Perixondrit qığırdağı əhatə edən perixondriumun iltihabıdır. Ən çox qulaq seyvanında travma, pirsinq və ya infeksiyadan sonra yaranır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qığırdaq qişasının iltihabı
- perixondrium iltihabı
- ət-qığırdaq qişasının iltihabı
Xəstəlik haqqında
Perixondrit qığırdağı xaricdən örtən birləşdirici toxuma qişasının – perixondriumun (ət-qığırdaq qişasının) iltihabıdır. Qığırdağın öz qan damarları yoxdur, o, qidalanmanı əsasən məhz bu qişadan alır. Buna görə perixondriumun iltihabı uzun sürdükdə və ya irinli xarakter aldıqda altındakı qığırdaq da zədələnir, bəzi hallarda onun bir hissəsi məhv olur.
Patoloji proses ən çox qulaq seyvanının qığırdağında, daha az hallarda burnun qığırdaq hissəsində, qırtlaq qığırdaqlarında və qabırğaların qığırdaq hissəsində inkişaf edir. Qulaq perixondriti adətən travmadan, qulağın yuxarı qığırdaq hissəsində edilən pirsinqdən, yanıqdan, cərrahi müdaxilədən və ya xarici qulağın iltihabından sonra yaranır. Xəstəlik hər yaşda rast gəlinir.
Perixondritin əsas əlamətləri ağrı, qızartı və şişkinlikdir. Vaxtında müalicə olunmadıqda iltihab irinli mərhələyə keçir, abses və ya fistul yolu əmələ gələ bilər. Erkən başlanmış müalicə adətən yaxşı nəticə verir, gecikmə isə qığırdağın deformasiyasına və qulağın formasının daimi dəyişməsinə səbəb ola bilər. Buna görə qulaqda və ya burunda ağrılı qızartı yarandıqda həkimə vaxtında müraciət etmək vacibdir.
Səbəbləri
Birincili perixondritin əsas səbəbi qığırdaq toxumasının travmatik zədələnməsidir. İltihabın törədicisi ən çox bakteriyalardır; qulaq perixondritində xüsusilə göy-yaşıl irin çöpü (Pseudomonas aeruginosa) və stafilokoklar tez-tez aşkar edilir. Xəstəliyin yaranmasına aşağıdakı amillər səbəb ola bilər:
- Qulaq seyvanının pirsinqi. Xüsusilə qığırdaq hissədə, steril olmayan şəraitdə və ya asepsiya qaydalarına riayət edilmədən aparıldıqda infeksiyanın qığırdaq qişasına keçmə riski yüksəkdir.
- Travmalar. Zərbələr, kontakt idman növləri, qulağın əzilməsi, qulaq seyvanında qan yığılması (otohematoma) iltihab üçün əlverişli şərait yaradır.
- Yanıqlar və donvurma. Toxumaların qanla təchizatı pozulur, infeksiyaya qarşı müqavimət zəifləyir.
- Cərrahi müdaxilələr. Qulaq, burun, qırtlaq və döş qəfəsi əməliyyatlarından sonra nadir hallarda perixondrit inkişaf edə bilər.
- Xarici qulağın və orta qulağın iltihabı. İrinli otit, xarici qulaq keçəcəyinin iltihabı və ya cızılmış dəridən infeksiya qığırdaq qişasına keçə bilər.
- Qırtlağa təsir edən amillər. Uzunmüddətli intubasiya, şüa terapiyası, qırtlaq travması qırtlaq qığırdaqlarının iltihabına səbəb ola bilər.
- Bəzi infeksiyalar. Nadir hallarda perixondrit vərəm, sifilis və ya ağır respirator infeksiyaların ağırlaşması kimi inkişaf edir.
- Müdafiə qüvvələrinin zəifliyi. Şəkərli diabet, immun çatışmazlığı vəziyyətləri iltihabın daha ağır gedişinə şərait yaradır.
Ayrı qrupu infeksiya ilə əlaqəli olmayan, autoimmun mənşəli iltihablar təşkil edir. Məsələn, residivləşən polixondrit zamanı immun sistemi səhvən öz qığırdaq toxumasına qarşı anticisimlər hasil edir və bir neçə nahiyədə – qulaqda, burunda, tənəffüs yollarında – iltihab yaranır.
Təsnifat
Mənşəyinə görə perixondritin iki kateqoriyası fərqləndirilir:
- birincili perixondrit – iltihab əvvəllər dəyişməmiş qığırdaq toxumasında, adətən travma və ya pirsinq nəticəsində inkişaf edir;
- ikincili perixondrit – mikroorqanizmlər orqanizmdə artıq mövcud olan infeksiya ocaqlarından (otit, dəri iltihabı, ətraf toxumaların irinli prosesləri) ət-qığırdaq qişasına keçir.
İltihabın xarakterinə görə:
- seroz (aseptik) perixondrit – irin əmələ gəlmədən gedən iltihab; çox vaxt erkən mərhələdir və ya autoimmun prosesin əksidir;
- irinli perixondrit – piogen bakteriyaların (stafilokok, streptokok, göy-yaşıl irin çöpü və başqaları) təsiri ilə inkişaf edir, qığırdaq ilə qişa arasında irin toplanır.
Lokalizasiyasına görə qulaq seyvanının, burnun, qırtlağın və qabırğa qığırdaqlarının perixondriti ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Simptomlar iltihabın yerləşdiyi nahiyədən və onun mərhələsindən asılıdır. Qulaq seyvanının perixondriti ən çox rast gəlinən formadır və aşağıdakı əlamətlərlə özünü göstərir:
- qulaq seyvanında artan ağrı, toxunduqda kəskin ağrıma;
- dərinin qızarması, parlaq və gərgin görünüşü;
- seyvanın şişməsi və qalınlaşması; adətən qulaq məməciyi (yumşaq hissə) zədələnmir, çünki orada qığırdaq yoxdur – bu, perixondriti dərinin səthi iltihabından ayırmağa kömək edən əlamətdir;
- irin toplandıqda toxumaların yumşalması, dalğalanma hissi (flüktuasiya);
- bədən temperaturunun yüksəlməsi, zəiflik (normal temperatur xəstəliyi istisna etmir);
- irinli ocaq yarıldıqda fistul əmələ gəlməsi və ondan dövri irin axması.
Burun qığırdaqlarının perixondriti burun ucunun və qanadlarının ağrılı şişməsi, qızartısı ilə təzahür edir. Qabırğaların perixondritində qığırdaq boyunca ağrı, dərin nəfəs aldıqda və hərəkət zamanı ağrının güclənməsi, yerli şişkinlik müşahidə olunur. Qırtlaq perixondriti udma zamanı güclənən boğaz ağrısı, səsin dəyişməsi və nəfəs almanın çətinləşməsi ilə özünü göstərir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qızartı və şişkinlik sürətlə yayılır, temperatur yüksəkdir, ağrı güclənir və ya qulaq seyvanında irin toplanması hiss olunursa. Dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər boğaz ağrısı ilə yanaşı nəfəs almaq çətinləşir, səs-küylü nəfəs, udqunmanın tam pozulması və ya ağızdan selik axması yaranırsa – bu, qırtlaq ödeminin əlaməti ola bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qulaq və burun perixondritinin diaqnozu çox vaxt LOR həkiminin baxışı əsasında qoyulur. Həkim şikayətləri, travma, pirsinq və ya əməliyyat olub-olmadığını soruşur, zədələnmiş nahiyəni nəzərdən keçirir və palpasiya edir. Lazım olduqda əlavə müayinələr təyin olunur:
- ümumi qan analizi – leykositlərin artması və digər iltihab göstəriciləri prosesin fəallığını əks etdirir;
- irinin bakterioloji əkilməsi – törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən etməyə imkan verir;
- yumşaq toxumaların ultrasəs müayinəsi – irin toplanmasını (absesi) və onun ölçüsünü göstərir;
- kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası – qırtlaq və qabırğa perixondritində, dərin yerləşən ocaqlarda prosesin yayılmasını qiymətləndirir;
- laringoskopiya – qırtlaq zədələndikdə selikli qişanın vəziyyətini və tənəffüs yolunun genişliyini qiymətləndirmək üçün aparılır;
- fistuloqrafiya – uzun sürən fistul olduqda onun gedişini dəqiqləşdirmək üçün kontrast maddə ilə rentgen müayinəsi.
Differensial diaqnostika qulaq seyvanının qızılyeli (erizipela), selliulit, otohematoma, kontakt dermatiti və residivləşən polixondrit ilə aparılır; iltihab bir neçə qığırdaq nahiyəsində təkrarlanırsa, revmatoloqun müayinəsi lazım ola bilər.
Ağırlaşmalar
- Qığırdağın nekrozu. Qidalanmanın pozulması səbəbindən qığırdağın bir hissəsi məhv olur.
- Qulaq seyvanının deformasiyası. Çapıqlaşma nəticəsində qulaq qalınlaşır və qeyri-bərabər formaya düşür (gül kələminə bənzər qulaq).
- Burun formasının dəyişməsi. Burun qığırdaqları zədələndikdə burun ucu çökə bilər.
- Xroniki fistul. Dövri olaraq kəskinləşən və irin ifraz edən yol.
- Qırtlaq stenozu. Qırtlaq perixondritindən sonra tənəffüs yolunun daralması mümkündür.
- İnfeksiyanın yayılması. Nadir hallarda ətraf toxumalara və qana keçir.
Müalicə
Müalicənin məqsədi infeksiyanı mümkün qədər tez dayandırmaq, qığırdağı qorumaq və deformasiyanın qarşısını almaqdır. Taktikanı LOR həkimi və ya cərrah iltihabın mərhələsindən və yerləşməsindən asılı olaraq seçir.
Konservativ müalicə iltihabın erkən, irinsiz mərhələsində aparılır:
- Antibakterial preparatlar. Qulaq perixondritində göy-yaşıl irin çöpünə qarşı təsirli antibiotik qrupları üstünlük təşkil edir; preparatı, qəbul yolunu və müddəti yalnız həkim müəyyən edir. Müalicəni yaxşılaşma hiss olunan kimi özbaşına dayandırmaq olmaz.
- Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə vasitələr – ağrını və şişkinliyi azaltmaq üçün həkimin tövsiyəsi ilə.
- Pirsinq bəzəyinin çıxarılması. İnfeksiya pirsinqlə əlaqəlidirsə, bəzək adətən çıxarılır.
- Yerli müalicə – həkimin göstərişi ilə antiseptik sarğılar; iltihab sakitləşdikdən sonra bəzən fizioterapiya prosedurları tətbiq olunur.
Autoimmun mənşəli iltihabda antibiotiklər təsirsizdir; belə hallarda revmatoloq immun iltihabı azaldan preparatlar təyin edir.
Evdə nə etmək olar: zədələnmiş nahiyəni təmiz saxlamaq, ona təzyiq göstərməmək, yatarkən xəstə qulağın üstə uzanmamaq, həkimin təyinatlarını vaxtında yerinə yetirmək. Nə etmək olmaz: irinli şişkinliyi özbaşına deşmək və ya sıxmaq, isti kompres qoymaq, antibiotikləri həkim təyinatı olmadan qəbul etmək, xalq üsulları ilə müalicəyə vaxt itirmək.
Cərrahi müalicə
İrin toplandıqda (abses yarandıqda) cərrahi müdaxilə göstərilir. Həkim yerli keyitmə altında kəsik aparır, irini boşaldır, boşluğu antiseptik məhlullarla yuyur və drenaj qoyur. Qulaq seyvanında əməliyyatdan sonra qan və irinin yenidən toplanmasının qarşısını almaq üçün sıxıcı sarğı və ya xüsusi tikişlər tətbiq olunur. Qığırdağın məhv olmuş hissəsi varsa, o, sağlam toxuma hüdudunda kəsilib çıxarılır, çünki ölü qığırdaq infeksiyanın davam etməsinə şərait yaradır. Qırtlaq perixondritində tənəffüs yolunun daralması təhlükəsi olduqda həkimlər tənəffüsü təmin edən təcili tədbirlər görür.
Reabilitasiya
Reabilitasiya proqramı patoloji prosesin lokalizasiyasından asılı olaraq müalicə aparan həkim tərəfindən tərtib olunur. Əməliyyatdan sonra müntəzəm sarğılar, yaranın vəziyyətinə nəzarət və antibakterial müalicənin tam kursu vacibdir. İltihab tam sakitləşdikdən sonra qulaq və ya burunda qalan deformasiya pasiyenti narahat edirsə, sonradan bərpaedici (plastik) əməliyyat məsələsi müzakirə oluna bilər. Qırtlaq perixondritindən sonra səs və tənəffüs funksiyasının bərpası üçün LOR həkiminin müşahidəsi davam etdirilir.
Profilaktika
- Qulaq pirsinqini yalnız steril alətlərlə işləyən, gigiyena qaydalarına riayət edən yerlərdə etdirmək; qığırdaq hissədə pirsinqin daha riskli olduğunu nəzərə almaq.
- Pirsinqdən sonra yaraya düzgün qulluq etmək, ona çirkli əllərlə toxunmamaq, qızartı və ağrı artdıqda vaxt itirmədən həkimə müraciət etmək.
- Kontakt idman növlərində qulaqları qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək.
- Qulaq, burun və üz nahiyəsinin travmalarını, yanıqlarını və donvurmalarını vaxtında müalicə etdirmək.
- Otit və xarici qulağın iltihabını sona qədər müalicə etmək, qulaq keçəcəyini iti əşyalarla təmizləməmək.
- Şəkərli diabet və digər xroniki xəstəliklərə nəzarət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qulaq, burun və qırtlaq perixondritində LOR həkiminə (otorinolarinqoloqa) müraciət etmək lazımdır. Qabırğa qığırdaqlarının iltihabında cərrah, autoimmun prosesdən şübhələnildikdə isə revmatoloq müayinə aparır.
Yadda saxla!
- Qığırdaq qidalanmanı ət-qığırdaq qişasından alır, buna görə onun iltihabı qığırdağın özünün zədələnməsinə gətirib çıxara bilər.
- Pirsinqdən və ya travmadan sonra qulaqda artan ağrı və qızartı həkimə müraciət üçün səbəbdir – erkən müalicə qulağın formasını qorumağa kömək edir.
- İrinli ocağı evdə deşmək və antibiotikləri özbaşına qəbul etmək olmaz.
- Boğaz ağrısı ilə yanaşı nəfəs almaq çətinləşirsə, dərhal 103-ə zəng edin.
Suallar və cavablar
Müalicə iltihabın yerləşdiyi nahiyə, ağırlığı, irin olub-olmaması, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq LOR həkimi və ya cərrah tərəfindən müəyyən edilir. Erkən mərhələdə adətən dərman müalicəsi kifayət edir, abses yarandıqda isə cərrahi açılma lazım olur.
Yüngül qızartı pirsinqdən sonra ilk günlərdə ola bilər, lakin ağrı artırsa, şişkinlik qığırdaq boyunca yayılırsa və ya temperatur yüksəlirsə, gecikmədən LOR həkiminə müraciət edin. Bəzəyi özbaşına çıxarıb-taxmaq və yaranı sıxmaq məsləhət deyil.
Perixondrit adətən bir insandan digərinə keçmir. İltihaba səbəb olan bakteriyalar yaraya ətraf mühitdən, dəridən və ya steril olmayan alətlərdən düşür. Gigiyena qaydalarına riayət etmək kifayətdir.
Müalicə erkən başlanıbsa, qığırdaq əksər hallarda qorunur və qulağın forması dəyişmir. Qığırdağın bir hissəsi məhv olubsa, deformasiya qala bilər. Belə hallarda iltihab tam sakitləşdikdən sonra plastik cərrahla bərpaedici əməliyyat imkanı müzakirə oluna bilər.
Müalicə kursu sona qədər aparılmadıqda və ya ölü qığırdaq sahəsi qaldıqda iltihab təkrarlana və fistul əmələ gələ bilər. Bir neçə nahiyədə təkrarlanan qığırdaq iltihabı autoimmun xəstəliyin əlaməti ola bilər və revmatoloq müayinəsi tələb edir.
Xeyr, həkim təyinatı olmadan isti kompres və qızdırıcı prosedurlar məsləhət görülmür, çünki irinli prosesin yayılmasını sürətləndirə bilər. Yerli müalicə üsulunu həkim iltihabın mərhələsinə görə seçir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
