Allergik konyunktivit allergenlərin provokasiya etdiyi konyunktiva qişasının iltihabi zədələnməsidir. Xəstəlik hipersensitivlikdən əziyyət çəkən insanlarda inkişaf edir, onun üçün immun sistemin müəyyən maddələrə münasibətdə disfunksiyası xarakterikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Göz allergiyası
Xəstəlik haqqında
Allergik konyunktivit allergenlərin provokasiya etdiyi konyunktiva qişasının iltihabi zədələnməsidir. Xəstəlik hipersensitivlikdən əziyyət çəkən insanlarda inkişaf edir, onun üçün immun sistemin müəyyən maddələrə münasibətdə disfunksiyası xarakterikdir.
Allergik konyunktivit əlamətləri yer kürəsindəki insanların 15%-ində mövcuddur. Bu xəstəlik qırmızı göz sindromunun səbəbləri strukturuna daxildir.
Kəskin və ya xroniki allergik konyunktivit müxtəlif simptomlarla təzahür edə bilər, onların arasında aşağıdakılar var:
- Qızarma və göz qapaqları selikli qişası və dərisinin ödemi;
- Gözdə qaşınma hissi;
- Konyunktivada qabarcıqların və ya papillaların əmələ gəlməsi;
- Artmış göz yaşarması;
- Göz qırpma (blefarospazm);
- Işıq axınına artmış həssaslıq.
Xəstəlik buynuz qişanın zədələnməsinə (keratit, xoralı defektlərin əmələ gəlməsi) gətirib çıxara və görmə funksiyasını poza bilər.
Allergik konyunktivit, hipersensitivliklə əlaqəli digər patologiyalar kimi, ən çox 10-40 yaş arasında inkişaf edir. Son dərəcə nadir hallarda belə xəstəliklər 3 yaşa qədər uşaqlarda rast gəlinir ki, bu da bu dövrdə immun sisteminin yetişməməsi ilə əlaqədardır.
Səbəbləri
Allergik konyunktivitin bilavasitə səbəbi allergenlə təmasdır. Ən çox onun rolunda bitki tozcuğu çıxış edir, bu zaman bağ çiçəkləri nadir hallarda provokasiya edici amil olur. Ən böyük təhlükəni yabanı, gözə çarpmayan, parlaq rəngi olmayan çiçəklər yaradır. Allergiya bitkilərdə mövcud olan kif spor əmələ gətirən göbələklərə cavab olaraq da inkişaf edə bilər.
Lakin hər insanda allergenlərlə təmas xəstəliyin inkişafına gətirib çıxarmır. Patoloji dəyişikliklərin başlanmasında immun sistemin xüsusi vəziyyəti rol oynayır, bu zaman antigen təsiri altında T-köməkçi cavab 2-ci tip (hipersensitivlik vəziyyəti) induksiya olunur. Nəticədə piy hüceyrələrindən, eozinofil və limfositar leykositlərdən, endoteliositlərdən və epiteliositlərdən bioloji aktiv maddələrin ayrılmasına kömək edən E sinfi immunoqlobulinlər əmələ gəlir. Bu hüceyrələrdən iltihab mediatorları ayrılır ki, bu da damarların genişlənməsinə və damar yatağından plazmanın çıxmasına gətirib çıxarır. Beləliklə allergiyanın əsas simptomları – ödem və qızarma yaranır. İltihab mediatorlarının sinir uclarına birbaşa təsiri qaşınma və asqırmanın səbəbi olur.
İmmunitet disfunksiyası ehtimalını aşağıdakı amillər artırır:
- Ağırlaşmış irsiyyət – əgər allergiya həm anada, həm də atada varsa, onda uşaqda onun inkişaf riski 50% təşkil edir;
- Antibakterial preparatların geniş istifadəsi;
- Ekoloji cəhətdən əlverişsiz regionlarda yaşayış (kimyəvi və sənaye hava çirkləndiriciləri);
- Siqaretçəkmə, o cümlədən xroniki passiv tütün tüstüsü udumu.
Mövsümi konyunktivitin 3 pikı var:
- Bahar, ağaçların (qızılağac, qovaq, tozağacı) çiçəkləməsi başlayanda – aprel-may;
- Yay, çəmən otlarının (timofeyka, mavi çəmən otu, ayrıq) çiçəkləməsi zamanı – iyun-iyul;
- Yay-payız, yovşan, çobanyastığı, gicitkən, ambroziya çiçəkləyəndə – iyul-sentyabr.
İlboyu allergik konyunktivit, mövsümidən çox az rast gəlinən, hava-damcı allergenlərlə əlaqədardır. Onların rolunda ola bilər:
- Yumşaq oyuncaqlarda, yastıqlarda, döşəklərdə, xalçalarda yaşayan ev tozu gənələrinin hissəcikləri (bu gənələr insan kəpəyi ilə qidalanma hesabına yaşayır, onların həyat fəaliyyəti üçün optimal şərait – isti nəmli havadır);
- Ev pişiyi və köpəklərinin epidermis antigenləri, bu zaman pişik hissəcikləri ən böyük immunogenliyə malikdir;
- Kif göbələklərinin allergenləri;
- Həşəratların, xüsusilə tarakanların antigenik hissəcikləri.
Bəzi hallarda allergik konyunktivitin səbəbi kontakt linzalar ola bilər. Sonuncu linzaların hazırlandığı material və ya onlara qulluq vasitələrinə inkişaf edir.
Təsnifat
Allergik konyunktivitin aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- mövsümi – halların təxminən 95%-ni təşkil edir (potensial allergen olan bitkilərin çiçəkləmə dövrünə təsadüf edir);
- ilboyu – simptomlar ilin istənilən vaxtında müşahidə olunur (pasiyentlərin təxminən 5%-i bu formaya rast gəlir).
Digər təsnifat allergik konyunktivitin aşağıdakı formalarını fərqləndirir:
- dərinin zədələnməsi ilə müşayiət olunan kontakt konyunktivit;
- kəskin allergik konyunktivit;
- dərman konyunktiviti;
- atopik dermatokonyunktivit;
- yaz konyunktiviti.
Xəstəlik iltihab reaksiyasının müxtəlif dərəcədə ifadəliliyi ilə gedə bilər. Buna görə yüngül, orta və ağır gediş ayırd edilir. İki klinik faza mümkündür: kəskinləşmə və remissiya.
Klinik mənzərə
Allergik konyunktivitin təzahürləri təkcə gözlərlə məhdudlaşmaya bilər. Görmə orqanının burun boşluğu ilə sıx əlaqəsi ona gətirib çıxarır ki, pasiyentlərin təxminən 60%-ində konyunktivit rinitlə birləşir. Bu halda insanı göz simptomları, həmçinin burundan sulu ifrazat, qaşınma və asqırma narahat edir.
Mövsümi konyunktivit kəskin başlayır – səbəb-əhəmiyyətli tozcuqla təmasdan sonra. Konyunktivanın qaşınması, artmış göz yaşı mayesi əmələgəlmə, gözlərin qızarması pasiyentə ən böyük diskomfort verir. Bu formada konyunktivit əksər hallarda rinitlə birləşir. Xəstəliyin simptomları gözləri ovuşdurmadan sonra çox vaxt güclənir, çünki bu allergenlərin konyunktiva ilə daha sıx təmasına kömək edir. Bu allergiya forması sutkalık asılılıq göstərir. Belə ki, allergik konyunktivitin simptomları səhər və gündüz, tozcuğun havadaki konsentrasiyası maksimal olduqda ən ifadəli olur.
İlboyu xəstəlik forması çox vaxt orta dərəcədə ifadə olunmuş təzahürlərlə keçir (mövsümidən fərqli olaraq). Gözlərin qaşınması və qızarması, göz yaşarması remissiya dövrləri ilə növbələşir. Çox vaxt pasiyentdə atopik dermatit və/və ya bronxial astma simptomları da var.
Göz iltihabına dəlalət edə biləcək şübhəli simptomlar yarandıqda oftalmoloq konsultasiyası tövsiyə olunur. Həkim müayinə aparacaq, diskomfortun səbəbini müəyyən edəcək və differensasiya olunmuş müalicə təyin edəcək.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Allergik konyunktivitin diaqnostikası şikayətlərin təhlilinə və Oftalmoskopiyanın aparılmasına əsaslanır. Göz qapaqları və konyunktiva ödemli və hiperemiyalıdır, göz yaşı miqdarı artıb. Patoloji proses bir qayda olaraq ikitərəflidir. Bəzi hallarda oftalmoskopiya yuxarı göz qapaqlarının konyunktivasında xırda follikullar, papillalar, buynuz qişanın nöqtəvi eroziyalarını aşkar edir. Bir qayda olaraq belə oftalmoskopik mənzərə yad cismin (məsələn göz linzalarının, linza çıxarıldıqdan sonrakı tikişlərin) provokasiya etdiyi xroniki proses üçün xarakterikdir.
Allergik konyunktivitli pasiyentin müayinə proqramına həmçinin vizometriya daxildir. Görmə itiliyinin azalması patoloji prosesə təkcə konyunktivanın deyil, buynuz qişanın da cəlb olunması zamanı müşahidə olunur.
Diaqnostikanın növbəti istiqaməti səbəbkar allergenin aşkarlanmasıdır. Bunun üçün Allergenlərlə dəri sınaqları aparıla, qanda spesifik E immunoqlobulinlərinin səviyyəsi qiymətləndirilə, provokasiya edici antigenlərlə konyunktival test yerinə yetirilə bilər. Provokasion sınaqlar xəstəliyin remissiya dövründə qoyulur. Səbəbkar allergeni aşkar etmək üçün adətən allerqoloq cəlb olunur.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, allergik konyunktivitin müalicəsi müxtəlif üsullarla aparıla bilər. Kəskinləşmə dövründə allergenlə təması istisna etmək və iltihab əleyhinə terapiya aparmaq vacibdir. Remissiya dövründə allergen-spesifik immunoterapiya məsələsi həll oluna bilər.
Spesifik allergiya əleyhinə terapiya aşağıdakı preparatlarla aparıla bilər:
- Antihistamin vasitələr – H1-reseptorlarını bloklayır, histaminin təsirinin qarşısını alır;
- Qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr;
- Piy hüceyrələrinin degranulyasiyasının qarşısını alan membran stabilizatorları;
- Kortikosteroid vasitələr – birbaşa iltihab əleyhinə aktivlik göstərir.
Üstünlük konyunktiva kisəsinə birbaşa tətbiq olunan lokal formalara verilir. Bəzi hallarda sistemli terapiya aparıla bilər. Xəstəliyin vaxtında müalicəsi allergik konyunktivitin ağırlaşmalarının, xüsusilə prosesin buynuz qişaya keçməsinin qarşısını almağa imkan verir.
Xəstəliyin kəskinləşmə dövründə allergik konyunktivitin müalicə sxeminə süni göz yaşı preparatlarının daxil edilməsi tövsiyə olunur. Onlar selikli qişayı nəmləndirir, allergenin yuyulmasına kömək edir və konyunktivada əlavə qoruyucu baryer yaradır.
Belə terapiyanı allerqoloq aparır. Həkim əvvəlcə hansı antigenlərin immun sistemin qeyri-adekvat stimulyasiyasına gətirib çıxardığını müəyyən edir. Konsentrasiya tədricən artırılır ki, havada mövcud olan allergenlər göz selikli qişası üçün «görünməz» olsun.
Allergen-spesifik immunoterapiya xəstəliyin patogenezinə müdaxilə edir, sadəcə simptomları kəsmir. Belə müalicəyə dərman terapiyası istənilən nəticəni verməyəndən sonra deyil, mümkün qədər tez başlamaq tövsiyə olunur ki, bu da patoloji prosesin ağırlaşmasından xəbər verir. ASİT residivlərarası dövrə planlaşdırılır. ASİT özünü hiss etməni yaxşılaşdırmağa yönəlmiş ənənəvi allergiya əleyhinə terapiya ilə birləşə bilər.
Allergik konyunktivit yalnız konservativ üsullarla müalicə olunur.
Profilaktika
Orqanizmdə allergik reaksiyalara meyil olduqda potensial allergenlərlə təmasın qarşısını almaq vacibdir. Profilaktikanın əsas qaydaları bunlardır:
- havada ola biləcək allergenləri tutan xüsusi filtrlərdən istifadə;
- gündəlik yaş təmizlik;
- ev heyvanlarına allergiya olduqda onlarla təmasın istisna edilməsi;
- çarpaz reaksiya verən məhsulların qida rasionundan çıxarılması;
- günəş eynəyi taxmaq;
- əhəmiyyətli allergenlərin çiçəkləmə dövründə kontakt linzalardan istifadəni dayandırmaq.
Bu qaydalara xəstəliyin kəskinləşməsi dövründə də riayət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Bəzi pasiyentlərdə allergik kontakt keratokonyunktivit inkişaf edə bilər. O, inadlı gedişi və gözün müxtəlif toxumalarının patoloji prosesə cəlb olunması ilə xarakterizə olunur. Çox vaxt konyunktivanın zədələnməsi buynuz qişanın və göz qapaqlarının dərisinin zədələnməsi ilə birlikdə olur. Kontakt allergik keratokonyunktivitin səbəbi adətən göz üçün istifadə olunan kosmetik vasitələrə (kölgələr, gözaltı xətt, tuş, göz kremi) fərdi reaksiyadır. Belə reaksiya havada olan uçucu kosmetik vasitələrə, məsələn, saç lakına da inkişaf edə bilər.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicəni oftalmoloq aparır. Bəzi hallarda terapevtik prosesə allerqoloq da cəlb olunur.
Bu xəstəlikdə insanın həyat keyfiyyətinin pozulmasından əlavə, iltihabi prosesə təkcə konyunktiva deyil, gözün digər strukturları da cəlb olunarsa, görmə funksiyası da əziyyət çəkə bilər. Təxminən hər ikinci pasiyentdə allergik konyunktivit digər allergik patologiyalarla — rinit, bronxial astma və atopik dermatitlə birləşir.
Allergen rolunda adətən göz damcı və məlhəmlərinin aktiv maddələri deyil, konservantlar çıxış edir. Bu maddələr meylli insanlarda patoloji reaksiyaları işə salan E immunoqlobulinlərinin sintezinə gətirib çıxarır. Vacibdir ki, potensial allergenlə birinci təmas klinik təzahürlərə malik olmur, çünki bu vaxt immun sistemi antigenlə yalnız «tanış olur». Təhlükəli ikinci və sonrakı görüşlərdir, bu zaman əvvəllər əmələ gəlmiş E immunoqlobulinləri maraqlı hüceyrələrə tez birləşir. Bu iltihab mediatorlarının atılmasına və klinik simptomatikanın yaranmasına gətirib çıxarır.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Qida allergiyası
Bir çox qida məhsullarının allergen xassələrə malik olması hələ Qalenə məlum idi, o deyirdi: «Birinə qida olan, digərinə…
İstiqamət: Allergologiya
Allergiyasız yaz
Budur, qış da başa çatdı. Hamımız səbirsizliklə istiləri və təbiətin coşqun çiçəklənməsini gözləyirik. Yazın və yayın gəlişi ilə…
İstiqamət: Allergologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
