Mil sümüyünün sınığı travma nəticəsində sümük bütövlüyünün pozulmasıdır. Zədənin yeri, yerdəyişmə dərəcəsi, oynaq səthinin iştirakı və yumşaq toxumaların vəziyyəti müalicə taktikasının seçilməsində əsas rol oynayır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mil sınığı
- radius sınığı
Xəstəlik haqqında
Mil sümüyü ən çox “tipik yer” adlanan sahədə sınır. Bu sahə biləyi oynağının oynaq xəttindən 2-2,5 sm yuxarıda yerləşir, çox vaxt bu cür zədələnmə zamanı dirsək sümüyünün iynəvari (stiloid) çıxıntısı da travmalanır. Bu cür travma mürəkkəb kateqoriyaya aiddir və müalicədə müəyyən çətinliklər yaradır.
Mil sümüyü başının sınıqları daxili oynaq sınıqlarıdır, çox vaxt parçalanma və çoxlu miqdarda qırıntının əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur. Bu, önqolun bükülməsi, açılması, fırlanmasının məhdudlaşmasına və uzun müddət əmək qabiliyyətinin itirilməsinə gətirib çıxarır. Mil sümüyü başının sınıqları çox vaxt cərrahi üsulla müalicə olunur.
Mil sümüyü gövdəsinin sınıqlarına nadir hallarda rast gəlinir. Adətən dirsək sümüyünün travması ilə birləşir. Bu cür vəziyyətlər önqol sümüklərinə bilavasitə zərbə ilə əlaqədardır.
Mil sümüyü sınıqları klassik əlamətlərlə – ağrı, toxumaların şişməsi, yumşaq toxumalara qansızma, önqolun qeyri-təbii hərəkətliliyi, sümük xırıltısı ilə təzahür edir. Qopmuş seqmentlərin yerdəyişməsi olduqda əlin forması pozulur. Yekun diaqnostika zədə sahəsinin rentgen-skanlaşdırma vasitəsilə vizuallaşdırılmasına əsaslanır.
Müalicənin xarakteri travmanın mürəkkəbliyindən asılıdır. Sadə sınıqlarda konservativ yanaşma effektiv olur, mürəkkəb sınıqlarda isə cərrahi müdaxilənin aparılması tələb olunur.
Səbəbləri
Mil sümüyünün sınıqları məişət (yıxılma) və ya idman travmasının, nəqliyyat qəzasının, zərbənin nəticəsi ola bilər.
- Tipik zonada mil sınıqları sümük sisteminin ən çox rast gəlinən travmatizm növlərindən biridir. Bu cür travmanın alınma mexanizmi dirsəkdə açılmış vəziyyətdə olan əl üzərinə yıxılma ilə əlaqədardır. Əgər bu zaman əl açılma vəziyyətində olubsa, açılma (ekstenzion) sınığı formalaşır, bükülmə vəziyyətində olubsa – bükülmə (fleksion) sınığı formalaşır. Tipik mil sınığına postmenopauza dövründə olan qadınlarda çox rast gəlinir ki, bu da sistemli osteoporozla əlaqədardır. Buna görə də sümük toxumasının kövrəkliyinin vaxtında profilaktikasını aparmaq vacibdir.
- Mil sümüyünün baş və ya boyun sınığı adətən dirsəkdə açılmış və bir qədər yana aparılmış əl üzərinə yıxılma nəticəsində baş verir. Bu cür travmalar mil və ya dirsək sümüyünün çıxığı ilə birləşə bilər.
- Mil sümüyünün gövdəsinin (diafizinin) sınığı adətən önqola ağır əşya ilə bilavasitə zərbənin nəticəsidir. Avtomobil qəzalarında və ya idman travmalarında, məişət davalarında baş verə bilər.
Təsnifat
Zədələnmənin çoxsaylılığını nəzərə alaraq aşağıdakılar ayırd edilir:
- təcrid olunmuş zədələnmələr, yalnız mil sümüyü sındıqda;
- birgə zədələnmələr, mil sümüyünün sınıqları başqa lokalizasiyalı sümük travması ilə birləşdikdə (məsələn, avtomobil qəzalarında ayaq sümüklərinin, onurğanın, qabırğaların və s. zədələnməsi).
Lokalizasiyaya görə mil sümüyünün travmatik zədələnməsinin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- tipik yerdə zədələnmə, bu zaman biləyi oynağına daha yaxın yerləşən sümüyün ucluq hissəsi (epimetafiz, distal çıxıntı) travmalanır;
- mil sümüyünün diafizar zədələnməsi (gövdə nahiyəsində);
- dirsək oynağına daha yaxın yerləşən zonaların, yəni baş və ya boyun nahiyəsinin zədələnməsi (proksimal seqment).
Travma yerinin üzərindəki dəri örtüyünün vəziyyətindən asılı olaraq sınıqlar 2 sinifə bölünür:
- açıq, bu zaman yalnız sümük deyil, dəri də zədələnir (açıq yaranın olması infeksion ağırlaşma riskini artırır);
- qapalı, bu zaman dəri toxunulmaz qalır (yalnız sümüyün bütövlüyü pozulur).
Sümük qırıntılarının yerləşməsinə görə aşağıdakılar fərqləndirilir:
- yerdəyişmə ilə olan zədələnmələr – qırıntılar bir-birinə nisbətdə bu sümük üçün fizioloji olmayan müxtəlif bucaq altında yerləşir (habelə bir qırıntının digərinin üzərinə keçdiyi, ətrafın uzunluğunu azaldan basma sınıqlar da mümkündür);
- yerdəyişməsiz zədələnmələr – qopmuş seqmentlər sümük üçün tipik istiqaməti saxlayır.
Sınıq xəttinin oynaq boşluğu daxilindən keçdiyi daxili oynaq sınıqları ayrıca kateqoriyaya aid edilir. Həm bilək, həm də dirsək birləşməsi zədələnə bilər.
Sınıqlar kompressiya tipli (basılma zonası əmələ gəlir), impressiya tipli (sınmış fraqmentlər daxilə basılır), spiral və s. ola bilər.
Klinik mənzərə
Mil sümüyü sınığının simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- zədələnmiş sahədə intensiv ağrı;
- yumşaq toxumaların şişməsi və göyərməsi;
- patoloji sahəni əl ilə yoxlayarkən, oynaqda hərəkət etməyə cəhd edərkən ağrının güclənməsi;
- sümük xırıltısı;
- patoloji hərəkətlilik;
- əlin funksional vəziyyətinin pozulması.
Sadalanan simptomlar ən çox zədələnmiş sahədə ifadə olunur. Belə ki, başın və ya boynun bütövlüyü pozulduqda – bu, dirsək oynağı sahəsidir, distal sınıqda isə – biləyi oynağı zonasıdır. Mil sümüyünün gövdəsi zədələndikdə isə önqolun orta üçdə biri şişir və ağrıyır.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Mil sümüyü sınığının ilkin diaqnozu obyektiv müayinə məlumatları ilə travma alma faktının göstərilməsinin birləşməsi əsasında qoyulur. Yekun diaqnostika ən azı 2 proyeksiyada rentgenoqrafiyanın aparılmasını nəzərdə tutur. Rentgen şəkli zədə xəttini əyani şəkildə vizuallaşdırmağa, travmanın xarakterini qiymətləndirməyə və xəstənin sonrakı müalicə proqramını hazırlamağa imkan verir.
Mürəkkəb klinik hallarda kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır. Menopauzal osteoporoza şübhə olduqda sümük toxumasının möhkəmliyini müəyyən edən densitometriya, həmçinin qanda kalsium və D vitamini səviyyəsini əks etdirən laboratoriya analizləri göstərişdir.
Müalicə
Mil sümüyünün sınığının müalicəsi konservativ və ya cərrahi üsullarla aparıla bilər. Müalicə proqramının seçimi travmanın növü, xəstənin yaşı, peşə fəaliyyətinin xarakteri və müşayiət edən patologiyanın olması ilə müəyyən edilir.
Distal və proksimal çıxıntıların sınıqlarının konservativ müalicəsinin müddəti kifayət qədər uzundur – orta hesabla 6-10 həftə təşkil edir (repozisiya vəziyyətində immobilizasiya, ətraf repozisiya vəziyyətindən çıxarıldıqdan sonra mərhələli gips longeti, bərpaedici müalicə). Reabilitasiya müddəti sınığın bitişmə müddətindən, bərpaedici müalicənin davametmə müddətindən və qoşulan trofik pozğunluqlardan asılı olaraq artır. Buna görə də hazırda bu cür travmalarda fiziki aktiv xəstələrdə müalicə çox vaxt cərrahi üsullarla aparılır.
Sınıqların konservativ aparılması ən çox mil sümüyünün gövdəsinin zədələnməsi zamanı tətbiq olunur (epifiz və metaepifiz travmalarında məsələ fərdi qaydada həll olunur). Sümük qırıqlarının yerdəyişməsi olduqda əvvəlcə onların ağrısızlaşdırma altında əl ilə repozisiyası aparılır. Bundan sonra rentgenoqrafiya vasitəsilə düzəlişin effektivliyi qiymətləndirilir, qənaətbəxş nəticə olduqda dairəvi gips sarğısı qoyulur. Yerdəyişmə olmadıqda dərhal gips immobilizasiyası aparılır. Yetkinlərdə mil sümüyünün diafizar sınıqlarının bitişməsi adətən bir neçə ay çəkir.
Tipik yerdə mil sümüyünün sınığı zamanı əməliyyat effektivlik və digər göstəricilərinə görə konservativ müalicə variantından üstündür. Cərrahi üsullardan xüsusi üstünlük plastinka ilə fiksasiya olunan açıq repozisiyaya verilir. Bu, sınığın tam bitişməsini gözləmədən mümkün qədər qısa müddətdə sümüyün anatomik bütövlüyünü, qonşu oynaqlarda funksiyanı bərpa etməyə və immobilizasiya müddəti artdıqca ehtimalı artan mümkün ağırlaşmalardan (trofik pozğunluqlar, bilək oynağının kontrakturaları) qaçmağa imkan verir.
Mil sümüyünün başcığının sınığının müalicəsində cərrah qırıqların bir-birinə uyğunlaşdırılmasını və onların xüsusi plastinka və vintlərlə sümüküstü fiksasiyasını apara bilər.
Reabilitasiya
Reabilitasiya proqramı mil sümüyünün sınıqlarında aşağıdakı istiqamətlərdən ibarətdir:
- oynağın işlənməsinə və əzələlərin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş müalicəvi bədən tərbiyəsi hərəkətləri;
- qan dövranının yaxşılaşdırılmasına və sümük regenerasiyasının stimullaşdırılmasına kömək edən fizioprosedurlar;
- əzələləri tonuslaşdıran və şişkinliyi aradan qaldıran bərpaedici masaj.
Mil sümüyünün sınığından sonra reabilitasiya əməliyyatdan demək olar ki, dərhal sonra başlayır, çünki gips immobilizasiyası tələb olunmur. Əməliyyatdan sonra ikinci gündən müalicəvi bədən tərbiyəsi tövsiyə olunur. Əməliyyatdan sonra 5-7-ci sutkada bilək və ya dirsək oynağındakı hərəkət həcmi tama yaxınlaşır. Ümumi reabilitasiya müddəti bütövlükdə 3-4 həftə təşkil edir.
Əgər sümüklər gips vasitəsilə hərəkətsizlik yaradılması hesabına bitişibsə, aktiv reabilitasiya yalnız sarğı götürüldükdən sonra başlayır.
Profilaktika
Mil sınığının profilaktikası travmatizmin qarşısının alınmasını nəzərdə tutur. Yollar və səkilər buz bağladığı dövrdə, avtomobil idarə edərkən təhlükəsizlik tədbirlərinə riayət etmək və travma təhlükəli idman növləri ilə məşğul olarkən mühafizə vasitələrindən istifadə etmək vacibdir.
Menopauza yaşındakı qadınlara xüsusi alqoritmdən istifadə edərək densitometriya məlumatlarına əsasən sınığın 10 illik riskini müəyyən etmək tövsiyə olunur. Əgər risk yüksək olarsa, mama-ginekoloqla birlikdə menopauzal hormonoterapiyanın təyin edilməsi məsələsi həll olunur. Bununla belə, əgər qadında menopauza vaxtından əvvəl (45 yaşına qədər) baş veribsə, riskin hesablanmasından asılı olmayaraq sistemli təsirə malik təbii estrogenlər vasitəsilə osteoporozun preventiv profilaktikası aparılır. Bu, aşağı enerjili təsir nəticəsində yaranan patoloji sınıqların qarşısını almağa imkan verir.
Yadda saxla!
Mil sümüyünün bütövlüyü mexaniki yükün təsiri altında onun istənilən şöbəsində poza bilər. Anatomik baxımdan mil sümüyü əlin xarici səthi boyunca (baş barmaq tərəfdən) yerləşən uzun boru tipli sümükdür. Dirsək oynağına yaxınlaşdıqca mil sümüyü nazikləşir. Bu sahə onun boynuna uyğun gəlir, boyun isə sonra çiyin-mil və yuxarı mil-dirsək birləşmələrinin (onlar dirsək oynağının komponentləridir) əmələ gəlməsində iştirak edən başa keçir. Aşağı hissədə mil sümüyü genişlənir və biləyi oynağını, o cümlədən aşağı mil-dirsək birləşməsini formalaşdırır. Mil sümüyünün distal və proksimal ucları arasında onun gövdəsi yerləşir. Bu anatomiyanı bilərək, ən mürəkkəb olanların daxili oynaq sınıqları olduğunu asanlıqla anlamaq olar.
Suallar və cavablar
Müalicə sınığın lokalizasiyası, yerdəyişməsi, stabilliyi, oynaq səthinin iştirakı və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped tərəfindən müəyyən edilir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
