Bel-kürək əzələlərinin mioziti əzələ toxumasının iltihabını ifadə edir. Lakin kürək ağrısının əksəriyyəti həqiqi miozit deyil və mexaniki səbəblərdən fərqləndirilməlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Arxa əzələlərinin mioziti
- kürək mioziti
- bel mioziti
Xəstəlik haqqında
Bel-kürək əzələlərinin mioziti arxanın eninəzolaqlı (skelet) əzələlərinin iltihabıdır. Proses trapesiyaşəkilli, ən enli, rombşəkilli əzələləri və onurğa boyunca yerləşən paravertebral əzələləri əhatə edə bilər. Miozit infeksion və qeyri-infeksion səbəblərlə bağlı olur, kəskin və ya xroniki gedişə malik ola bilər.
Gündəlik həyatda «miozit» sözü çox vaxt soyuqdəymədən və ya ağır işdən sonra yaranan istənilən kürək ağrısına deyilir. Əslində kürək ağrılarının əksəriyyəti həqiqi iltihab deyil: onlar əzələ gərginliyi, dartılma, onurğanın və oynaqların degenerativ dəyişiklikləri ilə əlaqəli mexaniki ağrılardır və adətən qısa müddətdə keçir. Həqiqi miozitdə isə əzələ toxumasında iltihab gedir, əzələ hüceyrələri zədələnə bilər və qanda əzələ fermentlərinin səviyyəsi yüksəlir.
Xəstəlik istənilən yaşda rast gəlinir. Peşə ilə bağlı formalar uzun müddət eyni vəziyyətdə işləyən insanlarda, sistem autoimmun formalar isə daha çox orta yaşlı insanlarda müşahidə olunur. İrinli miozit (piomiozit) nadirdir, lakin ciddi vəziyyətdir və vaxtında cərrahi müalicə tələb edir. Buna görə uzun sürən, getdikcə güclənən və ya qızdırma ilə müşayiət olunan kürək ağrısı həkim müayinəsi tələb edir.
Səbəbləri
Arxa əzələlərinin iltihabı müxtəlif səbəblərdən yarana bilər. Səbəbin müəyyən edilməsi vacibdir, çünki müalicə məhz ondan asılıdır.
- Virus infeksiyaları. Qrip və digər kəskin respirator virus infeksiyaları zamanı və ya onlardan sonra əzələ ağrıları və keçici miozit inkişaf edə bilər.
- Bakterial infeksiya. İrinli miozitin törədicisi əksər hallarda qızılı stafilokokdur. Mikroblar əzələyə qan yolu ilə, travmadan sonra və ya steril qaydalara riayət edilmədən vurulmuş əzələdaxili inyeksiya nəticəsində düşə bilər.
- Parazitar invaziyalar. Məsələn, kifayət qədər termiki işlənməmiş ətlə yoluxan trixinelloz əzələ ağrıları və iltihabı ilə müşayiət olunur.
- Sistem autoimmun xəstəliklər. Polimiozit, dermatomiozit, sistem qırmızı qurdeşənəyi və birləşdirici toxumanın digər xəstəliklərində immun sistemi öz əzələ toxumasına qarşı yönəlir.
- Dərman preparatları. Bəzi dərman qrupları (məsələn, xolesterini azaldan statinlər) nadir hallarda əzələ zədələnməsinə səbəb ola bilər.
- Travma və həddindən artıq yüklənmə. Əzələ liflərinin zədələnməsi, kəskin dartılma və qeyri-adi ağır fiziki iş yerli iltihabi reaksiyaya gətirib çıxarır.
- Peşə amilləri. Musiqiçilər, sürücülər, stomatoloqlar, kompüter arxasında işləyənlər uzun müddət məcburi vəziyyətdə qalır, bu isə müəyyən əzələ qruplarının daimi gərginliyinə səbəb olur.
- Bədxassəli şişlər. Bəzi şiş xəstəlikləri, xüsusən ahıl yaşda, autoimmun miozitlə müşayiət oluna bilər.
Soyuq və hava axını özü-özlüyündə iltihab yaratmır, lakin artıq gərgin olan əzələlərdə ağrını və spazmı gücləndirə bilər.
Təsnifat
Lokalizasiyaya görə trapesiyaşəkilli, ən enli, rombşəkilli əzələlərin və onurğa boyunca yerləşən paravertebral əzələlərin mioziti fərqləndirilir. Səbəbə və gedişə görə isə aşağıdakı formalar ayırd edilir:
- kəskin miozit — əksər hallarda infeksiya, travma və ya həddindən artıq yüklənmə ilə bağlıdır;
- xroniki miozit — uzun müddət davam edir, dövri kəskinləşmələrlə keçir, sistem xəstəlikləri və peşə amilləri ilə əlaqəli ola bilər;
- irinli miozit (piomiozit) — əzələ daxilində irinli ocaq və ya abses əmələ gəlir;
- ilkin (idiopatik) miozit — səbəbi müəyyən edilə bilmir;
- ikincili miozit — digər xəstəliyin və ya xarici amilin nəticəsi kimi inkişaf edir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin təzahürləri iltihabın səbəbindən, aktivliyindən və gedişindən asılıdır. Əsas əlamətlər bunlardır:
- arxa əzələlərində sızıltılı, dartıcı ağrı — kürək sümüyünün altında, onurğa boyunca, bel nahiyəsində;
- hərəkət zamanı, gövdəni əydikdə, döndərdikdə və boynu çevirdikdə ağrının güclənməsi;
- əzələdə basdıqda ağrılı olan bərkimiş sahələr;
- hərəkətlərin məhdudlaşması, ağrılı nahiyənin refleks olaraq «qorunması»;
- səhərlər və uzun müddət hərəkətsiz qaldıqdan sonra tutulma hissi;
- sistem miozitlərdə — əzələ zəifliyi (pilləkənə qalxmaq, oturduğu yerdən durmaq, əlləri yuxarı qaldırmaq çətinləşir), bəzən dəri səpgiləri və oynaq ağrıları.
İrinli miozitdə vəziyyət daha ağır olur: bədən temperaturu yüksəlir, üşütmə, zəiflik, iştahsızlıq yaranır, əzələ şişir, üzərindəki dəri qızarır və isti olur, ağrı döyüntülü xarakter alır və toxunduqda kəskin güclənir.
Uşaqlarda virus infeksiyasından sonrakı miozit daha çox baldır əzələlərində olur; kürək əzələlərinin iltihabı nadirdir və qızdırma ilə müşayiət olunursa, uşaq mütləq həkimə göstərilməlidir. Hamiləlikdə bel ağrıları tez-tez rast gəlinir və adətən yüklənmə ilə bağlıdır, lakin hər hansı yeni güclü ağrı barədə ginekoloqa məlumat vermək lazımdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- kürək ağrısı yüksək hərarət, üşütmə, əzələnin şişməsi və qızarması ilə müşayiət olunursa;
- ayaqlarda keyimə, zəiflik, sidik və ya nəcis saxlaya bilməmə yaranıbsa;
- sidik tündləşib (qəhvəyi rəng alıb) və eyni zamanda güclü əzələ ağrısı və zəiflik varsa;
- ağrı travmadan sonra başlayıb və ya ahıl insanda səbəbsiz arıqlama ilə müşayiət olunursa;
- ağrı döş qəfəsinə və ya sol qola yayılır, nəfəs darlığı, soyuq tər var — belə hallarda ürək xəstəliyini istisna etmək üçün dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, ağrının nə vaxt və necə başladığını, keçirilmiş infeksiyaları, travmaları, inyeksiyaları, qəbul edilən dərmanları, peşə şəraitini soruşur. Müayinə zamanı əzələlər əllə yoxlanılır (palpasiya), ağrılı bərkimələr, ödem, qızartı, əzələ gücü və reflekslər yoxlanılır.
- Ümumi qan analizi — iltihabın əlamətlərini (leykositlərin artması, EÇS-in yüksəlməsi) göstərir;
- C-reaktiv zülal — iltihabın aktivliyini qiymətləndirməyə kömək edir;
- Kreatinkinaza və digər əzələ fermentləri — onların yüksəlməsi əzələ hüceyrələrinin zədələnməsinə dəlalət edir;
- Revmatoloji və immunoloji analizlər — sistem autoimmun xəstəliklərdən şübhə olduqda;
- Əzələlərin ultrasəs müayinəsi — ödemi, maye toplanmasını, absesi göstərir;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası — əzələdəki iltihabın yayılmasını ən dəqiq əks etdirir, onurğanın vəziyyətini də qiymətləndirməyə imkan verir;
- Rentgenoqrafiya — sümük patologiyasını istisna etmək üçün;
- Elektromioqrafiya və əzələ biopsiyası — sistem miozitdən və ya şişdən şübhə olduqda.
Differensial diaqnostika onurğanın degenerativ xəstəlikləri, disk yırtığı, miofassial ağrı sindromu, fibromialgiya, böyrək və digər daxili orqanların xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- xroniki ağrı sindromu və hərəkət məhdudiyyəti;
- əzələ zəifliyi və atrofiyası (xüsusən sistem miozitlərdə);
- irinli miozitdə — infeksiyanın ətraf toxumalara və qana yayılması (sepsis);
- geniş əzələ zədələnməsində — rabdomioliz və böyrəklərin zədələnməsi;
- sistem xəstəliklərdə — tənəffüs və udqunma əzələlərinin, ürəyin və ağciyərlərin prosesə cəlb olunması;
- uzunmüddətli ağrı fonunda yuxu pozğunluğu, iş qabiliyyətinin və həyat keyfiyyətinin azalması.
Müalicə
Müalicə miozitin səbəbindən və formasından asılıdır və həkim tərəfindən seçilir. Əksər hallarda konservativ üsullar kifayət edir.
- Rejim. Kəskin dövrdə ağır yükdən və ağrını gücləndirən hərəkətlərdən çəkinmək lazımdır, lakin tam yataq rejimi tövsiyə olunmur — mülayim hərəkət sağalmanı sürətləndirir.
- Dərman müalicəsi. Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, bəzi hallarda əzələ spazmını azaldan miorelaksantlar təyin edilir. Sistem autoimmun miozitlərdə revmatoloq kortikosteroidlər və immunosupressiv preparatlar təyin edir. Bakterial infeksiyada antibiotiklər, parazitar invaziyada antihelmint vasitələr istifadə olunur. Dərmanla əlaqəli miozitdə həkim müvafiq preparatı dəyişə bilər.
- Fizioterapiya və hərəkət. Kəskin iltihab sakitləşdikdən sonra müalicəvi bədən tərbiyəsi, dartılma məşqləri, masaj və fizioprosedurlar əzələlərin funksiyasını bərpa etməyə kömək edir.
- Cərrahi müalicə. İrinli miozitdə abses açılır, irin və ölü toxumalar çıxarılır, boşluq antiseptik məhlullarla yuyulur, lazım olduqda drenaj qoyulur. Əməliyyatdan sonra sarğılar müntəzəm dəyişdirilir, antibakterial müalicə davam etdirilir, yara sağaldıqdan sonra bərpaedici fizioprosedurlar təyin edilə bilər.
Evdə pasiyent həkimin tövsiyələrinə əməl etməklə ağrılı nahiyəni həddindən artıq yükləmədən mülayim hərəkətli qala, iş yerini rahat təşkil edə, uzun müddət eyni vəziyyətdə oturmamağa çalışa bilər. Mexaniki ağrıda quru istilik bəzən rahatlıq gətirir, lakin qızdırma, şişkinlik və qızartı olduqda nahiyəni qızdırmaq olmaz — bu, irinli prosesi gücləndirə bilər.
Ağrıkəsiciləri uzun müddət nəzarətsiz qəbul etmək, özbaşına inyeksiyalar vurmaq və ya vurdurmaq, ağrılı nahiyəni güclü ovuşdurmaq tövsiyə edilmir. Bir neçə gün ərzində yaxşılaşma olmadıqda həkimə müraciət etmək lazımdır.
Profilaktika
- müntəzəm fiziki aktivlik — üzgüçülük, gəzinti, arxa əzələlərini möhkəmləndirən məşqlər;
- oturaq işdə tez-tez qısa fasilələr verib bədəni dartmaq, iş yerini ergonomik qurmaq;
- ağır əşyaları düzgün qaldırmaq — dizləri bükməklə, kürəyi düz saxlamaqla;
- tərli bədənlə soyuq hava axını altında uzun müddət qalmamaq;
- virus infeksiyalarından sonra bədəni dərhal ağır yükə məruz qoymamaq;
- əti kifayət qədər termiki işləmək;
- inyeksiyaları yalnız tibb müəssisəsində, steril şəraitdə etdirmək;
- xroniki xəstəlikləri vaxtında müalicə etmək və dərmanların yan təsirləri barədə həkimə məlumat vermək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kürək ağrısı ilə əvvəlcə terapevtə və ya nevroloqa müraciət etmək olar. Sistem miozitdən şübhə olduqda revmatoloq, irinli prosesdə isə cərrah müalicə aparır.
Yadda saxla!
- Kürək ağrılarının əksəriyyəti həqiqi miozit deyil, lakin uzun sürən ağrı müayinə tələb edir.
- Qızdırma, əzələnin şişməsi və qızarması irinli prosesə işarə ola bilər — belə halda nahiyəni qızdırmaq olmaz.
- Əzələ zəifliyi və tünd sidik təcili müayinə tələb edir.
- Kəskin dövrdə tam hərəkətsizlik deyil, mülayim aktivlik faydalıdır.
- İnyeksiyaları yalnız steril şəraitdə tibb işçisi etməlidir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Əvvəlcə terapevtə və ya nevroloqa müraciət etmək olar. Sistem autoimmun miozitin müalicəsi ilə revmatoloq, irinli miozitlə isə cərrah məşğul olur.
Çox vaxt belə ağrı əzələ spazmı və gərginliyi ilə bağlıdır və bir neçə gün ərzində keçir. Həqiqi miozit iltihabla müşayiət olunur və analizlərlə təsdiqlənir. Ağrı keçmirsə, güclənirsə və ya qızdırma qoşulursa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Mexaniki əzələ ağrısında yüngül quru istilik bəzən rahatlıq verir. Lakin qızdırma, şişkinlik və qızartı olduqda qızdırmaq olmaz, çünki irinli proses ola bilər. Şübhə olduqda əvvəlcə həkimə müraciət etmək daha düzgündür.
Müddət səbəbdən asılıdır. Virus infeksiyası və ya həddindən artıq yüklənmə ilə bağlı kəskin miozit adətən bir neçə gün və ya həftə ərzində keçir. Sistem autoimmun miozitlər isə uzunmüddətli müalicə və həkim nəzarəti tələb edir.
Kəskin dövrdə ağır yüklərdən çəkinmək lazımdır, lakin yüngül gəzinti və mülayim hərəkətlər faydalıdır. İltihab sakitləşdikdən sonra həkimin və ya fizioterapevtin tövsiyəsi ilə məşqlərə tədricən qayıtmaq olar.
Əksər kəskin formalar müalicəyə yaxşı cavab verir. İrinli miozit və sistem autoimmun miozitlər isə ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər, buna görə vaxtında müayinə və müalicə vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
