməsi, yəni toxumaların dondurulması;
- lazer vaporizasiyası – lazer hüceyrələrdən mayeni buxarlandırır, nəticədə infeksiyalaşmış epiteliositlər virusla birlikdə məhv olur;
- elektrokoaqulyasiya – zülalın denaturasiyasına və hüceyrələrin ölümünə səbəb olan elektrik cərəyanı ilə intim nahiyədə və ya digər sahədə kondilomaların dağlanması;
- cərrahi eksiziya – hazırda kobud çapıqların əmələ gəlməsinə səbəb olduğu üçün demək olar ki, tətbiq edilmir.
Reabilitasiya
Kondilomaların çıxarılmasından sonra xəstə dərhal evə gedə bilər, hospitalizasiya tələb olunmur – bu ambulator prosedurdur. Lakin ev şəraitində bir sıra qaydalara riayət etmək lazımdır:
- gigiyena tədbirlərinə riayət etmək;
- aralıq nahiyəsini və cinsi orqanları birdəfəlik kağız dəsmalla diqqətlə silmək;
- əgər az miqdarda qansızma xarakterli ifrazat varsa (bu normanın variantıdır), gündəlik prokladkalardan istifadə etmək.
Yaraların sağalmasının effektivliyinə nəzarət etmək üçün müalicə aparan həkimin nəzarət müayinələri tələb olunur.
Profilaktika
Profilaktikada əsas yeri sınanmış partnyorla cinsi həyat keçirmək tutur. Qadınlara da, kişilərə də intim yaxınlığa girmədən əvvəl laboratoriya diaqnostikasından keçmək tövsiyə olunur. Bu gün papillomavirusla yoluxmanın qarşısını etibarlı şəkildə alan qeyri-spesifik üsullar mövcud deyil. Prezervativlərin istifadəsi belə 100% qorunma vermir, yoluxma ehtimalı yalnız 40%-ə qədər azalır.
Orqanizmi papillomavirusdan qorumağın yeganə əsaslandırılmış yolu vaksinasiyanın aparılmasıdır. Vaksinlər virusun zülallarına bənzər zülallardan sintez edilmiş virusabənzər hissəciklər saxlayır. Onlar immun cavabın yaranmasına kömək edir və vaksinə daxil olan virus tiplərinə yoluxma riskini kəskin azaldır, lakin onu tamamilə istisna etmir.
Antitel titri vaksinin 3 dəfə tətbiqindən sonra pik həddə çatır. Gərgin immunitet ən azı 5-8 il (vaksinin növündən asılı olaraq) davam edir. Vacibdir ki, aparılmış tədqiqatlar İPV-yə qarşı peyvəndlərin orqanizmə mənfi təsirinin olmadığını müəyyən etmişdir. Bu vaksinlər fertilliyi pozmur və autoimmun reaksiyaların inkişafını provokasiya etmir.
Yadda saxla!
Papillomavirus infeksiyası hazırda epidemiya xarakteri almışdır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bu xəstəliyin bütün dünya üzrə geniş yayıldığını göstərən tədqiqatlar aparmışdır. Cinsi cəhətdən aktiv insanların əksəriyyəti həyatları boyu ən azı bir dəfə bu virusa yoluxur.
Bu infeksiyanın gizli təhlükəsi törədicinin onkoloji potensialında gizlənir. Buna görə də profilaktika tədbirlərinin vaxtında görülməsi çox vacibdir. Lakin xəstəlik yenə də inkişaf edibsə, mümkün qədər tez kompleks müayinədən keçmək, prosesin mümkün bədxassəlilik dərəcəsini müəyyən etmək, həmçinin fərdiləşdirilmiş müalicə sxemi seçmək lazımdır. Tibbin müasir nailiyyətləri papillomavirus infeksiyasının bütün təzahürlərini, o cümlədən intim kondilomları nəzarətə götürməyə kömək edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Kondilomanın yerləşdiyi nahiyəyə uyğun mütəxəssisə müraciət etmək məsləhətdir: dəridəki törəmələr üçün dermatoloqa, qadınlarda uşaqlıq yolu nahiyəsində ginekoloqa, kişilərdə sidik-cinsiyyət orqanlarında uroloqa, düz bağırsaq ətrafında isə proktoloqa. Adətən diaqnoz sadə baxışla qoyulur, lakin virusun onkogenlik dərəcəsini aydınlaşdırmaq üçün əlavə analiz tələb oluna bilər. Yanlış mütəxəssisə müraciət ciddi problem yaratmır, zəruri halda sizi digər həkimə yönləndirəcəklər.
Bəli, mümkündür. Cərrahi və ya digər üsullarla kondilomlar çıxarıldıqdan sonra da virus orqanizmdə qala bilər, buna görə immunitet zəiflədikdə eyni və ya başqa nahiyələrdə yeni törəmələr yarana bilər. Residiv riski immun sistemin vəziyyətindən, müalicəyə əməl olunmasından və təkrar təmasdan asılıdır. Həkim adətən müalicədən sonra müəyyən müddət nəzarət müayinəsi təyin edir ki, erkən mərhələdə yeni dəyişiklikləri aşkar etsin.
Kiçik uşaqlarda kondiloma aşkarlanması həmişə cinsi zorakılıq demək deyil — virus doğuş zamanı yoluxmuş anadan körpəyə, həmçinin gigiyena əşyalarının birgə istifadəsi zamanı məişət yolu ilə də keçə bilər. Bununla belə, hər halda uşaq pediatr və müvafiq mütəxəssis tərəfindən diqqətlə müayinə olunmalıdır ki, yoluxma yolu aydınlaşdırılsın. Yekun qiymətləndirməni yalnız həkim, konkret şəraiti nəzərə alaraq verə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
