Tendovaginit vətəri əhatə edən sinovial qınının iltihabıdır. O, hərəkət zamanı güclənən ağrı, şişkinlik və sürtünmə hissi ilə özünü göstərir, ən çox biləkdə, əl barmaqlarında və ayaqbiləyində rast gəlinir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tenosinovit
- vətər qınının iltihabı
- vətər qını tenosinoviti
Xəstəlik haqqında
Vətərlər əzələni sümüyə birləşdirən sıx birləşdirici toxuma dəstələridir. Hərəkətin çox və sürtünmənin güclü olduğu yerlərdə – biləkdə, əl barmaqlarında, ayaqbiləyi və pəncədə – vətərlər nazik qınla örtülür. Qının daxili səthi sinovial qişa ilə döşənib; bu qişa vətərin sürüşməsini asanlaşdıran az miqdarda sinovial maye ifraz edir. Tendovaginit zamanı məhz bu qın iltihablanır: o, şişir, qalınlaşır, içində maye yığılır və vətərin hərəkəti çətinləşir, ağrılı olur.
Xəstəlik ən çox əl və barmaqların vətərlərində, biləyin baş barmaq tərəfində (de Kerven xəstəliyi), barmaqların bükücü vətərlərində («tətikli barmaq»), həmçinin ayaqbiləyi nahiyəsində, pəncənin vətərlərində və çiyində ikibaşlı əzələnin uzun başının vətərində rast gəlinir. Daha çox monoton təkrarlanan hərəkətlərlə işləyən insanlar, idmançılar, uşağını tez-tez qucağında qaldıran gənc analar, həmçinin şəkərli diabet və revmatoid artriti olan pasiyentlər xəstələnirlər.
Əksər hallarda tendovaginit qeyri-infeksion xarakter daşıyır və vaxtında başlanmış konservativ müalicəyə yaxşı tabe olur. İnfeksion (irinli) forma isə, xüsusən barmaqlarda, təcili cərrahi yardım tələb edən ciddi vəziyyətdir.
Səbəbləri
Tendovaginit həm vətərə düşən mexaniki yükün, həm də infeksiya və ümumi xəstəliklərin nəticəsində yarana bilər. Çox vaxt bir neçə amil birlikdə təsir göstərir.
- Təkrarlanan monoton hərəkətlər. Klaviatura və siçanla uzun iş, tikiş, musiqi alətlərində çalmaq, bağ işləri, montaj işləri vətər qınının daimi mikrotravmasına səbəb olur.
- Qəfil həddindən artıq yüklənmə. Adət olmayan fiziki iş, məsələn, bir gün ərzində uzun müddət budama qayçısı və ya alətlə işləmək, kəskin iltihaba gətirib çıxara bilər.
- İdman yükləri. Qaçış, tennis, voleybol, ağırlıq qaldırma zamanı düzgün olmayan texnika və bərpa üçün kifayət etməyən vaxt.
- Travmalar. Zərbə, burxulma, vətər nahiyəsinin əzilməsi.
- İnfeksiya. Barmağın kiçik yarası, iynə batması, heyvan dişləməsi zamanı bakteriyalar (stafilokoklar, streptokoklar) qına düşə bilər. Nadir hallarda vərəm və cinsi yolla keçən infeksiyalar səbəb olur.
- Revmatik xəstəliklər. Revmatoid artrit, psoriatik artrit, podaqra və digər sistem xəstəlikləri sinovial qişaların iltihabı ilə müşayiət olunur.
- Şəkərli diabet və hormonal dəyişikliklər. Diabet «tətikli barmaq» riskini artırır; hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövrdə de Kerven xəstəliyi daha tez-tez rast gəlinir.
- Yaş. Yaşla vətərlərin elastikliyi azalır və onlar yükə daha həssas olur.
Təsnifat
Tendovaginit bir neçə əlamətə görə təsnif edilir:
- səbəbinə görə: qeyri-infeksion (aseptik) – yüklənmə, travma və ya revmatik xəstəliklə bağlı; infeksion – mikroorqanizmlərin qına düşməsi ilə;
- iltihabın xarakterinə görə: seroz (qında şəffaf maye toplanır) və irinli;
- gedişinə görə: kəskin və xroniki; xroniki gedişdə qın qalınlaşır və daralır – stenozlaşdırıcı tendovaginit yaranır;
- xüsusi formalar: de Kerven xəstəliyi – biləyin baş barmaq tərəfində baş barmağı aparan və açan vətərlərin qınının daralması; «tətikli barmaq» – bükücü vətərin daralmış kanalda ilişməsi ilə barmağın tıqqıltı ilə açılması.
Vətərin özünün iltihabı tendinit, vətər qınının iltihabı isə tendovaginit (tenosinovit) adlanır; praktikada bu proseslər tez-tez birlikdə müşahidə olunur.
Klinik mənzərə
Simptomlar zədələnmiş vətərin yerindən və iltihabın xarakterindən asılıdır. Ən tipik əlamətlər bunlardır:
- Ağrı. Vətərin iştirak etdiyi hərəkət zamanı – barmaqları bükərkən, biləyi döndərərkən, əşyanı sıxarkən – güclənir, istirahətdə azalır.
- Şişkinlik. Vətər boyunca uzunsov şişkinlik görünür; vətər nə qədər səthi yerləşirsə, şişkinlik bir o qədər nəzərə çarpır.
- Palpasiya zamanı ağrı. Vətər qını boyunca toxunduqda ağrılı nöqtələr hiss olunur.
- Krepitasiya. Hərəkət zamanı xırçıltı və ya sürtünmə hissi, xüsusən kəskin formada.
- Hərəkətin məhdudlaşması. Əldə gücün azalması, əşyanı tutmaqda çətinlik, səhər saatlarında barmaqların sərtliyi.
- Barmağın ilişməsi. «Tətikli barmaq»da barmaq bükülmüş vəziyyətdə ilişir və tıqqıltı ilə açılır.
- De Kerven xəstəliyində ağrı biləyin baş barmaq tərəfində olur, baş barmağı ovucun içinə alıb yumruq sıxdıqda və biləyi çeçələ barmaq tərəfə əydikdə kəskin güclənir.
İnfeksion tendovaginitdə ağrı daha güclüdür, nəbz kimi döyünür, dəri qızarır və isti olur, hərarət yüksələ bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: barmaq yaradan, iynə batmasından və ya dişləmədən sonra bütöv şişib, yarıbükülü vəziyyətdə qalıb, onu açmaq kəskin ağrı verir; vətər boyunca qızartı yayılır; hərarət və üşütmə yaranıb. Bu əlamətlər irinli tendovaginitə işarədir – barmağın funksiyasını qorumaq üçün təcili cərrahi yardım lazımdır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Tendovaginit diaqnozu əsasən klinik müayinəyə əsaslanır. Həkim şikayətləri, ağrının nə vaxt və hansı hərəkətdən sonra başladığını, peşə və idman yüklərini, keçirilmiş travmaları, yaraları, revmatik xəstəlikləri və diabeti dəqiqləşdirir.
- Obyektiv müayinə. Həkim şişkinliyi, ağrılı nöqtələri, krepitasiyanı, hərəkət həcmini qiymətləndirir, xüsusi funksional sınaqlar aparır (məsələn, de Kerven xəstəliyində baş barmaqla sınaq).
- Ultrasəs müayinəsi. Vətər qınında maye toplanmasını, qının qalınlaşmasını, vətərin özünün vəziyyətini və cırıqların olub-olmadığını göstərir; əlçatan və informativ üsuldur.
- Rentgenoqrafiya. Oxşar ağrı verən sümük və oynaq dəyişikliklərini – artrozu, sınıqları, kalsinatları istisna etmək üçün təyin olunur.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya. Mürəkkəb hallarda, dərin yerləşən vətərlərin və yumşaq toxumaların ətraflı qiymətləndirilməsi üçün aparılır.
- Laborator müayinələr. Ümumi qan analizi və iltihab göstəriciləri infeksiya və sistem iltihabı barədə məlumat verir; revmatik xəstəlik şübhəsində revmatoloji testlər, qanda şəkər və sidik turşusu müayinə edilir. İrinli prosesdə qından alınan materialın mikrobioloji müayinəsi törədicini müəyyən edir.
Differensial diaqnostika artrit, artroz, tunel sindromları (məsələn, karpal kanal sindromu), qanqlion (higroma), vətər cırığı və sınıqlarla aparılır.
Ağırlaşmalar
Vaxtında müalicə olunmayan tendovaginit aşağıdakılara gətirib çıxara bilər:
- xroniki gedişə keçid, qının daralması və davamlı ağrı;
- barmağın ilişməsi, bükülmə və ya açılmanın məhdudlaşması (kontraktura);
- irinli prosesdə vətərin nekrozu, infeksiyanın ovuca, biləyə və sümüyə yayılması;
- vətərin nazilməsi və cırılması;
- əlin funksiyasının azalması və iş qabiliyyətinin məhdudlaşması.
Müalicə
Müalicə iltihabın aradan qaldırılmasına, ağrının azaldılmasına və vətərin normal sürüşməsinin bərpasına yönəlib. Qeyri-infeksion tendovaginitin əksəriyyəti konservativ müalicəyə yaxşı tabe olur.
- Yükün azaldılması. Ağrı verən hərəkətlərin müvəqqəti məhdudlaşdırılması əsas şərtdir. Həkim zədələnmiş nahiyəni ortez, şina və ya elastik sarğı ilə müvəqqəti fiksasiya etməyi tövsiyə edə bilər.
- Soyuq. Kəskin dövrdə nazik parçaya bükülmüş soyuq kompres ağrını və ödemi azaldır.
- Dərman müalicəsi. Həkim qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatları daxilə qəbul üçün və ya yerli gel, məlhəm şəklində təyin edə bilər. Davamlı hallarda qlükokortikoidin vətər qınına yeridilməsi tətbiq olunur – bu prosedur yalnız həkim tərəfindən aparılır. İnfeksion formada antibiotiklər təyin edilir.
- Fizioterapiya. Kəskin dövr keçdikdən sonra həkim krioterapiya, lazer terapiyası, ultrasəs terapiyası, zərbə-dalğa terapiyası kimi üsullar tövsiyə edə bilər.
- Müalicəvi bədən tərbiyəsi. Ağrı azaldıqca dartılma və gücləndirici məşqlər hərəkət həcmini bərpa edir və təkrarlanmanın qarşısını alır; məşqlər ağrısız rejimdə, tədricən artırılmaqla aparılır.
- Cərrahi müalicə. İrinli tendovaginitdə qın təcili açılır, yuyulur və drenaj qoyulur. Konservativ müalicəyə tabe olmayan stenozlaşdırıcı formada (de Kerven xəstəliyi, «tətikli barmaq») daralmış kanal kəsilərək vətər sərbəstləşdirilir. Əməliyyatdan sonra fizioterapiya və müalicəvi bədən tərbiyəsi ilə reabilitasiya aparılır.
Evdə nə etmək olmaz: ağrıya baxmayaraq yükü davam etdirmək, iltihablanmış nahiyəni isitmək (xüsusən infeksiya şübhəsində), ağrıkəsici və hormonal preparatları həkim təyinatı olmadan uzun müddət qəbul etmək. Ağrı bir neçə gün ərzində azalmırsa, mütləq həkimə müraciət edin.
Profilaktika
- Monoton işdə müntəzəm qısa fasilələr verin və bu zaman əl və barmaqlar üçün yüngül dartılma məşqləri edin.
- İş yerini erqonomik təşkil edin: klaviatura və siçanın hündürlüyü, biləyin neytral vəziyyəti, rahat alətlər.
- Yükü tədricən artırın; adət olmayan ağır işi bir gündə yox, bir neçə mərhələdə görün.
- İdmandan əvvəl isinmə, sonra isə dartılma məşqləri aparın, düzgün texnikaya diqqət yetirin.
- Əlin yaralarını, sıyrıqlarını dərhal təmizləyin və antiseptiklə işləyin; dişləmə və dərin iynə batmasında həkimə müraciət edin.
- Diabet, revmatoid artrit və podaqranı həkim nəzarətində müalicə edin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Tendovaginit əlamətlərində travmatoloq-ortoped və ya cərraha (əl cərrahına) müraciət etmək lazımdır. Revmatik xəstəlik şübhəsində revmatoloq, irinli prosesdə isə təcili cərrah müayinəsi lazımdır.
Yadda saxla!
- Qeyri-infeksion tendovaginit vaxtında yükün azaldılması və düzgün müalicə ilə əksər hallarda yaxşı nəticə verir.
- Ağrıya rəğmən işi davam etdirmək xəstəliyin xroniki, stenozlaşdırıcı formaya keçməsinə səbəb olur.
- Yaradan və ya iynə batmasından sonra barmağın şişməsi, ağrısı və hərarət təcili cərrahi yardım tələb edir.
- Biləkdə və əldə ağrının başqa səbəbləri də ola bilər – diaqnozu həkim müayinə əsasında qoyur.
Suallar və cavablar
Diaqnoz əsasən həkim müayinəsi və ultrasəs müayinəsi əsasında qoyulur, lazım gəldikdə rentgenoqrafiya və qan analizləri əlavə olunur. Müalicə taktikası xəstəliyin səbəbi, forması və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq travmatoloq-ortoped və ya cərrah tərəfindən müəyyən edilir.
Kəskin qeyri-infeksion tendovaginit yük azaldıldıqda və müalicə vaxtında başlandıqda adətən bir neçə həftə ərzində keçir. Xroniki və stenozlaşdırıcı formalar daha uzun müalicə tələb edir, bəzən isə yalnız əməliyyatdan sonra tam sağalma mümkün olur. Müalicənin müddətini həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir.
Kəskin dövrdə isitmək tövsiyə edilmir, çünki istilik ödemi artıra bilər, infeksion prosesdə isə vəziyyəti ağırlaşdırır. İlk günlərdə soyuq kompres daha faydalıdır. İstilik prosedurları yalnız həkim tövsiyəsi ilə, bərpa mərhələsində tətbiq olunur.
Qlükokortikoidin vətər qınına yeridilməsi stenozlaşdırıcı tendovaginitdə geniş istifadə olunan və effektiv üsuldur. Lakin o, yalnız göstəriş olduqda, həkim tərəfindən aparılmalıdır, çünki tez-tez təkrarlanan inyeksiyalar vətəri zəiflədə bilər. İnfeksion prosesdə bu üsul tətbiq edilmir.
Bu dövrdə hormonal dəyişikliklər toxumaların ödeminə səbəb olur, doğuşdan sonra isə körpəni tez-tez qaldırmaq biləyə əlavə yük yaradır. Nəticədə tez-tez de Kerven xəstəliyi inkişaf edir. Həkim ortez, yükün azaldılması və təhlükəsiz müalicə üsulları tövsiyə edir; özbaşına dərman qəbul etmək olmaz, xüsusən ana südü ilə qidalandırma dövründə.
Bu, xəstəliyin formasından və işin xarakterindən asılıdır. Ağrı keçdikdən sonra yük tədricən artırılmalı, iş yeri erqonomik təşkil olunmalıdır. Əməliyyatdan sonra işə qayıtma vaxtını cərrah fərdi müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
