Blefarospazm göz ətrafı əzələlərin qeyri-iradi, təkrarlanan yığılması nəticəsində göz qapaqlarının tez-tez qırpılması və ya tam yumulmasıdır. Bu, fokal distoniya növüdür və ağır hallarda insanı funksional olaraq «kor» edə bilər. Əsas müalicə botulinoterapiyadır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Benign essensial blefarospazm
- göz qapaqlarının qeyri-iradi yumulması
- Blepharospasmus
Xəstəlik haqqında
Blefarospazm nevroloji xəstəlikdir: beynin hərəkətləri tənzimləyən strukturlarının (bazal nüvələrin) funksiyası pozulur və gözün dairəvi əzələsi istəmədən, təkrar-təkrar yığılır. Göz və görmə özləri sağlam qalır, lakin göz qapaqları qeyri-iradi yumulur və insan bir müddət gözlərini aça bilmir. Bu, fokal distoniyanın – bədənin müəyyən bir nahiyəsində əzələlərin qeyri-iradi yığılmasının – ən çox rast gəlinən formalarından biridir.
Xəstəlik daha çox 50–70 yaşlarda, qadınlarda rast gəlinir. Başlanğıc tədricən olur: əvvəlcə gözlərdə quruluq, qıcıqlanma və tez-tez qırpma, sonra göz qapaqlarının uzun müddətli yumulması yaranır.
Blefarospazmı göz qapağının zərərsiz səyriməsindən (miokimiyadan) ayırmaq lazımdır – sonuncu stress, yorğunluq və kofeinlə bağlı olur və öz-özünə keçir. Blefarospazm isə adətən hər iki gözü əhatə edir, irəliləyir və müalicə tələb edir. Bəzən üzün aşağı hissəsinin, çənənin və boyunun distoniyası da qoşulur (Meyj sindromu). Müasir müalicə ilə əksər pasiyentlər normal həyat sürə bilir.
Səbəbləri
Əksər hallarda blefarospazmın dəqiq səbəbi məlum olmur. Beyində hərəkətləri və sensor siqnalları tənzimləyən dövrələrin işi pozulur, nəticədə göz qapaqlarını yuman əzələlər həddindən artıq aktivləşir.
- Birincili (idiopatik) blefarospazm – ən çox rast gəlinən formadır; səbəb məlum deyil, bəzi ailələrdə distoniyaya genetik meyl müşahidə olunur.
- İkincili blefarospazm – digər nevroloji xəstəliklərin fonunda yaranır: Parkinson xəstəliyi və parkinsonizm sindromları, beyin kötüyünün və bazal nüvələrin zədələnməsi, insult, dağınıq skleroz, beyin travması.
- Dərmanlarla bağlı blefarospazm – bəzi antipsixotik preparatlar (neyroleptiklər), Parkinson xəstəliyinin müalicəsində istifadə olunan bəzi preparatlar, bəzi qusma əleyhinə vasitələr.
- Göz səthinin xəstəlikləri – quru göz sindromu, blefarit, konyunktivit; onlar özləri blefarospazm yaratmasa da, onu təhrik edir və gücləndirir.
- Təhrikedici amillər – parlaq işıq, külək, uzun müddət ekrana baxmaq, yorğunluq, yuxusuzluq, emosional gərginlik.
- Yaş və cins – risk orta və ahıl yaşda, qadınlarda daha yüksəkdir.
Növləri
- təcrid olunmuş blefarospazm – yalnız göz ətrafı əzələlər əhatə olunur;
- Meyj sindromu (seqmentar distoniya) – blefarospazm üzün aşağı hissəsinin, çənənin, dilin və ya boyunun qeyri-iradi yığılmaları ilə birləşir;
- ikincili blefarospazm – başqa nevroloji xəstəliyin və ya dərman qəbulunun nəticəsidir;
- göz qapağının açılma apraksiyası ilə birləşən forma – əzələ yığılması olmadan göz qapaqlarını açmaqda çətinlik; müalicə taktikasına təsir edir.
Klinik mənzərə
- gözü tez-tez qırpma, gözlərdə qıcıqlanma, quruluq, «qum» hissi – çox vaxt ilk əlamətlər;
- işığa həssaslıq;
- hər iki gözdə göz qapaqlarının qeyri-iradi yumulması, saniyələrdən dəqiqələrə qədər;
- qaşların aşağı çəkilməsi, göz ətrafında dərinin büzülməsi;
- parlaq işıqda, oxuyarkən, televizora baxarkən, avtomobil sürərkən, stressdə güclənməsi;
- yuxuda yox olması, istirahətdən sonra və bəzi «hiylələrdə» (danışarkən, mahnı oxuyarkən, alına və ya göz qapağına toxunarkən, əsnəyərkən) azalması;
- Meyj sindromunda – dodaqların büzülməsi, çənənin qeyri-iradi açılıb-yumulması, dilin çıxması;
- ağır hallarda gözləri açmaq mümkün olmur – yerimək, oxumaq, küçəni keçmək və avtomobil sürmək təhlükəli olur.
Bir tərəfli göz qırpılması və eyni tərəfdə yanağın, ağız küncünün səyriməsi blefarospazm deyil, yarımüz spazmı üçün xarakterikdir və əlavə müayinə tələb edir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: göz qapaqlarının yumulması qəfil başlayıb və üzün asimmetriyası, nitq pozğunluğu, əl və ya ayaqda zəiflik, güclü baş ağrısı ilə müşayiət olunursa – bu halda dərhal 103-ə zəng edin (insult ehtimalı); gözdə kəskin ağrı, güclü qızartı və görmənin azalması varsa; yeni dərmana başladıqdan sonra göz qapaqlarının, çənənin, boyunun qeyri-iradi yığılmaları yaranıbsa.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Blefarospazmın diaqnozu klinikdir – onu təsdiqləyən xüsusi analiz yoxdur. Əsas məqsəd diaqnozu dəqiqləşdirmək, ikincili səbəbləri və göz xəstəliklərini istisna etməkdir.
- Anamnez – əlamətlərin başlanğıcı, nəyin gücləndirib nəyin azaltdığı, qəbul edilən dərmanlar, digər nevroloji şikayətlər, ailədə oxşar xəstəliklərin olması.
- Nevroloji baxış – göz qapaqlarının yığılmalarının xarakteri, digər əzələ qruplarının əhatə olunması, parkinsonizm və digər nevroloji əlamətlərin axtarılması. Bəzən həkim pasiyentdən evdə tutmaların videosunu çəkməyi xahiş edir.
- Oftalmoloji müayinə – yarıqlı lampa ilə gözün ön hissəsinə baxış, göz yaşı ifrazının və göz yaşı təbəqəsinin qiymətləndirilməsi; quru göz sindromu, blefarit və göz qapaqlarının digər xəstəliklərinin aşkarlanması.
- Beynin MRT-si – əlamətlər qeyri-tipik olduqda, bir tərəfli olduqda, gənc yaşda başladıqda və ya digər nevroloji əlamətlər olduqda.
- Laborator analizlər – rutin olaraq lazım deyil; göstərişə görə başqa xəstəliklərdən şübhə olduqda təyin edilir.
- Elektromioqrafiya – nadir hallarda, diaqnoz şübhəli olduqda.
Differensial diaqnostika göz qapağının miokimiyası, yarımüz spazmı, tiklər, göz qapağının sallanması (ptoz), miasteniya, göz qapağının açılma apraksiyası və göz səthinin xəstəlikləri ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- funksional korluq – görmə normal olsa da, gözləri açıq saxlamaq mümkün olmur;
- yıxılma və travma riski, avtomobil sürməyin qeyri-mümkünlüyü;
- iş qabiliyyətinin azalması, oxumaq və ekranla işləməkdə çətinlik;
- göz qapaqlarının dərisinin sallanması, qaşların düşməsi;
- sosial təcrid, depressiya, narahatlıq.
Müalicə
Birincili blefarospazmı tam aradan qaldıran müalicə yoxdur, lakin müasir üsullar əksər pasiyentlərdə əlamətlərə yaxşı nəzarət etməyə imkan verir. İkincili formada əsas xəstəliyin müalicəsi və ya təhrikedici dərmanın həkim tərəfindən dəyişdirilməsi vacibdir.
- Botulinoterapiya – seçim üsuludur: botulinum toksininin göz ətrafı əzələlərə nazik iynə ilə inyeksiyası. Toksin əzələyə gedən siniri müvəqqəti bloklayır və yığılmaları zəiflədir. Effekt bir neçə gündən sonra başlayır və bir neçə ay davam edir, sonra prosedur təkrarlanır. Mümkün yan təsirlər – göz qapağının müvəqqəti sallanması, gözün quruması, ikigörmə – adətən keçicidir.
- Göz səthinin müalicəsi – süni göz yaşı preparatları, göz qapaqlarının gigiyenası, blefaritin müalicəsi; quruluq və qıcıqlanmanı azaltmaqla spazmları da yüngülləşdirir.
- Tablet şəklində preparatlar – bəzi hallarda antixolinergik vasitələr, benzodiazepinlər və digər qruplar istifadə olunur; effektivliyi məhduddur, yan təsirlər, xüsusən ahıl yaşda, mümkündür. Yalnız nevroloq tərəfindən təyin edilir.
- Tünd və ya xüsusi filtrli eynəklər – işığa həssaslığı və spazmların tezliyini azaldır.
- Cərrahi müalicə – botulinoterapiyaya cavab olmadıqda: göz ətrafı əzələnin qismən çıxarılması (miektomiya), sallanmış dərinin və qaşların düzəldilməsi.
- Beynin dərin stimulyasiyası – çox nadir hallarda, geniş distoniyası olan və digər üsullara cavab verməyən pasiyentlərdə müzakirə edilir.
Gündəlik həyatda kömək edən üsullar: pasiyentin özü üçün işləyən «hiylələri» (alına toxunmaq, danışmaq, mahnı zümzümə etmək) tapmaq, ekran qarşısında müntəzəm fasilələr vermək, yuxunu nizamlamaq, stresi idarə etmək. Botulinum toksini ilə kosmetik salonlarda, sertifikatsız preparatlarla və ya təcrübəsiz şəxslər tərəfindən müalicə olunmaq təhlükəlidir; yuxu dərmanlarını və sakitləşdiriciləri özbaşına qəbul etmək də tövsiyə edilmir.
Profilaktika
Birincili blefarospazmın qarşısını almaq mümkün deyil. Lakin əlamətləri azaltmaq və kəskinləşmələrin qarşısını almaq olar:
- quru göz sindromunu və blefariti vaxtında müalicə etmək;
- kifayət qədər yatmaq, yorğunluqdan qaçmaq;
- stresi idarə etmək, istirahət üsullarından istifadə etmək;
- ekran qarşısında işləyərkən fasilələr vermək, ekranın parlaqlığını azaltmaq;
- günəşli və küləkli havada günəş eynəyi taxmaq;
- kofein və alkoqolu məhdudlaşdırmaq, əgər onlar əlamətləri gücləndirirsə;
- neyroleptiklər və digər riskli preparatları yalnız həkim nəzarəti altında qəbul etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diaqnoz və botulinoterapiya ilə nevroloq (xüsusən hərəkət pozğunluqları üzrə mütəxəssis) məşğul olur. Göz səthinin xəstəliklərini istisna etmək və müalicə etmək üçün oftalmoloq müayinəsi də lazımdır.
Yadda saxla!
Blefarospazm müalicə olunan vəziyyətdir – botulinoterapiya əksər pasiyentlərdə göz qapaqlarının nəzarətini bərpa edir.
- Göz qapaqlarının tez-tez qeyri-iradi yumulması həftələrlə davam edirsə, nevroloqa müraciət edin.
- Botulinoterapiyanı yalnız təcrübəli mütəxəssisdə aparın.
- Spazm zamanı avtomobil sürməyin.
- Quru göz və blefaritin müalicəsi əlamətləri əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşdirə bilər.
Suallar və cavablar
Adətən yox. Göz qapağının yüngül səyriməsi çox vaxt yorğunluq, stress, kofein və yuxusuzluqla bağlıdır və bir neçə gün-həftəyə keçir. Blefarospazmda isə hər iki göz qapağı qeyri-iradi yumulur və əlamətlər irəliləyir.
Təcrübəli həkim tərəfindən aparıldıqda bu, təhlükəsiz və yaxşı öyrənilmiş üsuldur. Mümkün yan təsirlər – göz qapağının müvəqqəti sallanması, gözün quruması – adətən keçicidir.
Xeyr, gözün özü zədələnmir. Problem göz qapaqlarının açıq qalmamasıdır, bu da funksional olaraq görməyə mane olur.
Botulinum toksininin təsiri müvəqqətidir, ona görə əksər pasiyentlər prosedurları müntəzəm təkrarlayır. İnyeksiyaların tezliyi və həcmi effektə görə fərdi seçilir. Nadir hallarda əlamətlər uzun müddətə öz-özünə zəifləyə bilər.
Xeyr, bu, beynin hərəkətləri tənzimləyən sistemlərinin pozulması ilə bağlı nevroloji xəstəlikdir. Stress əlamətləri gücləndirə bilər, lakin xəstəliyin səbəbi deyil.
Süni göz yaşı preparatları quruluğu və qıcıqlanmanı azaldır və bu, spazmların yüngülləşməsinə kömək edə bilər. Lakin onlar xəstəliyin özünü aradan qaldırmır; əsas müalicə botulinoterapiyadır.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Gözün diafanoskopiyası
Gözün diafanoskopiyası — göz almasının istiqamətlənmiş, dar konsentrasiyalı işıq dəstəsi ilə şəffaflandırılmasına əsaslanan müayinədir. Eyni zamanda yaxınlıqda yerləşən…
İstiqamət: Oftalmologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
