Göz yanığı

Göz yanığının müalicəsi klinik vəziyyətin ağırlığından asılı olaraq həm konservativ, həm də operativ üsullarla aparıla bilər. Bəzi hallarda onlar kombinə olunur – cərrahi müdaxilə medikamentoz terapiya ilə tamamlanır.

Göz yanıq xəstəliyinin mövcud konservativ müalicə üsulları hansı məqsədi güddüklərindən asılı olaraq şərti olaraq aşağıdakı qruplara bölünə bilər:

• ilk yardım – zədələyici maddənin çıxarılması və ya neytrallaşdırılması;
• infeksion ağırlaşmaların profilaktikası və müalicəsi;
• antitoksik, dezintoksikasion, antioksidant terapiya;
• stimulyasiyaedici və iltihabəleyhinə terapiya;
• göz yanıqlarının gec ağırlaşmalarına qarşı mübarizə, sorucu vasitələrin tətbiqi.

Göz yanıqlarında düzgün göstərilən ilk yardım son dərəcə mühüm rol oynayır, çünki onun keyfiyyətindən patoloji prosesin sonrakı inkişafı böyük ölçüdə asılıdır. Ev şəraitində zədələnmiş göz almasını axar su ilə diqqətlə yumaq lazımdır. “Neytrallaşdırıcı” maddələrdən istifadə etməmək lazımdır – bunu yalnız yanlış hərəkətlərin mümkün risklərini nəzərə alan oftalmoloqlar edə bilər. Hadisədən dərhal sonra ixtisaslaşmış yardım almaq üçün gecə-gündüz işləyən klinikaya dərhal getmək lazımdır. Əgər söhbət kimyəvi yanıqdan gedirsə, səbəbkar vasitənin saxlandığı qabı özünüzlə götürün.

Termik yanıqlarda ilk həkim yardımı adətən aşağıdakı tədbirlərdən ibarətdir:

• zədələnmiş toxumaları çıxarmaq üçün yanıqlarda gözlərin cərrahi işlənməsi;
• konyunktiva kisəsindən yad hissəciklərin çıxarılması;
• yanmış səthin su əsaslı antiseptiklərlə işlənməsi.

Kimyəvi yanıq zamanı ilk yardımın ən optimal variantı göz almasının bol miqdarda su və ya fizioloji məhlulla yuyulması hesab olunur. Neytralizator yalnız “aqressorun” təbiəti dəqiq məlum olduqda istifadə edilə bilər. Əks halda dəyərli vaxt itirilir.

Yanıq səthinin işlənməsi diqqətli yerli ağrısızlaşdırma altında aparılır. Oftalmoloq əvvəlcə göz almasını bol miqdarda yuyur, sonra anestetik damcılar tökür. Ağrısızlaşdırıcı effekt yarandıqdan sonra həkimin gözün selikli qişasının bütün qatlarını diqqətlə müayinə etmək və sıx yerləşmiş hissəcikləri çıxarmaq imkanı olur. Əks halda, əgər onlar qalsa, gecikmiş zədələnməyə səbəb olacaqlar.

Yanıq travmasında antibakterial terapiya göz yanıqlarının nəticələrinə təsir edən mühüm istiqamətlərdən biridir. Yanmış gözdə mikroflora üçün əlverişli şərait yaranır ki, bu da yanıq prosesinin gedişinə və onun ağırlaşmalarının formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərə bilər. Yanmış gözlərin infeksiyalaşması ehtimalı travmadan sonrakı ilk saatlardan antibakterial terapiyanın təyin edilməsini tələb edir. Göz yanıqlarında ilk yardım göstərildikdən dərhal sonra yönəldilmiş terapiyaya mikroflora üzərində mütləq dövri nəzarət altında geniş spektrli antibakterial preparatların tətbiqi ilə başlanır.

İltihabəleyhinə vasitələr kimi müalicə vasitələri kompleksinə qeyri-steroid preparatlar daxil edilir. Orta ağır və ağır göz yanıqlarında kortikosteroidlərlə iltihabəleyhinə terapiya təyin olunur. Bu preparatlar eksudativ prosesləri, hüceyrə infiltrasiyasını ləngidir, buynuz qişada qan damarlarının yeni əmələ gəlməsinin müəyyən dərəcədə qarşısını alır, göz yanıqlarında allergik reaksiyanı azaldır.

Göz yanıq xəstəliyi fonunda tez-tez oftalmohipertenziya inkişaf edir. Gözdaxili təzyiqin yüksəlməsi diaqnoz qoyularsa, oftalmoloq kompleks terapiyaya gözdaxili təzyiqi azaldan yönəldilmiş təsirə malik vasitələri daxil edir. Bu, torlu qişanı və görmə siniri diskini ikincili zədələnmədən qorumağa imkan verir.

Üçüncü dərəcəli yanıqları olan xəstələrə iltihabəleyhinə aktivliyə malik preparatlarla, həmçinin mikrohemodinamikanı yaxşılaşdıran və gözün strukturlarında reparativ prosesləri stimullaşdıran vasitələrlə periokulyar inyeksiyalar təyin olunur.

Göz yanığının cərrahi müalicəsinin əsas üsulları bunlardır:

• blefarorafiya – göz qapaqlarının anatomiyasının bərpası;
• çirklənmələri və nekrotikləşmiş toxumaları çıxarmağa yönəlmiş ilkin/gecikmiş cərrahi yara işlənməsi;
• vaskulyarizasiyaedici əməliyyatlar (gözdaxili qişalarda normal qan dövranının bərpasına yönəlmişdir);
• öz selikli qişa transplantı ilə buynuz qişanın plastikası;
• allotransplantatlarla plastika;
• ilk saat və günlərdə amniotik membranın transplantasiyası (reparasiyanı və regenerasiyanı stimullaşdırır).

Cərrahi müdaxilənin seçimi klinik vəziyyətdən, yanıq zədələnməsinin dərəcəsindən və mərhələsindən asılıdır. Müasir oftalmologiya itirilmiş görmə funksiyalarını tam və ya qismən bərpa etməyə kömək edən geniş vasitə və üsul arsenalına malikdir. Lakin ən düzgün qərar profilaktika tədbirlərinə riayət etməkdir, xüsusilə travma təhlükəli istehsalatlarda işləyərkən.