Körpücük sümüyünün çıxığı körpücük sümüyünün akromion və ya döş sümüyü ilə birləşdiyi oynaqda normal anatomik münasibətin pozulmasıdır. Travmadan sonra ağrı və deformasiya ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Klavikulanın dislokasiyası
Xəstəlik haqqında
Körpücük sümüyü döş sümüyünə döş-körpücük oynağı ilə, kürək sümüyünə isə akromial-körpücük oynağı ilə birləşir.
- Döş-körpücük oynağı patoloji hərəkətliliyin qarşısını alaraq əlin funksiyasını sabitləşdirir. Lakin bu oynaq sayəsində yuxarı ətraf böyük amplitudlu geniş hərəkətlər edə bilir. Oynağın bu funksional təyinatı onun anatomik quruluşunu – bağ komponentlərinin yaxşı möhkəmliyini müəyyən edir. Təsir edən mexaniki amilin qüvvəsi bağların möhkəmlik ehtiyatını üstələyərsə, çıxıq baş verir, bu zaman sınıqlar, bir qayda olaraq, olmur.
- Sağ və ya sol akromial ucun çıxıqları döş seqmentinin çıxıqlarından xeyli tez-tez rast gəlinir. Bu, vətər-bağ komponentinin daha kiçik həcmi ilə izah olunur.
Körpücük sümüyünün iştirakı ilə bu və ya digər oynaqdakı çıxıqlar adətən ağrı, şişkinlik, yumşaq toxumaların sianozu və əldə hərəkət məhdudiyyəti ilə təzahür edir. Yekun diaqnoz rentgenoqrafik müayinənin nəticələrinə əsasən qoyulur. Travmanın növündən asılı olaraq körpücük çıxıqlarının müalicəsi həm konservativ, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər.
Səbəbləri
Döş-körpücük oynağında çıxığın ən «populyar» variantı öndir. Adətən bu travmanın mexanizmi çiyin nahiyəsinə güclü zərbə ilə bağlıdır. Əgər zərbə körpücük sümüyünə düşürsə, arxa çıxıq formalaşır. Dirsəkdə açılmış qola düşmə, qüvvənin tətbiq nöqtəsindən asılı olaraq körpücük sümüyünün həm önə, həm də arxaya yerdəyişməsinə səbəb ola bilər. Döş sümüyü ilə körpücük sümüyü arasındakı oynaqda çıxıqlar ən çox yol-nəqliyyat hadisələrinin nəticəsi olur, idman travmaları, yıxılmalar və istehsalat qəzaları isə daha az rast gəlinir.
Akromial-körpücük oynağının zədələnmələri bilavasitə və dolayı təsirin nəticəsi ola bilər. Lakin birinci növ daha tez-tez rast gəlinir, bu zaman mexaniki qüvvə çiyin nahiyəsinə tətbiq olunur və yuxarı-aşağı istiqamətə malikdir. Bu mexanizm adətən çiyin nahiyəsinin yuxarı-arxa hissəsinə yıxılma və ya zərbə zamanı reallaşır. Bəzən qola qəfil güclü dartılmanın da səbəb əhəmiyyəti ola bilər. Körpücük sümüyü arxaya meyillənir və birinci qabırğa ilə təmasa girir. Bu səviyyədə onun hərəkəti dayanır. Sonra oynaq kapsulunun və fiksasiyaedici bağın zədələnməsi baş verir ki, bu da çıxığın formalaşması ilə müşayiət olunur. İlk olaraq akromion ilə körpücük sümüyü arasındakı bağ, sonra isə körpücük sümüyü ilə qarğa dimdiyi çıxıntısı arasındakı bağ zədələnir. Körpücük sümüyü kürək sümüyündən ayrılmış olur, buna görə də yuxarı-arxa istiqamətdə daha da güclü meyillənir. Ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında qol aşağı düşür. Mürəkkəb hallarda musculus deltoideus, trapezioideus əzələlərinin birləşdirici toxuma qişasının zədələnməsi baş verə bilər.
Akromial-körpücük oynağı travmasının dolayı mexanizmi xeyli az rast gəlinir. Bu cür zədələnmə mexanizmi məişət və idman travmaları strukturunda tez-tez müşahidə olunur. Bu halda akromial-körpücük oynağının zədələnməsi uzadılmış ətrafa yıxılma anında, yaxud tez-tez avtomobil qəzasının nəticəsi olan yan sıxılma zamanı baş verir.
Təsnifat
Döş-körpücük oynağının çıxıqları 4 tipə təsnif edilir:
- Ön çıxıqlar, bu oynağın zədələnmə hallarının təxminən 95-98%-ni təşkil edir. Döş seqmenti önə meyillənir və ön bağı zədələyir (arxa bağ da zədələnə bilər).
- Arxa çıxıqlar son dərəcə nadir rast gəlinir. Bu halda körpücük sümüyü döş sümüyünün gövdəsinə nisbətən arxaya keçir və arxa bağı cırır.
- Yuxarı çıxıqlar daha da nadir rast gəlinir. Bu travmalar yuxarıdan keçən bağın cırılması zamanı mümkündür.
- Qabırğaaltı çıxıq – körpücük seqmenti birinci qabırğadan aşağı düşür.
Körpücük sümüyünün akromial seqmentinin çıxıqları aşağıdakı növlərdə olur:
- Akromionüstü, ən çox rast gəlinən növdür. Bu travma zamanı tez-tez körpücüyün distal (periferik) seqmenti də zədələnə bilər.
- Akromionaltı – xeyli az rast gəlinir, bir qayda olaraq, bağ aparatı tamamilə zədələnir və akromial seqment kürək sümüyü istiqamətinə keçir.
Çıxıqlar həmçinin aşağıdakı kateqoriyalara təsnif edilir:
- Zədələnmənin həcminə görə tam və natamam (yarımçıxıq) fərqləndirilir.
- Travmanın müddətinə görə kəskin (təzə – travma alındıqdan sonra 6 günə qədər), köhnəlməyə başlamış (travma alındıqdan sonra 6-21 sutka arası) və xroniki (köhnəlmiş, 3 həftədən artıq) çıxıqlar fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Körpücük sümüyü çıxığının simptomları:
- travma zonasında intensiv ağrı hissiyyatı;
- dəri altı strukturlara ödem və qansızma (körpücüküstü və körpücükaltı nahiyədə);
- çiyin qurşağının hərəkətliliyinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması;
- zədələnmiş nahiyənin palpasiyasında ağrılılıq.
Spesifik simptomlar zədələnmə yerinə görə müəyyən olunur.
- Körpücük sümüyünün akromial seqmentinin çıxığında «klavişa» simptomu yaranır – çıxmış uca mexaniki təsir zamanı o, tipik yerini tutur, təzyiq kəsildikdən sonra isə geriyə qayıdır.
- Körpücük sümüyünün döş seqmentinin ön çıxığında qabarma, arxa çıxıqda isə çökmə əmələ gəlir. Yuxarı ətraf aşağıya dartıldıqda qabarma dərəcəsi artır.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Körpücük sümüyü çıxığının ilkin diaqnozu xəstənin şikayətləri, travma alma faktı və zədə yerinin diqqətlə əllənməsi ilə tamamlanan obyektiv baxış məlumatları əsasında qoyulur. Yekun diaqnozun qoyulması üçün çiyin qurşağı sümüklərinin qarşılıqlı vəziyyətini əyani şəkildə vizuallaşdırmağa, həmçinin onların bütövlüyünün pozulmasını istisna etməyə imkan verən rentgen-skanlaşdırma aparılır. Mürəkkəb klinik hallarda travmanın dəqiqləşdirilməsi üçün kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası göstəriş ola bilər.
Müalicə
Körpücük sümüyü çıxığının müalicə taktikası çıxığın yerindən və dərəcəsindən asılıdır: ən çox rast gəlinən akromial-körpücük çıxıqlarının əksəriyyəti (yüngül dərəcələr) konservativ, ağır dərəcəli çıxıqlar isə cərrahi üsulla müalicə olunur. Ön çıxıqlarda çox nadir hallarda konservativ yerinə salma aparıla bilər, lakin əksər hallarda bu uğurla nəticələnmir. Arxa çıxıqlarda isə belə yanaşma əks-göstərişdir, çünki ön mediastinum strukturlarının zədələnməsi riski mövcuddur.
Konservativ taktika adətən yalnız akromial seqment nahiyəsindəki yarımçıxıqlarda tətbiq edilir. Cəhd uğurlu olduqda növbəti mərhələ immobilizasiyadır – oynaq toxumalarının bərpa olunması üçün birləşmədə hərəkətsizliyi təmin etmək vacibdir.
Cərrahi müalicə
Hazırda körpücük sümüyü çıxığında bir neçə əməliyyat növü mövcuddur:
- öz toxumaları ilə bərpa üsulları – zədələnmiş nahiyəyə yaxın və ya ondan uzaqda yerləşən əzələ vətərləri vasitəsilə oynağın yenidən formalaşdırılması;
- çıxmış körpücük sümüyü seqmentinin qismən çıxarılması;
- birləşmənin metal konstruksiyalarla fiksasiyası.
Əməliyyatdan sonra yuxarı ətraf 2-3 həftə ərzində hərəkətsiz vəziyyətdə saxlanılmalıdır.
Reabilitasiya
Fiksasiya sarğısı çıxarıldıqdan sonra 3 istiqaməti əhatə edən aktiv reabilitasiya dövrü başlayır:
- müalicəvi bədən tərbiyəsi yönümlü hərəkətlərin yerinə yetirilməsi;
- fizioterapevtik təsir kursunun keçirilməsi;
- bərpaedici masajın aparılması.
Profilaktika
Körpücük sümüyü çıxığının profilaktikası travmatizmin qarşısının alınmasından ibarətdir. Travma riski yüksək olan istehsalatda işləyərkən mühafizə vasitələrindən istifadə edilməlidir.
Yadda saxla!
Travma mexanizmini başa düşmək körpücük sümüyünün anatomiyasını bilmədən mümkün deyil. Bu sümük çiyin qurşağını bir-birinə birləşdirir. Körpücük sümüyü döş sümüyünə döş ucu ilə, kürəyə isə akromial ucu ilə birləşir. Bu birləşmələr güclü bağlar hesabına az hərəkətlidir. Bu bağlar oynaqları öndən, arxadan və yuxarıdan möhkəmləndirir. Həm ön, həm də arxa bağlar zədələndikdə tam çıxıq baş verir, yalnız bir yarısı zədələndikdə isə yarımçıxıq baş verir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin və ya zədənin xüsusiyyətləri və pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
