Dərialtı, birləşdirici və digər yumşaq toxuma şişləri — klinik gedişi, diaqnostikası və müalicəsi səbəbə, anatomik dəyişikliklərə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdi qiymətləndirilən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Birləşdirici toxumadan inkişaf edən bədxassəli şişlər sarkoma adlanır. Bu tip yeni törəmələrin mənbəyi limfa və ya qan damarları, piy toxuması, əzələ və ya vətər strukturları, oynaqların sinovial qişası ola bilər. Sarkomalar onkoloji xəstəliklərin ümumi strukturunda 1%-dən çox təşkil etmir. Lakin nadir rast gəlinməsinə baxmayaraq, bu yeni törəmələr sürətli böyüməyə və erkən metastazlaşmaya meyllidir. Buna görə də radikal müalicənin mümkün olduğu çox erkən mərhələdə aşkarlanmalıdırlar.
Adətən dəri altı, birləşdirici və digər yumşaq toxumaların şişləri ən çox yuxarı və ya aşağı ətraflarda inkişaf edir. Xəstə adətən ağrısız olan lokal törəməni müşahidə edir. Qiymətli vaxtı itirməmək üçün dərhal həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Səbəbləri
Xəstələrin təxminən 1/3-ni 30 yaşdan aşağı şəxslər təşkil edir.
Yumşaq toxumaların bədxassəli şişlərinin inkişafının həqiqi səbəbləri hələ də müəyyən edilməyib. Xəstələr tez-tez şişi bu nahiyədə keçirilmiş zədədən sonra aşkar etdiklərini bildirirlər, lakin travmanın yumşaq toxuma sarkomasına səbəb olduğu sübut olunmayıb: çox vaxt zədə yalnız artıq mövcud olan düyünə diqqəti cəlb edir. Sübut olunmuş risk amillərinə əvvəllər başqa xəstəliyə görə aparılmış şüa terapiyası, bəzi kimyəvi maddələrlə (məsələn, vinilxlorid) uzunmüddətli təmas, xroniki limfostaz və irsi sindromlar aiddir.
Bəzi hallarda şişlər hüceyrə mutasiyaları riskini artıran və/və ya təbii antimutagen sistemin fəallığını azaldan müəyyən genlərin daşınmasının nəticəsi ola bilər.
Patogenetik baxımdan şişlərin iki kateqoriyası ayırd edilir:
- ilkin-bədxassəli, hüceyrələri əvvəlcədən aqressivlik və atipiya əlamətlərinə malik olan;
- ikincili-bədxassəli, əvvəlcə xoşxassəli olan prosesin malignizasiyası nəticəsində inkişaf edən.
Bədxassəli prosesin inkişafı riskini aşağıdakı amillər artıra bilər:
- hüceyrələrdə mutasiyaların yaranmasına səbəb ola bilən bəzi kimyəvi maddələrin təsiri;
- xroniki limfostaz (məsələn, limfa düyünləri çıxarıldıqdan sonra qolun uzunmüddətli ödemi);
- şüa terapiyası nəticəsində toxumaların şüalanması (şiş adətən illər sonra şüalanma zonasında yaranır);
- hüceyrələrin onkogen potensialının yüksək olduğu müəyyən genetik xəstəliklər (neyrofibromatoz, Li-Fraumeni sindromu, irsi retinoblastoma).
Təsnifat
Histoloji quruluşuna görə yumşaq toxumaların bədxassəli şişləri müxtəlifdir. Ən çox aşağıdakı tiplərə rast gəlinir:
- liposarkoma – yeni törəmənin mənbəyi piy toxumasının mutasiyaya uğramış hüceyrələridir (ən çox lokalizasiya olunduğu sahə bud və diz nahiyəsi, həmçinin retroperitoneal boşluqdur);
- rabdomiosarkoma – şiş eninə zolaqlı əzələ toxumasının sələf hüceyrələrindən əmələ gəlir;
- fibrosarkoma – birləşdirici toxuma elementlərindən inkişaf edən yeni törəmə (adətən bud, çiyin və ya boyun nahiyəsinin əzələ kütləsində aşkarlanır);
- sinoviosarkoma – mənbəyi iri oynaqların (bud-çanaq, diz və s.) sinovial hüceyrələridir;
- neyrosarkoma – bu, sinir toxumasının müxtəlif elementlərindən (sinir lifinin qişası, simpatik düyünlər və s.) inkişaf edə bilən şişlər qrupudur;
- hemangiosarkoma – mənbəyi qan damarlarının daxili səthini örtən hüceyrələrdir;
- limfangiosarkoma – limfa damarlarının elementlərindən inkişaf edən yeni törəmə.
Mərhələlər
Yumşaq toxuma sarkomalarının mərhələsi TNM sistemi ilə müəyyən edilir, lakin burada şişin ölçüsü ilə yanaşı onun bədxassəlilik dərəcəsi (G1–G3) də həlledici rol oynayır. Dərəcə hüceyrələrin mikroskop altında nə qədər aqressiv görünməsini və bölünmə sürətini göstərir. Aşağıdakı bölgü ətraflarda və gövdədə yerləşən sarkomalara aiddir.
- I mərhələ — aşağı dərəcəli (G1) şiş, limfa düyünlərinə və uzaq orqanlara yayılmayıb. Ölçüsü 5 sm-ə qədər olduqda IA, daha böyük olduqda IB mərhələsi qoyulur.
- II mərhələ — 5 sm-ə qədər olan, lakin yüksək dərəcəli (G2–G3) şiş, metastaz yoxdur.
- III mərhələ — 5 sm-dən böyük yüksək dərəcəli şiş (IIIA — 10 sm-ə qədər, IIIB — daha böyük), metastaz yoxdur.
- IV mərhələ — şiş regional limfa düyünlərinə və ya uzaq orqanlara, ən çox ağciyərlərə yayılıb.
Retroperitoneal boşluqda, baş-boyun nahiyəsində və daxili orqanlarda yerləşən sarkomalar üçün bir qədər fərqli meyarlar tətbiq olunur. I mərhələdə adətən şişin sağlam toxuma sərhədi ilə çıxarılması kifayət edir, II–III mərhələlərdə əməliyyata şüa terapiyası, bəzən kimyaterapiya əlavə olunur. Mərhələni həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
İlkin mərhələlərdə yumşaq toxuma şişləri gizli gedişat keçirir. Bəzən sinir uclarının sıxılmasına səbəb ola bilər və bir sıra nevroloji xəstəliklərdə (məsələn, fəqərəarası yırtıq, sinir iltihabı zamanı) tez-tez müşahidə edilən qeyri-spesifik ağrı sindromu ilə müşayiət oluna bilər. Zaman keçdikcə bədxassəli proses inkişaf etməyə davam edir ki, bu da ümumi simptomatikanın yaranmasına gətirib çıxarır. Xəstə tez yorulmağı, hərəkət çətinliyini qeyd edir, təngnəfəslik və çəki itkisi narahat edə bilər. Əgər yeni törəmə toxumaların dərinliyində yerləşibsə, bu mərhələdə adətən palpasiya üçün əlçatan olur. Lakin bəzi səthi yerləşən şişlər demək olar ki, əvvəldən yaxşı hiss edilə bilər.
Patoloji törəmə müxtəlif palpator xüsusiyyətlərə malik ola bilər:
- toxunuşda elastik və ya bərk;
- dairəvi və ya oval;
- hərəkətsiz və ya nisbətən mobil;
- ağrısız və ya ağrılı (çox vaxt yeni törəmələr oynaq nahiyəsində lokalizasiya olunduğu hallar istisna olmaqla uzun müddət ağrı sindromu ilə müşayiət olunmur).
Şişin üzərindəki dəridə bəzən toxuma defekti meydana çıxa bilər. Belə yaralar uzun müddət sağalmır və irinləşdirici bakteriyalarla asanlıqla infeksiyalaşa bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kompleks diaqnostika yekun diaqnozu ən qısa müddətdə qoymağa imkan verir. Onkoloqlar konsultasiyaya xəstənin şikayətlərinin dəqiqləşdirilməsi, şübhəli sahənin obyektiv müayinəsi və onun palpasiyası ilə başlayır. Bundan sonra skrininq müayinələr, xüsusilə rentgenoqrafiya, ultrasəs skanlanması, ümumi klinik qan analizi və onkoloji markerlərə testlər təyin olunur.
Yekun diaqnoz histoloji tədqiqatın nəticələri əsasında qoyulur. Şübhəli sahənin biopsiyası aparılır, sonra toxumaların quruluşu, o cümlədən antigen identifikasiya üsullarının tətbiqi ilə mikroskop altında öyrənilir.
Müalicə
Yumşaq toxuma şişlərinin müalicəsi kompleks şəkildə aparılır. Yeni törəmənin tipindən asılı olaraq cərrahi müdaxilə şüa və ya kimyaterapevtik proqramla tamamlana bilər.
Bədxassəli prosesə qarşı mübarizə üçün patoloji ocağın mümkün qədər tam çıxarılması tələb olunur. Əməliyyat vasitəsilə bütün şiş hüceyrələrini çıxarmaq həmişə mümkün olmur, çünki onlar bəzən şişin görünən sərhədlərindən daha uzağa yayıla bilər. Buna görə də klinik vəziyyətdən asılı olaraq əməliyyatönü və ya əməliyyatsonrası mərhələdə kimyaterapiya və ya şüalanma təyin oluna bilər. Əgər belə terapiya cərrahi müdaxilədən əvvəl aparılırsa, o neoadyuvant, əməliyyatdan sonra aparılırsa isə adyuvant adlanır.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müalicə ayrılmaz hissədir, çünki bədxassəli hüceyrələrin əsas kütləsini aradan qaldırmağa imkan verir. Yumşaq toxuma sarkomalarının əksəriyyəti limfa düyünlərinə nadir hallarda metastaz verdiyindən, regionar limfa düyünləri adətən yalnız onların zədələnməsi təsdiqləndikdə və ya bəzi nadir sarkoma növlərində xüsusi göstəriş olduqda çıxarılır. Əsas şiş kütləsi rezeksiya kənarlarına riayət olunmaqla kəsilib götürülür; histoloji olaraq bu kənarlarda bədxassəli hüceyrələr olmamalıdır. Çıxarılmış material mütləq morfoloji analizə göndərilir və onun nəticələrinə görə müalicə korreksiya edilə bilər.
Reabilitasiya
Keçirilmiş cərrahi müdaxilədən sonra reabilitasiya proqramı fərdi tərtib edilir və əməliyyatın travmatiklik dərəcəsini nəzərə alır. Ətrafın amputasiyası aparılıbsa, protezləşdirmə məsələsi həll edilir. Qalan hallarda immobilizasiya tələb etmiş əməliyyatdan sonra oynaqların müalicəvi bədən tərbiyəsi üsulları, masaj və fizioprosedurlarla işlənməsi göstərişdir.
Profilaktika
Yumşaq toxuma törəmələrinin təsirli profilaktika üsulları işlənib hazırlanmayıb. Travma ilə şişin yaranması arasında sübut olunmuş əlaqə yoxdur, buna görə zədədən sonra xüsusi müşahidəyə ehtiyac yoxdur; lakin zədə yerində qançır sovuşduqdan sonra da keçməyən və ya böyüyən düyün qalırsa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Əvvəllər şüa terapiyası almış və ya irsi sindromları (neyrofibromatoz, Li-Fraumeni sindromu) olan insanlar həkimin müntəzəm nəzarəti altında olmalıdır. 5 sm-dən böyük, dərin yerləşən və ya sürətlə böyüyən istənilən yumşaq toxuma düyünü müayinə olunmalıdır.
Yadda saxla!
Yumşaq toxuma strukturlarının bədxassəli şişlərində proqnoz xəstəliyin mərhələsi, bədxassəlilik dərəcəsi və ilkin şişin ölçüsü ilə müəyyən edilir. Bu cür yeni törəmələrin əksəriyyəti hematogen yolla, qalan 20-30%-i isə limfogen yolla metastazlaşır. Bu xüsusiyyətlər müalicə proqramı tərtib edilərkən onkoloq tərəfindən mütləq nəzərə alınır. Onkoloji yardım tibbin son nailiyyətlərinə uyğun olaraq beynəlxalq tövsiyələr əsasında göstərilir.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Ağciyər xərçəngi
- Anal kanal xərçəngi
- Bağırsaq xərçəngi
- Bazalioma
- Böyrək xərçəngi
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Çənbər bağırsaq xərçəngi
- Dəri xərçəngi
- Diş əti xərçəngi
- Düz bağırsaq xərçəngi
- Kor bağırsaq xərçəngi
- Mədə xərçəngi
- Mədə-bağırsaq traktının qastrointestinal stromal şişi
- Mədəaltı vəzi xərçəngi
- Nazik bağırsaq xərçəngi
Mövzu üzrə məqalələr
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Effektiv kombinasiya: cərrahiyyə + hipertermokimyaterapiya
Klinikanın onkocərrah həkimləri cərrahi üsulların qarındaxili hipertermokimyaterapiya ( Xaypek (HIPEC) ) ilə birləşdirilməsindən istifadə edərək pasiyentlərin həyatını xilas…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Haypek (HIPEC)
Bəzi onkoloji xəstəliklərin nəticəsi olan peritoneal karsinomatozun müalicəsi üçün bizim Onkomərkəzimizdə qabaqcıl Haypek (HIPEC) üsulu - hipertermik intraperitoneal…
İstiqamət: Onkocərrahiyyə
Klinikanın onkokonsiliumu iş başında: həkimlər onkoloji pasiyentdə yuxarı boş venanın stentlənməsini apardılar
İlk növbədə ürək-damar sisteminin patologiyaları ilə bağlı olan sivilizasiya xəstəlikləri inkişaf etmiş ölkələrdə əlilliyə və ölümə görə birinci…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi / Onkologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
