Sakroileit oma-qalça oynağının bir və ya hər iki tərəfdə iltihabıdır. Spondiloartritlər, infeksiya və digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bel-qalça oynağının iltihabı
- sakroiliak oynaq iltihabı
Xəstəlik haqqında
Sakroileit – bel-qalça oynağının iltihabi xarakterli patoloji prosesidir.
Sakroileit birincili (müstəqil patologiya) və ya ikincili (digər xəstəliklərin fonunda inkişaf edir) ola bilər. Oma-qalça oynağının iltihabi prosesi ən çox infeksion mənşəli olur, lakin qeyri-infeksion formalar da mümkündür. İkincili sakroileit ankilozlaşdırıcı spondiloartrit, revmatoid artrit, psoriatik artrit və digər proseslərdə müşahidə olunur.
Xəstəliyə ən çox əmək qabiliyyətli yaşda olan gənclər meyllidir. Sakroileitin əsas təzahürü bel nahiyəsində, buda yayıla bilən çanaq-bud oynağı proyeksiyasındakı ağrılardır. Kəskin iltihab zamanı bədən istiliyi yüksələ bilər. Sakroileit xlamidiya infeksiyası ilə bağlı olduqda, ona adətən konyunktiva qişasının iltihabı ilə birgə sidik kanalının iltihabı qabaqcadan müşayiət edir (bu, Reyter sindromu adlanır). Sakroileit zamanı beldəki ağrılar zəif ifadə oluna bilər ki, bu da xəstəliyin diaqnostikasını çətinləşdirir. Diaqnozu təsdiqləmək üçün rentgenoqrafiya, maqnit-rezonans tomoqrafiyası aparılır. Sonuncu üsul xəstəliyin erkən mərhələlərinin aşkar edilməsi üçün ən böyük dəyərə malikdir.
İlio-sakral oynaq nahiyəsindəki iltihabi prosesin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Əsas istiqamətlər səbəbkar agentlə mübarizə (ən çox antimikrob terapiya təyin edilir), iltihabi prosesin aradan qaldırılması və dayaq-hərəkət aparatı strukturlarının funksional vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasıdır. Cərrahi müdaxilə klinik təcrübədə az rast gəlinən xəstəliyin irinli formalarında aparılır.
Səbəbləri
Əsas səbəbkar amillər aşağıdakılardır:
- oynağın travmatik zədələnməsi;
- oma-qalça oynağına uzun müddət davam edən intensiv yüklənmələr;
- çanaq halqasının inkişaf anomaliyaları;
- infeksion xəstəliklər (bruselloz, vərəm, bakterial endokardit);
- yenitörəmələr;
- sistem patologiyaları (ankilozlaşdırıcı spondiloartrit).
Sakroileit ən çox spondiloartritlər və degenerativ dəyişikliklərlə bağlı olur; infeksion (irinli) sakroileit nisbətən nadir rast gəlinir və mikrobioloji müayinə ilə təsdiqlənir.
Xəstəliyin inkişaf ehtimalını artıran risk faktorları aşağıdakılar ola bilər:
- infeksiyanın hematogen yolla daxil olması üçün şərait yaradan narkotiklərin venadaxili yeridilməsi;
- çanaq nahiyəsinin travmatik zədələnməsi;
- bakterial endokardit;
- immunosupressiv preparatların qəbulu;
- hemoqlobin quruluşunun dəyişmiş pozğunluğu (oraq hüceyrəli anemiya, beta-talassemiya);
- sidik, cinsiyyət sisteminin, tənəffüs traktının və dəri örtüklərinin infeksiyaları.
Nadir hallarda sakroileit qadınlarda hamiləlik dövründə inkişaf edə bilər. Gestasiya prosesində oma-qalça oynağının iltihabi zədələnməsi üçün patogenetik şərait yaranır. Bir tərəfdən bu, bədən çəkisinin artması ilə, digər tərəfdən isə oynağı fiksasiya edən bağları boşaldan hormonal dəyişikliklərlə əlaqədardır. Gestasion sakroileit həm hamiləlik dövründə, həm də doğuşdan sonrakı dövrdə başlaya bilər (abortdan sonrakı hallar da mümkündür). Hesab olunur ki, hormonal şəraitin fonunda oynaqlaşan səthlərdə iltihab prosesini başladan mikrozədələnmə zonası əmələ gəlir. Gestasion sakroileitin infeksion təbiəti az ehtimal olunur, çünki oynaq zəif qanla təchiz olunur və patogenlərin hematogen yayılma riski olduqca aşağıdır.
Təsnifat
Sakroileitin təsnifatı bir neçə formanın ayırd edilməsini nəzərdə tutur.
Patoloji prosesin topikasını nəzərə alaraq aşağıdakılar inkişaf edə bilər:
- sinovit (yalnız oynağın sinovial membranı iltihablanır);
- osteoartrit (oynağın yumşaq toxuma və sümük strukturları iltihablanır);
- panartrit (ilio-sakral oynağın tam zədələnməsi).
İltihabi reaksiyanın xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq aşağıdakılar ayırd edilir:
- qeyri-spesifik forma – oynaq strukturlarının degenerasiyası və ya sakral-lümbal bağ nahiyəsindəki iltihabi proseslə əlaqədardır;
- spesifik forma – konkret xəstəliklərin (sifilis, vərəm, iyersinioz, bruselloz və s.) törədicilərinin oynaq toxumalarına daxil olması ilə şərtlənir;
- autoimmun forma – iltihabi proses oynağın strukturlarına hücum etməyə başlayan immunitet sisteminin disfunksiyası nəticəsində inkişaf edir.
Gedişinin xarakterinə görə sakroileit kəskin və xroniki ola bilər.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin təbiətindən asılı olmayan sakroileitin əsas simptomu bel və/və ya oma nahiyəsindəki ağrılı hisslərdir. Ağrılar bir tərəfdə lokalizasiya ola bilər (sağtərəfli və ya soltərəfli zədələnmə). Sakroileitin ikitərəfli formaları daha az rast gəlinir. Ağrılı hisslər qasıq, bud nahiyəsinə və budun arxa səthinə, həmçinin çanaq-bud oynağı proyeksiyası zonasına irradiasiya edə bilər. Ağrı sindromu aşağıdakı hallarda güclənir:
- uzun müddət eyni vəziyyətdə qalma;
- uzun sürən sükunət dövründən sonra fəal hərəkətlərə başlama;
- oma-qalça oynağının proyeksiyası olan oma nahiyəsinə təzyiq göstərmə.
Klassik klinik mənzərə miofassial sindromun simptomları ilə tamamlana bilər. Belə ki, armudvari əzələnin patoloji prosesə ikincili cəlb olunması zamanı oturaq sinirinin sıxılması baş verə bilər. Bu halda ağrılar bütün ayaq boyunca yayılır, dizi düz vəziyyətdə ikən onu qaldırmağa cəhd edərkən güclənir, refleks axsaqlıq meydana çıxa bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sakroileitin ilkin diaqnostikası obyektiv müayinə məlumatlarına əsaslanır. İlio-sakral oynaq nahiyəsində patoloji prosesin olduğunu göstərə bilən əlamətlər aşağıdakılardır:
- orta dərəcədə təzyiqlə əl gəzdirdikdə ağrılılıq;
- bel əzələlərinin gərginliyi (xüsusilə brusellyoz sakroileitdə və ankilozlaşdırıcı spondiloartrit fonunda);
- bədəni önə əydikdə ağrılı hisslər.
Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün provokasion sınaqlar da faydalıdır. Onlar oma-qalça oynağının cəlb olunması ilə dartılma, sıxılma və ya traksiyaya cavab olaraq ağrı sindromunun güclənməsi müşahidə olunmasına əsaslanır.
İnfeksion və travmatik sakroileitin diaqnostikasında aşağıdakı 2 simptom faydalıdır:
- «Yetişmiş qarpız» əlaməti. İltihabi prosesin fonunda oynaq boşluğunun genişlənməsi və oynaqlaşan səthlərdə qeyri-bərabərliklərin yaranması baş verir ki, bu da tipik xırıltı ilə müşayiət olunur. Xırıltı oma-qalça oynağına tətbiq edilmiş fonendoskopun köməyi ilə qiymətləndirilir, bu zaman həkimin köməkçisi qalça tərəyinə itələyici təzyiq göstərir. Diaqnostika zamanı xəstə arxası üstə uzanır. Eyni simptom, hər iki tərəfdən bud çevrilcəklərinə təzyiq göstərildikdə, xəstənin ayaq üstə vəziyyətində də qiymətləndirilə bilər.
- Braxiokrural əlamət. Əllər yuxarı qaldırıldıqda bud və ya bel nahiyəsində ağrılar meydana çıxır və ya güclənir. Bu o qədər də tipik olmayan simptomun mənşəyi ən enli arxa əzələsinin bitişmə nöqtələri baxımından izah olunur. Yuxarı ətrafda bu əzələ kiçik çiyin qabarına, arxadan isə bel aponevrozu vasitəsilə qalça sümüyünə bağlıdır.
Sakroileitin kompleks diaqnostikasında oma-qalça nahiyəsini əyani şəkildə vizuallaşdırmağa imkan verən radioloji müayinə üsulları əvəzsiz köməklik göstərir:
- rentgen-skanlaşdırma;
- kompüter tomoqrafiyası (KT);
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT).
Bu vizuallaşdırma üsullarının sakroileit zamanı müəyyən etməyə imkan verdiyi əsas əlamətlər aşağıdakılar ola bilər:
- oma-qalça oynağının oynaq yarığının darlığı (oynaq yarığının daralması sümüklərin oynaq səthləri arasındakı 2 mm və daha az məsafə ilə göstərilir);
- oynaq yarığının qismən və ya tam olmaması ki, bu da xəstəliyin ağır gedişində müşahidə olunan ankilozun inkişafından xəbər verir;
- sümüklərin oynaqlaşan səthlərinin qeyri-bərabərliyi;
- sümük toxumasının artmış sıxlığı;
- qığırdaq lövhəsinin eroziyaya uğraması;
- qığırdaqaltı zonada sümük toxumasının həddindən artıq sıxlaşması;
- oynaq yarığının ölçülərinin böyüməsi və alt sahələrdə sümük toxumasının seyrəkləşməsi – yalnız xəstəliyin irinli formasında müşahidə olunur (oynaq yarığının genişlənməsi sümüklərin oynaq səthləri arasındakı 5 mm və daha çox məsafə ilə göstərilir).
Standart rentgen-skanlaşdırma patoloji prosesin erkən mərhələsində az informativdir, çünki patoloji prosesin əlamətlərini vizuallaşdırmağa imkan vermir. Bəzən oynaq kənarlarının bulanıqlığı, oynaq məkanının genişlənməsi (xəstəliyin irinli formalarında) müəyyən edilə bilər. Patoloji prosesin erkən mərhələsində rentgenoqrafiyanın diaqnostik dəyəri 50%-i keçmir. Sümük toxumasının radioizotop skanlaşdırılması daha böyük həssaslığa malikdir, lakin bu tədqiqat şüa yükü ilə bağlıdır. Maqnit-rezonans tomoqrafiyası oynaqdaxili və oynaqdankənar toxumaların vəziyyətini ətraflı qiymətləndirməyə imkan verir və bu zaman orqanizmə ionlaşdırıcı təsir göstərmir.
Müalicə
Sakroileitin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Cərrahi müdaxilə yalnız xəstəliyin irinli formasında göstərişdir.
Klinik tövsiyələrə əsasən konservativ terapiya səbəbkar agentə təsir etməlidir. İnfeksion sakroileitdə uzunmüddətli antimikrob terapiya (sümük toxumasına tropizm göstərən antibiotiklər) təyin olunur, spondiloartritlə bağlı formada isə əsas xəstəliyin müalicəsi aparılır. Ağrı sindromunun aradan qaldırılması və iltihabi prosesə qarşı mübarizə üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr göstərişdir. Ağrı dövründə zədələnmiş nahiyənin funksional sükunəti tövsiyə olunur.
Əməliyyat ilio-sakral oynağın irinli iltihabı zamanı aparılır. O, açılma, sanasiya və drenajın qoyulmasını nəzərdə tutur. Sekvestrlər olduqda onlar çıxarılır, çünki sağalma prosesini ləngidirlər.
Reabilitasiya
Kompleks reabilitasiya proqramına dozalanmış müalicəvi bədən tərbiyəsi, fizioprosedurların və masajın aparılması daxil edilə bilər.
Profilaktika
Sakroileitin profilaktikası səbəbkar patologiyanın adekvat müalicəsinə və orqanizmdəki xroniki infeksiya ocaqlarının sanasiyasına yönəlmişdir.
Yadda saxla!
İrinli forma oma-qalça oynağının iltihabi zədələnməsinin nadir variantıdır. Bu patoloji proses hallarının 2%-dən çoxunu təşkil etmir. Xəstəliyin ilk əlamətləri spesifikliyi ilə seçilmir və çanaq-bud oynağının iltihabı ilə differensial diaqnostikanın aparılmasını tələb edir. Bəzən simptomatika qarında qəflətən yaranan yüksək intensivlikli ağrılar, ürəkbulanma, tək dəfəlik qusma və bədən istiliyinin yüksəlməsi ilə təzahür edən «kəskin qarın»a bənzəyə bilər. Gecikmiş diaqnostika zamanı patoloji prosesin proqressivləşməsi baş verir ki, bu da oma-qalça oynağında hətta əhəmiyyətsiz hərəkətlərin belə məhdudlaşmasına gətirib çıxarır. İrinli sakroileit təxirəsalınmaz tibbi yardımın göstərilməsini tələb edir (cərrahi müalicə güclü antibakterial terapiya ilə birləşdirilir). Sakroileitin müxtəlif formalarından şübhələnilən xəstələrə tam xidmət paketi göstərilir. Diaqnostika və müalicə travmatologiya və ortopediya sahəsində beynəlxalq protokollara uyğun həyata keçirilir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
