Periostit sümüyü örtən periostun iltihabıdır. Travma, infeksiya və təkrarlanan mexaniki yüklənmə kimi müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sümüküstlüyünün iltihabı
- periost iltihabı
Xəstəlik haqqında
Sümüküstlüyü (periost) iki vərəqdən – xarici və daxili vərəqdən ibarətdir. Periostit zamanı iltihabi proses əvvəlcə bir qatda inkişaf edir, sonra isə digərinə keçir. Tez-tez altında yerləşən sümük də əziyyət çəkir (bu vəziyyət osteoperiostit adlanır).
Klinik olaraq xəstələr sümüklərdə diffuz ağrıdan şikayət edirlər, zədələnmiş sümüklər isə toxunduqda ağrılı ola bilər. Bəzi hallarda periostit zamanı əl ilə hiss olunan sümük artımları və düyünlər müşahidə olunur. Həmçinin oynaqlarda şişkinlik və ağrı da ola bilər. Bəzi xəstələrdə zədələnmiş sümüyə yaxın nahiyədə əzələ zəifliyi və ağrı da yarana bilər. Ağrı güclü, hətta əmək qabiliyyətinin itirilməsinə gətirib çıxaran, analgetiklərə davamlı ola bilər.
Diaqnoz klinik təzahürlərin, obyektiv və palpator müayinə məlumatlarının kompleks qiymətləndirilməsi əsasında qoyulur, bunlar rentgen-skanlaşdırmanın nəticələri ilə tamamlanır.
Xəstəliyin müalicəsi konservativ aparılır – zədələnmiş sümüyə funksional istirahət, iltihabəleyhinə preparatların tətbiqi və ağrıkəsmə göstərişdir. Antibiotiklər yalnız infeksiyanın bakterial forması sübut olunduqda istifadə olunur. Xroniki periostitdə, ona xas olan sümüküstlüyü-dəri fistulunun əmələ gəlməsi zamanı cərrahi müdaxilə aparılır.
Periostit sümüküstlüyünün (sümüyü örtən nazik qişanın) iltihabi zədələnməsidir.
Bu xəstəliklə məşğul olan həkim: travmatoloq-ortoped.
Səbəbləri
Periostitin səbəbləri aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- sümüklərin monoton travmatik zədələnməsi;
- yaxınlıqda yerləşən toxumalarda iltihabi proses;
- autoimmun mexanizmli birləşdirici toxuma xəstəlikləri;
- orqanizmdə allergik reaksiyalar (müxtəlif maddə və komponentlərə qarşı inkişaf edən hiperhəssaslıq);
- bəzi spesifik infeksiyalar (sifilis, vərəm);
- sümük toxumasının şişləri;
- xroniki somatik xəstəliklər.
Periostitin inkişaf riskini artıran müəyyən vəziyyətlər mövcuddur. Onlar orqanizmdə kalsium-fosfor mübadiləsinin pozulması ilə əlaqədardır. Bu amillərə aiddir:
- böyrək funksiyasının çatışmazlığı;
- vorikonazol göbələkəleyhinə preparatının uzunmüddətli qəbulu (flukonazol periostitin inkişafına səbəb olmur);
- bəzi dərmanların ləng metabolik transformasiyası;
- qanda ftoridlərin səviyyəsinin yüksəlməsi.
Sümük toxumasının patoloji yenidənqurulması sümük toxumasının tədricən sorulmasına gətirib çıxara bilən neyrotrofik dəyişikliklərlə əlaqədardır. Meydana çıxan mikrosınıqlar lokal periostitin inkişafına gətirib çıxarır. Bu yerdə sümük toxuması sorulur və lozer zonası adlanan işıqlanma sahəsi əmələ gəlir. Lakin sümük sonradan da yüklənmələrə məruz qalmağa davam edərsə, metabolik pozğunluqlar getdikcə daha aydın ifadə olunur. Lokal qan dövranı pisləşir və sümük rezorbsiyası proqressivləşir. Sümükdə yetişməmiş sümük toxuması ilə dolu boşluqlar əmələ gəlir. Bu mərhələdə rentgen-skanlaşdırma aparıldıqda çat (işıqlanma) aşkarlanır. Xəstəliyin bu mərhələsində hələ sümüyün anatomik pozulması yoxdur, lakin onun möhkəmliyi azalıb və patoloji sınıq mümkündür.
Təsnifat
Lokalizasiyasına görə periostitin aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- incik sümüyünün sümüküstlüyünün iltihabı;
- ovucun (əl) periostiti;
- bazu (dirsək) sümüyünün sümüküstlüyünün iltihabı;
- çənələrin periostiti (həmçinin flyus adlanır), odontogen və qeyri-odontogen ola bilər (çənə periostitinin səbəbləri kariyes, periodontit və s. ola bilər).
Gedişinin xarakterinə görə periostun iltihabı iki tip ola bilər:
- kəskin – infiltrativ və irinli ola bilər;
- xroniki – fistul dəliyinin əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur.
Periostitin aşağıdakı klinik formaları fərqləndirilir:
- Sadə periostit. Öz təbiətinə görə mikroorqanizmlərlə əlaqəli deyil – bu, travmanın nəticəsi olan aseptik iltihabdır. Adətən xaricdən minimal əzələ kütləsi ilə örtülmüş sümüklər əziyyət çəkir.
- Fibroz periostit. Adətən bu, məsələn, trofik xora və ya artrit fonunda sümüküstlüyünün uzunmüddətli qıcıqlanması nəticəsində inkişaf edən xroniki iltihabdır.
- İrinli periostit. Xəstəliyin bu forması qan axını ilə və ya infeksiyalaşmış yara vasitəsilə sümüküstlüyünə daxil ola bilən piogen bakteriyalar tərəfindən törədilir.
- Seroz albuminoz periostit. Adətən sümüyün travmatik zədələnməsinin ağırlaşmasıdır. Bu formada ekssudat özündə albuminlərin miqdarı artmış qatı, özlü selikdən ibarətdir.
- Ossifikasiyaedici periostit. Sümüküstlüyünün uzunmüddətli qıcıqlanmasına cavab olaraq onun minerallaşması inkişaf edir. Osteomielitdə periostit oxşar genezə malikdir.
Klinik mənzərə
Periostitin əsas simptomu istirahət zamanı keçən ağrıdır. İntensiv yüklənmələr davam etdikdə ağrı hissi daha intensiv olur, hətta istirahət dövründə də ola bilər. Patoloji proses nahiyəsində şişkinlik əmələ gəlir. Zədələnmiş ətraf ölçücə böyüyür, palpasiyada ağrılılıq və sümüyün iy (mil) tipli böyüməsi (genişlənmiş mərkəzi hissə və daralmış uclar) aşkarlanır. Sümüküstlüyünün iltihabi zədələnməsi nahiyəsində dəridə qızarma və lokal temperatur yüksəlməsi meydana çıxır.
İnfiltrativ prosesin irinliyə keçməsi zamanı intoksikasiya sindromunun əlamətləri – ümumi zəiflik, bədən temperaturunun yüksəlməsi, susuzluq, baş ağrısı meydana çıxır. Patoloji ocaq nahiyəsində lokal olaraq qızarma və şişkinlik güclənir, ağrıların intensivliyi artır.
Periostitin xroniki formasında patoloji ocağın drenajının həyata keçirildiyi fistul əmələ gəlir. Fistul dəliyindən dövri olaraq irin ayrılır. Fistul kanalında fibroz toxumanın artması baş verir ki, bu da toxumaların özbaşına sağalmasının mümkünsüzlüyünü izah edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Periostitin diaqnostikasının əsas üsulu sümük toxumasının vəziyyətini əyani şəkildə qiymətləndirməyə imkan verən rentgenoloji üsuldur. Sümüklərin zədələnmiş seqmentlərinin patoloji yenidənqurulmasına işarə edən müxtəlif dəyişiklik növləri aşkarlanır. Rentgenoloji tapıntıların əsas variantları bunlardır:
- manjetşəkilli və ya sürünən formalı periostal laylanmalar;
- Lozer zonasının (sümük toxumasının patoloji işıqlanması) mövcudluğu;
- sümüyün bütövlüyünün pozulması (patoloji sınıqlar).
Nəzərə almaq lazımdır ki, rentgenoloji dəyişikliklər sümük toxumasında iltihabi prosesin başlanmasından təxminən 10-15 gün sonra nəzərə çarpmağa başlayır. Bu ana qədər diaqnoz klinik-anamnestik məlumatlar əsasında qoyulur.
Mürəkkəb klinik hallarda kompüter tomoqrafiyasının aparılması tələb oluna bilər.
Müalicə
Periostitin müalicəsi əksər hallarda konservativ üsullarla aparılır və ətrafın zədələnmiş seqmentinə funksional istirahət yaratmağa yönəlmişdir.
Patoloji prosesin mərhələsindən, sümük toxumasındakı dəyişikliklərin yayılma dərəcəsindən və iltihablı periost zonasının lokalizasiyasından asılı olaraq 1 aya qədər müddətə gips immobilizasiyası aparılır. Gips sarğısının qoyulması ilə eyni zamanda zədələnmə zonasında regenerasiya prosesini stimullaşdırmağa yönəlmiş fizioprosedurlar kursu başlanır. UVÇ-terapiya, impuls və ya dəyişən maqnit sahəsinin təsiri, sorucu və iltihabəleyhinə preparatlarla elektroforez kimi prosedurlar müsbət təsir göstərir.
Periostit zamanı sümüyün möhkəmliyinin azaldığı nəzərə alınaraq, kompleks terapiya tərkibində kalsium və D vitamini preparatlarının tətbiqi tövsiyə olunur.
Ağrı sindromunu aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroidlər təyin olunur. Onlar sinir uclarını qıcıqlandıraraq ağrı yarada bilən proiltihabi mediatorların əmələ gəlməsini bloklayır. Periostitin infeksion təbiəti olduqda sümük toxumasına yaxşı nüfuz edən osteotrop antibiotiklərin təyin edilməsi göstərişdir. Əgər periostit spesifik (sifilitik və ya vərəm) infeksiya fonunda inkişaf edibsə, müvafiq antimikrob vasitələr təyin olunur.
Cərrahi müalicə
Cərrahi müdaxilə periostitin xroniki formasında aparılır. Əməliyyat patoloji yolun kəsilib çıxarılmasına və iltihablanmış toxumaların sanasiyasına yönəlmişdir. Bu, yaranın tam sağalması və sümüyün funksionallığının bərpası üçün şərait yaradır.
Reabilitasiya
Gips sarğısı çıxarıldıqdan sonra aktiv reabilitasiya mərhələsi başlanır. O, əlin və ya ayağın funksional fəallığının mümkün qədər tam bərpasına yönəlmişdir. Bərpa tədbirləri tədricən aparılır, bununla da sümüyü böyük yüklənmələrə «öyrədir» və toxuma quruluşunu yaxşılaşdırır. Periostitdən sonra aşağıdakıları özündə birləşdirən fiziofunksional reabilitasiya aparılır:
- müalicəvi bədən tərbiyəsi;
- masaj;
- mexanoterapiya;
- fizioterapevtik prosedurlar.
Periostitdən sonra ayağa dozalanmış dayaqla basmaq 1,5-3 həftədən sonra başlanır (müddət patoloji prosesin yayılma dərəcəsindən asılıdır) və təxminən 4-5 həftədən sonra ayaq dayaq funksiyasını tam bərpa edir. Sümük toxumasının bərpasının effektivliyi dinamikada aparılan rentgenoloji müayinənin məlumatlarına görə qiymətləndirilir.
Profilaktika
Periostitin profilaktikası aşağıdakı tövsiyələrə riayət etməyi əhatə edir:
- qaçış növləri ilə məşğul olarkən aşağı ətrafların sümük sisteminə yükü azaldan rezin örtüklü sahələrdə qaçmağa üstünlük vermək lazımdır;
- gəzinti üçün ortopedik ayaqqabıdan istifadə etmək;
- periostit ehtimalını artıran fon vəziyyətlərini vaxtında müalicə etmək.
Yadda saxla!
Periostit hərbi qulluqçularda baş verə bilər. İntensiv və qeyri-adi yüklənmənin təsiri altında sümük toxumasının patoloji yenidənqurulması baş verir. Xəstəliyin inkişafında yüklənmənin ritmikliyi, onun tez-tez təkrarlanması, həmçinin sümük-əzələ sisteminin zəif inkişafı və 18-20 yaşa qədər gənclərdə sümük toxumasının inkişafının tamamlanmamış olması böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bərk zəmin üzərində qaçış zamanı patoloji yenidənqurulma riski xüsusilə yüksəkdir. Hərbi qulluqçularda periostit tez-tez ikinci və üçüncü metatars sümüyünün gövdəsi nahiyəsində (bu halda marş ayağından danışılır), qamış sümüyünün yuxarı və aşağı hissəsində, incik sümüyünün aşağı hissəsində inkişaf edir. Ayaq və baldırda «anlaşılmaz» ağrılar yarandıqda periostiti istisna etmək üçün travmatoloq-ortoped məsləhəti tövsiyə olunur.
Suallar və cavablar
Müalicə xəstəliyin və ya zədənin lokalizasiyası, ağırlığı, müayinə nəticələri və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
