Lümbalizasiya birinci oma fəqərəsinin bel fəqərəsinə bənzər şəkildə ayrılması ilə xarakterizə olunan lumbosakral keçid fəqərəsi variantıdır. Çox vaxt təsadüfi tapıntıdır.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Onurğanın anomal anatomiyası həm ayrıca götürülmüş fəqərənin, həm də bütövlükdə onurğa sütununun statik-dinamik funksiyasına mənfi təsir göstərə bilər. Ümumi populyasiyada diaqnoz edilmiş lümbalizasiyanın yayılması təxminən 3–5 faiz təşkil edir. Lakin əsl tezlik məlum deyil, çünki onurğanın bu inkişaf anomaliyası tez-tez klinik təzahürlər olmadan keçir və buna görə də həmişə aşkarlanmır.
Lümbalizasiyanın əsas təzahürü adətən kürək ağrısıdır. Dorsalgiya insanın iş qabiliyyətinə və həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir. Bununla belə, lümbalizasiya tamamilə əlamətsiz də keçə bilər.
Bel nahiyəsindəki ağrıların təxminən 2 faizi məhz bu anomaliya ilə şərtlənir. Statistik tədqiqatlar göstərmişdir ki, onurğası yan proyeksiyada displastik əyriliyə malik olan yeniyetmə oğlanların təxminən 60 faizində bu və ya digər dərəcədə lümbalizasiya mövcuddur.
Müalicə yalnız klinik simptomatika olduqda aparılır. Əksər hallarda konservativ terapiya kifayət edir.
Səbəbləri
Birinci oma fəqərəsinin lümbalizasiyası birinci və ikinci sakral fəqərələrin sümükləşmə prosesinin pozulması ilə əlaqəli inkişaf xüsusiyyətidir. Nəticədə bu sümüklər arasında tipik oynaq formalaşır. Belə inkişaf pozğunluqları keçid bel-oma fəqərəsinin əmələ gəlməsinə səbəb olur.
Bu anomaliyanın səbəbləri dəqiq müəyyən edilməmişdir. Embriogenez prosesində infeksiya və intoksikasiya ilə əlaqə ehtimal olunur. Ağırlaşmış irsiyyət, 35 yaş və daha yuxarı hamiləlik yaşı, spirtli içkilərin həddindən artıq istifadəsi, gestasiya prosesinin ilk 13-14 həftəsində siqaret çəkmə müəyyən rol oynaya bilər.
Təsnifat
Lümbalizasiyanın əsas variantları bunlardır:
- natamam variant, bunda birinci sakral fəqərə oma sümüyünün əsas kütləsindən yalnız kiçik bir sahədə ayrılmışdır;
- tam variant – oma sümüyünün birinci fəqərəsi əsas sümükdən tamamilə izolyasiya olunduqda və altıncı bel fəqərəsi kimi qiymətləndirildikdə.
Natamam (qismən) variant 2 tipə bölünür:
- birtərəfli, burada sağtərəfli və soltərəfli forma ayırd edilir;
- ikitərəfli, həm solda, həm də sağda fəqərələr oma sümüyündən ayrıldıqda.
Praktik ortopediyada Castellvi təsnifatı geniş istifadə olunur, bu təsnifat keçid fəqərələrinin aşağıdakı tiplərini ayırır:
- tip I – displastik (böyümüş) köndələn çıxıntı (IA – birtərəfli, IB – ikitərəfli);
- tip II – natamam forma: böyümüş köndələn çıxıntı oma sümüyü ilə psevdoartroz əmələ gətirir (IIA – birtərəfli, IIB – ikitərəfli);
- tip III – tam forma: köndələn çıxıntı oma sümüyü ilə tam sümük sinostozu əmələ gətirir (IIIA – birtərəfli, IIIB – ikitərəfli);
- tip IV – qarışıq forma: bir tərəfdə II tip, digər tərəfdə III tip dəyişikliklər.
Klinik mənzərə
Lümbalizasiyanın klinik əlaməti kürəyin bel şöbəsindəki ağrılı hisslər hesab olunur. Ağrılar sol və ya sağ ayağa irradiasiya edə bilər. Adətən belə ağrılar 25-50 yaş arasında yaranır. Ağrı sindromunun intensivliyi insanın şaquli vəziyyətdə uzun müddət qalması, ağır əşyaların qaldırılması və axşam vaxtı artır ki, bu da gün ərzində bel-oma seqmentinə mexaniki yükün toplanması ilə əlaqədardır. Palpasiya zamanı hipertrofiyaya uğramış transversal çıxıntı müəyyən edilir (onu əl ilə yoxlayarkən ağrılar meydana çıxa bilər).
Xarici əlamətlərdən biri onurğanın yan proyeksiyada əyilməsi olan skolioz ola bilər. Çox vaxt bu vəziyyət 12-15 yaş arasında baş verir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bu anomaliyaların diaqnostikası və aşkar edilməsi adətən rentgenoloji müayinələr zamanı baş verir. Tez-tez lümbalizasiya başqa səbəbdən aparılan müayinə zamanı təsadüfi tapıntı ola bilər. Rentgen şəkillərində hündürlüyü adətən digərlərindən aşağı olan lümbalizasiya olunmuş fəqərənin kölgəsi aşkar edilir (həmçinin tikanvari çıxıntının uzunluğu da azalmış olur). Birtərəfli formada oma sümüyünün yuxarı hissəsində yarıq müəyyən edilir.
Rentgenoqrafiya məlumatlarına görə aydın olmayan klinik hallarda kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasının aparılması tələb oluna bilər. Bu üsullar təbəqəli skanlar əldə etməyə və şübhəli sahəni dəqiqləşdirməyə imkan verəcək. Kompleks müayinə çərçivəsində nevroloqun konsultasiyası da göstərişdir (gizli gedən nevroloji defisiti aşkar etmək üçün).
Müalicə
Lümbalizasiyanın müalicəsi yalnız klinik təzahürlər olduqda aparılır.
Konservativ taktika skolioz əyilməsinin qarşısının alınmasına və ya vaxtında aşkar edilməsinə, həmçinin (ağrılar olduqda) ağrıkəsici terapiyanın aparılmasına yönəlib. Ağrı sindromunu kəsmək üçün qeyri-steroid əksiltihabi vasitələr təyin edilir.
Kompleks müalicədə manual terapiya və osteopatiya üsulları istifadə olunur – bunlar budun addüktor qrup əzələlərinin, qalça-bel əzələlərinin postizometrik relaksasiyasıdır. Həmçinin masaj, fizioprosedurlar, kinesiotape tətbiqi tövsiyə olunur.
Aktiv böyümə dövründə onurğaya düzgün vəziyyət vermək üçün müvəqqəti korset taxılması tövsiyə oluna bilər. Korsetlər daimi əsasda istifadə edilmir, çünki uzun müddət taxıldıqda paravertebral əzələlərin atrofiyasına səbəb ola bilər.
Lümbalizasiya diaqnozu qoyulmuş xəstələrə aşağıdakı məsləhətlərə əməl etmək tövsiyə olunur:
- ağırlıqların qaldırılmasını məhdudlaşdırmaq;
- müalicəvi gimnastika, üzgüçülük, akvaaerobika vasitəsilə bel əzələlərini möhkəmləndirmək;
- sərt döşəkdə yatmaq.
Cərrahi müalicə
Bu vertebral anomaliya zamanı əməliyyatın aparılması məsələsi həkimlər konsiliumu tərəfindən fərdi qaydada həll edilir. Cərrahi müdaxilə kompleks konservativ terapiyanın öhdəsindən gələ bilmədiyi davamlı ağrı sindromu zamanı, həmçinin ifadə olunmuş skolioz zamanı tövsiyə oluna bilər.
Əməliyyat zamanı böyümüş köndələn çıxıntı rezeksiya edilir və ya zəruri hallarda seqment metal konstruksiya, yaxud başqa anatomik nahiyədən götürülmüş öz sümük toxuması vasitəsilə fiksasiya olunur.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra reabilitasiya proqramı hər bir xəstə üçün əməliyyatın xüsusiyyətləri və ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla fərdi qaydada hazırlanır. O, onurğa sütunundakı anatomik-funksional qarşılıqlı əlaqələrin mümkün qədər tam bərpasına yönəlmişdir. Əsas reabilitasiya tədbirlərinə aşağıdakılar aiddir:
- müalicəvi bədən tərbiyəsi hərəkətləri kompleksi;
- bərpaedici və stimuləedici masaj;
- fizioterapevtik prosedurlar kursu.
Əməliyyatdan dərhal sonra onurğanın stabilləşdirilməsi üçün xüsusi korset taxılması tövsiyə oluna bilər.
Profilaktika
Effektiv profilaktika üsulları işlənib hazırlanmamışdır. Uşağın bətndaxili inkişaf mərhələsinin hamar keçməsinə mühüm əhəmiyyət verilir. Buna görə əvvəlcədən pregravidar hazırlıq keçirmək, zərərli vərdişlərdən imtina etmək, hamiləlik dövründə mümkün qədər soyuqdəymə əlamətləri olan insanlarla təmasdan qaçınmaq tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Onurğanın inkişaf anomaliyalarının əksəriyyəti daha çox orta xətt boyunca yerləşir. Bu, embrional inkişafın xüsusiyyətləri ilə əlaqədardır. Onurğa ardıcıl olaraq pərdəvari, qığırdaq və sümük inkişaf mərhələlərindən keçir. Embrional həyatın üçüncü həftəsində mezodermadan gələcək vertebral strukturlar formalaşmağa başlayır, bunlar adətən 6-cı həftədən sonra ayrılır. Gələcək onurğa seqmentlərində kranial və kaudal zonalar – fəqərə cismi rüşeymi ayırd edilir. Sonra fəqərələrin qövsləri və tikanvari çıxıntıları formalaşır, fəqərələrin süngər maddəsinin elementləri və onurğaarası disklərin hissələri artıq bətndaxili inkişaf dövründə aşkar edilir. Bu mərhələlərin hər hansı birində inkişaf pozğunluqları vertebral sütunun inkişaf anomaliyalarına, o cümlədən lümbalizasiyaya səbəb ola bilər. Sonuncu onurğanın quruluşunun digər xüsusiyyətləri ilə birləşə bilər. Kompleks müayinədən keçmək və vertebral anatomiyanı qiymətləndirmək mümkündür (mümkün patologiyanın klinik simptomları olduqda).
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
