Duruş pozğunluğu — onurğa sütununun normal vəziyyətindən kənara çıxmasıdır.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Duruş pozğunluğu — onurğa sütununun normal vəziyyətindən kənara çıxmasıdır.
Uşaqlıq yaşlarında insan onurğasının növbələşən təbii fizioloji əyrilikləri formalaşır. Boyun və bel şöbələrində onlar önə, döş və oma şöbələrində isə arxaya yönəlir. Bu əyriliklər sayəsində şaquli vəziyyətdə insan bədəninin çəkisindən yaranan yükün bir hissəsi fəqərələrdən götürülüb onurğaətrafı bağlara ötürülür. Əyriliklər yeriyərkən, qaçarkən və tullanarkən təkanların yumşaldılmasına kömək edir. Fəqərələrin yarımhərəkətli birləşməsi sayəsində bədən hərəkət etdikdə onurğa elastik şəkildə əyilir.
İnsanın duruşu onurğanın, onun bağlarının və ətraf əzələlərin vəziyyətindən asılıdır. Bəzi patoloji proseslər onurğanın əyriliklərinin dərinləşməsinə və yan deformasiyalarına səbəb olur. Onurğa əyriliyinin ilkin təzahürləri erkən uşaqlıqda aşkarlana bilər, məktəb yaşında isə, onurğanın intensiv böyümə dövründə onlar ən nəzərəçarpan şəkildə özünü göstərir. Bu xəstəlik irəliləmə meylinə malikdir və orqanizmin böyüməsi başa çatana qədər ən yüksək dərəcəyə çatır. Buna görə də yetkinlik dövrünə qədər kompleks korreksiya aparmaq vacibdir.
Duruş pozğunluğu obyektiv müayinənin və sonrakı rentgenoqrafik müayinənin nəticələri əsasında diaqnoz edilir; bu müayinə patoloji vəziyyətin ağırlıq dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir. Əksər hallarda müalicə konservativ üsullarla aparılır. Nəzərəçarpan əyrilikdə yetkin yaşda icra olunan cərrahi korreksiya göstərişdir.
Səbəbləri
Duruş pozulmalarının ən tipik səbəbləri:
- fərdi xüsusiyyətlər və irsiyyət;
- statik pozulmalar (uşağın daimi düzgün olmayan duruşları);
- qeyri-sağlam həyat tərzi.
Bir çox peşə sahiblərinin, eləcə də məktəbli və tələbələrin gündəlik olaraq bir çox saatlarını onurğa üçün ən zərərli olan – önə əyilmiş vəziyyətdə oturaraq keçirməsinə məcbur qalırlar. Bu zaman gövdəni dəstəkləyən əzələ korseti boşalır, bədənin bütün ağırlığı onurğa sütununa düşür. Əvvəlcə onurğada dəyişikliklərə səbəb olmayan duruş pozulmaları yaranır. Lakin əgər düzgün olmayan duruş adət halına gəlirsə və onda uzun müddət qalmağa səbəb olan amillər aradan qaldırılmırsa, onurğada dəyişikliklər meydana çıxır.
Duruş əyriliyinin formalaşma mexanizmi hər bir halda fərqli ola bilər. Bunu nəzərə alaraq aşağıdakı etiopatogenetik kateqoriyalar ayırd edilir:
- miopatik – əzələ toxumasının və bağ aparatının inkişafının çatışmazlığı ilə şərtlənir;
- metabolik – mübadilə proseslərinin pozulması ilə əlaqədardır (raxit, böyrək xəstəlikləri, endokrin disfunksiya);
- nevropatik – poliomielit, fəqərəarası disklərin degenerasiyası fonunda nevro-əzələ ötürülməsinin pozulması ilə şərtlənir;
- osteopatik – fəqərələrin sümük toxumasının zədələnməsi ilə əlaqədardır (bu kateqoriyaya anadangəlmə skolyoz formaları da aiddir);
- döş qəfəsinin onurğanın əyilməsinə səbəb olan patoloji prosesləri – kobud yanıqsonrası çapıqlar, toxumaların travmatik və ya şiş mənşəli zədələnməsi;
- həqiqi səbəbini müəyyən etmək mümkün olmayan idiopatik formalar (lakin tez-tez onlar birləşdirici toxumanın displastik dəyişiklikləri ilə əlaqəli ola bilər).
Təsnifat
Praktiki baxımdan həkimlər duruş pozulmalarının aşağıdakı növlərini ayırd edirlər:
- qamburluq – ən çox rast gəlinən pozulma olub, başın önə əyilməsi, çiyin oynaqlarının önə əyilməsi, döş qəfəsinin yastılaşması, kürək sümüklərinin qanadvari çıxıntısı, dəyirmi bel kimi əlamətlərlə özünü göstərir;
- kifotik duruş – onurğa sütununun döş seqmentində arxaya doğru qövsünün (kifozun) artması;
- lordotik duruş – bel seqmentində önə doğru çıxıntının güclənməsi;
- düzəldilmiş duruş (düz bel) – onurğa sütununun fizioloji əyriliklərinin zəif ifadə olunması.
Onurğanın aşağıdakı deformasiya növləri ayırd edilir:
- skolyotik deformasiya – yan müstəvidə sağa və ya sola əyrilik (ağır dərəcələrdə qabırğa qamburu formalaşır);
- lordoz – saqital müstəvidə önə doğru çıxıntıdır (fizioloji lordoz yalnız boyun və bel seqmentində olur, fəqərələrin əyilmə bucağının artması patoloji lordoza gətirib çıxarır);
- kifoz – onurğa sütununun qabarıqlığı arxaya yönəlib (normada döş və büzdüm seqmentlərində olur, lakin ifadəli əyrilikdə fizioloji kifoz patoloji kifoza çevrilir);
- kifoskolyoz – həmişə patologiya variantıdır və saqital və frontal müstəvilərdə eyni zamanda əyriliyi ifadə edir.
Vertebral deformasiyanın ifadə dərəcəsi müxtəlif ola bilər. Əyrilik bucağının böyüklüyü ağırlıq dərəcəsini müəyyən edir:
- birinci – bucaq dəyərləri 10°-yə qədərdir, yan əyrilik fonunda cəlb olunan fəqərələrin tədrici fırlanması başlayır;
- ikinci – bucaq dəyərləri 11-dən 25°-yə qədərdir, eyni tərəfdə qabırğa qamburu və əzələ valı müəyyən olunmağa başlayır;
- üçüncü – bucaq dəyərləri 26-dan 50°-yə qədərdir, ifadəli əyrilik səbəbindən fəqərələr paz şəklini alır;
- dördüncü – bucaq dəyərləri 50°-dən çoxdur, onurğa sütununun ifadəli deformasiyası oynaqların zədələnməsinə və bağ kompartmentində kalsium duzlarının çökməsinə gətirib çıxarır.
Klinik mənzərə
Bəzi hallarda duruş pozulmaları yalnız onurğa sütununun palpasiya müayinəsi zamanı aşkarlanır, digər hallarda isə deformasiya vizual müayinə zamanı müəyyən olunur. Vertebral əyriliyin ilkin mərhələlərinin gizli keçdiyini nəzərə alaraq, məktəblərdə şagirdlərin mütəmadi tibbi baxışları keçirilir. Hətta cüzi kənarlaşmalar aşkar edildikdə uşaq travmatoloq-ortopedin konsultasiyasına yönləndirilir.
Vizual olaraq nəzərə çarpan deformasiyalarda aşağıdakı əlamətlər müəyyən oluna bilər:
- fizioloji əyriliklərin güclənməsi;
- patoloji (yan) əyriliklərin yaranması;
- çiyinüstü nahiyələrin qeyri-simmetrikliyi;
- çiyinüstü nahiyələrin qalxması və ya enməsi;
- belin yumrulaşması;
- çiyin oynaqlarının önə əyilməsi;
- qarının önə çıxması;
- qanadvari kürək sümükləri;
- onurğa sütununun fizioloji qabarıqlıqlarının hamarlaşması;
- yerişin pozulması.
Əgər hətta 1 əlaməti müşahidə etmisinizsə, travmatoloq-ortopedlə konsultasiya keçirmək lazımdır. Həkim patologiyanın olub-olmadığını, yoxsa bunun norma variantı olduğunu müəyyən etməyə kömək edəcək.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostik baxımdan duruş pozulması nə deməkdir? İlkin diaqnoz onurğa sütununun obyektiv müayinəsi və palpasiyası məlumatları əsasında qoyulur. Yekun diaqnostika üçün minimum 2 proyeksiyada – düz və yan – rentgen-skanlama aparılır. Mürəkkəb klinik hallarda və əməliyyatönü hazırlıq mərhələsində kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası faydalı ola bilər.
Laboratoriya analizləri vertebral deformasiyanın ən ehtimal olunan səbəbini aydınlaşdırmaq üçün təyin olunur. Belə ki, raxit və raxitəbənzər vəziyyətlərə şübhə olduqda 25-hidroksixolekalsiferol və kalsium səviyyəsinin müəyyən edilməsi informativdir. Endokrin səbəblərə şübhə olduqda müəyyən hormonların aktivliyinin təyini və s. aparılır.
Müalicə
Vertebral deformasiyanı necə düzəltmək olar? Yüngül dərəcələrdə konservativ tədbirlər kifayət qədər effektiv olur, ağır dərəcələrdə isə cərrahi müdaxilə məsələsi qaldırıla bilər.
Duruş pozulmalarının konservativ müalicəsi adətən aşağıdakı prosedurlar kompleksini əhatə edir:
- statik və dinamik xarakterli müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqləri vasitəsilə əzələ korsetinin möhkəmləndirilməsi, bu zaman onurğa sütunu digər əzələ qruplarına nisbətən ən az yüklənməyə məruz qalır;
- müvəqqəti tədbir kimi xüsusi korsetlərin taxılması – uzunmüddətli taxılma əks effektə səbəb ola bilər, belə ki, əzələlərin ikincili atrofiyasını gücləndirir (duruş korrektorları düzgün hərəkətlərin işlənib hazırlanmasına və möhkəmləndirilməsinə, yəni sağlam vərdişin formalaşdırılmasına yönəlib);
- əzələlərə müsbət təsir göstərən və əzələ spazmlarının aradan qaldırılmasına kömək edən masaj və manual terapiya.
Vertebral əyriliyin ağır dərəcələrində onurğa sütununun anatomiyasını bərpa etməyə imkan verən cərrahi müdaxilə göstərişdir. Əməliyyatın həcmi mövcud deformasiyanın xarakterindən müəyyən olunur. Əksər hallarda patoloji dəyişikliyə uğramış onurğa seqmenti xüsusi titan lövhələr və vintlərlə fiksasiya olunur. Əməliyyat əlverişli fonda və mümkün əks göstərişlər istisna edildikdən sonra planlı qaydada aparılır.
Reabilitasiya
Vertebral deformasiyaların cərrahi müalicəsindən sonra kompleks bərpa mərhələsi başlayır. Duruş pozulmasından sonra reabilitasiya aşağıdakı istiqamətləri əhatə edə bilər:
- xüsusi tərtib edilmiş proqram üzrə müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqlərinin yerinə yetirilməsi;
- bərpaedici masaj kursu;
- teypləmə;
- qısa müddət ərzində dəstəkləyici korset taxılması;
- fizioterapiya prosedurları kursu.
Profilaktika
Uşaqlarda və böyüklərdə duruş pozulmalarının profilaktikası aşağıdakı tövsiyələrə riayət olunmasını nəzərdə tutur:
- yatmaq üçün sərt döşəkdən istifadə;
- ortopedik ayaqqabı geyinmə;
- kifayət qədər fiziki fəallıq səviyyəsi, o cümlədən aerob yüklənmə;
- parta/masa arxasında düzgün oturma;
- onurğaya yükü bərabər paylayan keyfiyyətli çantaların daşınması.
Ofis masası arxasında uzun müddət oturma zamanı fasilələr etmək – otaqda gəzişmək və sadə fiziki məşqlər etmək vacibdir. Bu, onurğaya yükü azaltmağa və ən böyük təzyiqə məruz qalan aşağı döş və bel fəqərələrini boşaltmağa kömək edəcək.
Yadda saxla!
Uşaq şaquli vəziyyətə keçdiyi andan etibarən hərəki fəallığa xüsusi diqqət yetirmək vacibdir. Uşaqlar üçün motorikanı yaxşılaşdıran və qarın, bel əzələlərini möhkəmləndirən hərəkətli oyunlar və sadə gimnastika məşqləri faydalıdır. Bu yanaşma skolyozun və digər vertebral deformasiyaların yönəldilmiş profilaktikasını aparmağa imkan verir, onurğanın inkişafı üçün optimal şərait yaradır. 4-6 yaş aralığında düzgün duruşun formalaşmasına yönəlmiş xüsusi məşqlər tövsiyə olunur. Bu məşğələlər günə bir neçə dəfə – məsələn, belin dartılması, xizək yürüşünün imitasiyası şəklində yerinə yetirilməlidir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
