Yerdəyişmiş sınıqda sümük fraqmentləri normal anatomik mövqeyini itirir. Repozisiya və stabil fiksasiya ehtiyacı yerdəyişmənin dərəcəsi və sınığın lokalizasiyasına görə müəyyən edilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sürüşmə ilə sınıq
- dislokasiyalı sınıq
Xəstəlik haqqında
Yerdəyişmə ilə sınıq elə bir travma növüdür ki, bu zaman sümük bütövlüyünü itirir və əmələ gələn sümük fraqmentləri normal vəziyyət sərhədlərindən kənara çıxır.
Belə zədələnmələrin səbəbi ən çox bu və ya digər sümüyə travmatik təsirdir, bu zaman tətbiq olunan güc sümük toxumasının möhkəmlik ehtiyatını aşır. Daha nadir hallarda sümüyə bağlanan əzələ liflərinin kəskin yığılması nəticəsində sümüyün zədələnməsi və sonrakı sümük qırıqlarının qarşılıqlı yerləşməsinin pozulması baş verə bilər. Yerdəyişmə ilə sınıqlar ən çox uzun boruşəkilli sümükləri, xüsusilə zədələnmə xətti onların gövdəsi nahiyəsindən keçdikdə, tutur. Lakin oynaqdaxili və paraartikulyar sınıqlar da sümük qırıqlarının vəziyyətinin dəyişməsi ilə müşayiət oluna bilər.
Yerdəyişmə ilə sınığın geniş yayılmış əlaməti ətrafın uzunluğunun qısalması və onun vizual deformasiyasıdır (qol və ya ayaq seqmentinin uzanması xeyli az müəyyən edilir). Sümük seqmentlərinin yerdəyişmə xarakteri müxtəlif ola bilər – şaquli, üfüqi ox ətrafında və ya eyni zamanda 2 istiqamətdə. 2 zədələnmə xətti olan ikili sınıqlarda qırıqlar müxtəlif müstəvilərdə yerini dəyişə bilər.
Yekun diaqnoz obyektiv məlumatlar və rentgenoloji skanlaşdırmanın nəticələri əsasında qoyulur. Rentgenoqramlarda adətən sümük fraqmentləri və onların vəziyyəti yaxşı vizuallaşdırılır. Lakin mürəkkəb klinik hallarda kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasının aparılması tələb oluna bilər. Oynaqdaxili sınıqlarda, məsələn, transkondilyar sınıqlarda artroskopiyanın (oynaq boşluğunun daxildən endoskopik müayinəsi) aparılması göstəriş ola bilər.
Sümük qırıqlarının vəziyyəti dəyişmiş sınıqlar mürəkkəb kateqoriyasına aiddir. Sümük toxumasının regenerasiya olunması və zədələnmiş nahiyənin konsolidasiyasına gətirib çıxarması üçün optimal şərait yaratmaq, xüsusilə qırıqları bir-birinə uyğunlaşdırıb sonra onları fiksasiya etmək vacibdir. Konservativ taktika müəyyən hərəkət alqoritminə uyğun olaraq manual repozisiyadan ibarətdir. Lakin belə yanaşma həmişə effektiv olmur. Belə hallarda cərrahi müalicə – skelet dartılması və ya yerdəyişmə ilə sınıq zamanı açıq əməliyyatın aparılması göstərişdir.
Səbəbləri
Sürüşmə ilə sınıq məişət, istehsalat və ya idman travmatizminin nəticəsi ola bilər. Travmanın alınma mexanizmi aşağıdakı kimi ola bilər:
- sümüyün sıxılması və ya təzyiqə məruz qalması;
- həddindən artıq bükülmə-açılma;
- patoloji fırlanma;
- bitişən əzələlərin kəskin yığılmasının təsiri altında həyata keçən qopma mexanizmi.
Təsnifat
Təsnifatın əsasına zədələnmə mexanizmini, lokalizasiyanı və digər amilləri nəzərə alan müxtəlif prinsiplər qoyulmuşdur. Yerdəyişmə ilə sınığın aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Açıq və qapalı. Birinci halda sınıq nahiyəsində dəridə yara olur, bu yara ilkin (sümük zədələnməsi ilə eyni zamanda alınmış) və ya ikincili (dəri sümük qırıqları ilə travmalanır) ola bilər. Qapalı sınıqlarda dəri örtüyü intakt qalır.
- Tək və çoxsaylı. Sonuncu travmatizm variantı daha ciddi sayılır, adətən hündürlükdən yıxılma zamanı müşahidə olunur.
- Yerdəyişmiş sınıqların lokalizasiyası çox müxtəlif ola bilər. Yuxarı ətraf nahiyəsində – bu körpücük sümüyü, bazu sümüyü, dirsək və ya mil sümüyü (bilək), əl sümükləri (bilək, əl darağı sümükləri və ya barmaq falanqaları) sınığıdır. Aşağı ətrafın yerdəyişmə ilə sınığı aşağıdakı sümükləri – bud sümüyünü, baldırın bir və ya hər iki sümüyünü (böyük və kiçik qamış sümüyü, xüsusilə tez-tez topuq zədələnmələrinə rast gəlinir), pəncə sümüklərini (dabanaltı və pəncə darağı sümükləri, barmaq falanqaları) tuta bilər. Sümük qırıqları kəllə sümüklərinin (burun sümüyü, çənə), döş qəfəsinin (qabırğalar) və fəqərələrin sınıqlarında da yerini dəyişə bilər.
- Ayrıca kateqoriyaya adətən sümük başcığını əhatə edən oynaqdaxili sınıqlar aid edilir. Onlar bilək-dirsək, aşıq-topuq və digər oynaqları tuta bilər. Oynaqyanı sınıqlarda zədələnmə xətti oynağa yaxın keçir, lakin onun sərhədlərindən kənarda yerləşir.
Klinik mənzərə
Sürüşmə ilə sınığın simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- zamanla şiddəti artan intensiv ağrı hissi;
- yumşaq toxumalarda şişkinlik və qançırlar;
- bədənin zədələnmiş seqmentinin əyilməsi;
- qol və ya ayağın qısalması (daha az hallarda uzanma simptomu qeyd olunur);
- zədələnmiş nahiyə əllə yoxlanılarkən və ya hərəkət cəhdi zamanı müəyyən edilən sümük xırıltısı (sümük seqmentlərinin bir-birinə sürtünməsi ilə əlaqədardır);
- zədələnmiş nahiyənin funksiyasının pozulması.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sınıqdan şübhələnildikdə diaqnostika mütləq qaydada rentgen-müayinənin aparılmasını nəzərdə tutur. Rentgenoqrammada zədələnmə xətti, sümük qırıqlarının sayı və onların qarşılıqlı yerləşməsi müəyyən edilir. Bu məlumat müalicə planının tərtib edilməsi üçün zəruridir. Bəzi hallarda zədələnmənin dəqiqləşdirilməsi üçün kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasının aparılması tələb oluna bilər.
Müalicə
Praktiki nöqteyi-nəzərdən yerdəyişmə ilə sınıq nə deməkdir? Müalicə həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər.
Yerdəyişmə ilə sınığın konservativ müalicəsi sümük qırıqlarının əl ilə repozisiyasından ibarətdir. Müalicəvi manipulyasiyaların planı aşağıdakı kimidir:
- Adekvat ağrısızlaşdırma. Adətən qısamüddətli venadaxili anesteziya aparılır.
- Sümük qırıqlarının düzəldilməsi – həkim yerini dəyişmiş sümük seqmentinə əks istiqamətdə orta dərəcəli təzyiq göstərir.
- Nəzarət rentgenoqramı – aparılan hərəkətlərin uğurunu təsdiqləməyə imkan verir.
- Bir yuxarı və bir aşağı oynağı əhatə edən dairəvi gips sarğısının qoyulması.
- Skelet dartılması hazırda nadir hallarda istifadə olunur. Metodun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, sümüyə mil daxil edilir və o, aparata fiksasiya olunur. Konstruksiyaya sümük qırıqlarının vəziyyətini düzəltmək üçün nəzərdə tutulan xüsusi yüklər asılır. Onlar düzgün mövqe tutduqdan sonra gips immobilizasiyası aparılır. Bu metod dartılma ilə əlaqədar uzun müddət hərəkətsizlik dövrü tələb edir, buna görə də müasir şəraitdə həkimlər ən çox əməliyyata müraciət edirlər.
- Əməliyyat ondan ibarətdir ki, sümük seqmentlərinə düzgün vəziyyət verilir, sonra isə metal lövhələr və vintlərlə onların fiksasiyası aparılır. Əməliyyatdan sonra gips lonqeti qoyulur.
Reabilitasiya
Sürüşmə ilə sınıqdan sonra reabilitasiya aşağıdakı istiqamətlərdən ibarətdir:
- əzələlərin stimullaşdırılmasına və əvvəllər immobilizasiya olunmuş oynaqların işlənməsinə yönəlmiş müalicəvi bədən tərbiyəsi hərəkətlərinin yerinə yetirilməsi;
- qan axınını və yumşaq toxuma kompartmentinin vəziyyətini yaxşılaşdıran fizioterapiya kursunun aparılması;
- bərpaedici masaj kursu.
Hər bir xəstə üçün reabilitasiya tədbirləri kompleksi olmuş travmanın xarakteri və orqanizmin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla fərdi qaydada tərtib edilir.
Profilaktika
Profilaktika travmatizmin qarşısının alınmasına yönəlib. Travma riski yüksək olan idman növləri ilə məşğul olarkən xüsusi qoruyucu vasitələrdən istifadə edilməlidir.
Yadda saxla!
Sümük qırıqlarının yerdəyişməsi müxtəlif genezə malik ola bilər. Birincili yerdəyişmə travma alındığı anda inkişaf edir. İkincili yerdəyişmə isə travmatik amilin təsirindən sonra baş verən sümük qırıqlarının vəziyyətinin dəyişməsi ilə bağlıdır. İkincili yerdəyişmənin amilləri zədələnmiş sümüyə bağlanan əzələlərin spazmı, xəstənin daşınması zamanı ətrafın immobilizasiyasının olmaması ola bilər. Buna görə də təcili yardım gəlməzdən əvvəl düzgün tibbi yardım göstərmək vacibdir. İmmobilizasiya xüsusi şinalarla və ya əldə olan bərk vasitələrlə aparıla bilər. Hərəkətsizlik əhəmiyyətli dərəcəyə çata bilən arzuolunmaz ikincili sümük seqmenti yerdəyişməsinin qarşısını alacaq.
Suallar və cavablar
Müalicə xəstəliyin və ya zədənin lokalizasiyası, ağırlığı, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
