Allergik rinit — allergenin təsirinə cavab olaraq yaranan burun epitelial örtüyünün iltihabıdır. Vəziyyət selikli qişanın ödemi və bol maye ifrazatı ilə müşayiət olunur. Pasiyentdə burun tənəffüsü çətinləşir, iybilmə pisləşir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Saman qızdırması
- pollinoz
Xəstəlik haqqında
Allergik rinit orqanizmin artıq həssaslığının ən geniş yayılmış formalarından biridir. Orta hesabla yer üzündəki hər onuncu insan onun təzahürləri ilə üzləşir. Ən çox patologiyaya yeniyetmələr və 20-25 yaşdan aşağı pasiyentlər meyllidir. Yaşla xəstəliyin təzahürləri azalır, lakin tam sağalma həmişə baş vermir.
Səbəbləri
Qıcıqlandırıcıların insan orqanizminə düşməsindən sonra immun sistemi onları yad cisimlərə aid edir və onlarla mübarizəyə başlayır.
Lakin hər insan allergiyaya meylli deyil. Xəstəliyin yaranmasına kömək edən əsas amil irsi meyllilikdir.
Allergik rinitin yaranmasını provokasiya edən amillər:
- Genetik meyllilik;
- Tez-tez respirator-virus xəstəlikləri;
- Reagentlər, kimyəvi maddələr və digər qıcıqlandırıcılarla tez-tez təmas;
- Dərman preparatlarının istifadəsi üzrə təlimata əməl edilməməsi (məsələn burun üçün damar büzücü damcıların həddindən artıq istifadəsi zamanı);
- Orqanizmdə maddələr mübadiləsinin pozulması.
Təsnifat
Allergik rinit mövsümi və ya ilboyu ola bilər.
Mövsümi variant orqanizmin artıq həssaslığının ən tez-tez rast gəlinən formasıdır. Onun təzahürləri havada yalnız müəyyən mövsümlərdə mövcud olan allergenlərlə təmasda yaranır. Bir qayda olaraq xəstəlik bahar-yay dövründə kəskinləşir.
İlboyu allergik rinit növündə burun axması ilin vaxtından asılı olmayaraq yaranır. Xəstəliyin yaranması heyvan tükü, yuyucu vasitələr, yastıq və ya odeyaldan pərğu və ya lələk, toz gənələri, kif və s. Ilə provokasiya oluna bilər. Çox vaxt ilboyu rinit tikinti tozu, kimyəvi reagentlər, boyayıcı maddələr, ətir maddələri ilə tez-tez təmasda olan işçilərdə yaranır.
Klinik mənzərə
Allergik rinit əlamətlərinin ifadəliliyi birbaşa xəstəliyin formasından və insanın allergenlə nə qədər tez-tez və nə dərəcədə yaxından təmasda olmasından asılıdır.
Ümumi simptomlara aid etmək olar:
- Bol burun ifrazatı;
- Qaşınma;
- Burun selikli qişasının ödemi.
Bundan əlavə, aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Asqırma;
- Ağızla tənəffüs;
- Xoruldama;
- Səsin xırıltısı, burundan danışma;
- Iybilmə və dad hisslərinin pisləşməsi;
- Tez-tez burun qanaxmaları;
- Baş ağrıları;
- Yuxululuq;
- Sürətli yorulma;
- Qulaqların tıxanması;
- Boğazda qıcıqlanma;
- Quru öskürək.
Xəstəliyin qabaqlaşmış mərhələsində allergik rinitə ikincili infeksiya qoşula bilər, bundan sonra pasiyentdə qaymorit və ya sinusit simptomları yarana bilər: burundan irinli ifrazat, alın nahiyəsində və burun ciblərinin nahiyəsində ağrı.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Allergiya sağalmayan, lakin tam nəzarət olunan vəziyyətdir. Allergik rinitin xoşagəlməz simptomlarını kəsmək üçün xəstə ixtisaslı allerqoloq həkimin baxışına gəlməlidir.
Allergik rinit diaqnozunu qoymaq, həmçinin xəstəliyin səbəbini müəyyən etmək üçün pasiyent bir sıra müayinələrə yönləndirilir.
- Burun selikli qişasından yaxma-iz. Allergiya olduqda analizdə limfositlərin, eozinofillərin, piy hüceyrələrinin sayının artması aşkar ediləcək.
- Analiz IgE (müxtəlif allergen qruplarına antitellər) səviyyəsinin və ümumi IgE səviyyəsinin müəyyən edilməsi.
- Dəri sınaqları (allergoteslər). Tədqiqat zamanı dəriyə və ya dəri altına rinitin mümkün səbəbləri olan allergen qrupları çəkilir. Bu və ya digər allergenlərin çəkildiyi zonada qızarmanın olması allergiya simptomlarının həqiqi səbəbini göstərir.
- Rinoskopiya. Bu tədqiqatda həkim pasiyentin burun selikli qişalarını müşayiətedici xəstəliklərin – polipların, irinli ifrazatın, selikli qişanın hipertrofiyasının və s. Təzahürlərinin olmasına yoxlayır.
Tədqiqatın nəticələrinə görə həkim diaqnozu təsdiqləyir və ya rədd edir, xəstəliyin gedişinin xüsusiyyətlərini aşkar edir və ən optimal müalicə sxemini seçir.
Müalicə
Yetkin pasiyentlərdə allergik rinitin müalicə üsulu onun səbəbindən (yəni allergiya formasından), əsas simptomların ifadəlilik dərəcəsindən, müşayiətedici xəstəliklərdən, peşə xüsusiyyətlərindən və həyat tərzindən asılıdır. Allergiyanı aradan qaldırmanın yeganə nəticəli üsulu allergenlərlə təmasın tam istisna edilməsidir. Bundan əlavə, qıcıqlandırıcı amillərin (kimyəvi maddələr, tikinti tozu, tütün qoxusu və s.) təsirinə mümkün qədər az məruz qalmaq lazımdır.
Kəskinləşmə dövründə burun axmasını, qaşınmanı, ödemi və allergik rinitin digər xoşagəlməz simptomlarını antihistamin vasitələr və burun damcıları aradan qaldırmağa kömək edəcək. Yadda saxlamaq lazımdır ki, preparatın növü və dozası ciddi şəkildə müalicə aparan həkim tərəfindən seçilir. Özmüalicə vəziyyəti ağırlaşdıra bilər, nəticədə rinit xroniki formaya keçəcək və ciddi ağırlaşmalar yaranacaq.
Qida allergiyasında pasiyentə allergen-məhsulları istisna edən xüsusi diet tövsiyə olunmalıdır. Burun selikli qişasının müşayiətedici hipertrofiyasında cərrahi müalicə – vazotomiya aparıla bilər.
Müasir tibb getdikcə daha çox hiposensibilizasiyaya müraciət edir – orqanizmə müəyyən allergenin tədricən artan dozalarının müntəzəm yeridilməsi. Bu müalicənin müddəti 5 ilə qədərdir.
Reabilitasiya
Vazotomiya qənaətbəxş əməliyyat hesab olunur və hospitalizasiya tələb etmir. Reabilitasiya dövrü pasiyent üçün rahat keçir. Birinci həftədə selikli qişanın ödemi saxlanır, o tədricən azalır. Bu vaxt həkimin tövsiyələrini yerinə yetirmək vacibdir: burnu yumaq, təyinatlara uyğun damcı və ya spreylərdən istifadə etmək. Bundan əlavə, ilk günlərdə həddindən artıq qızmamaq, ağırlıq qaldırmamaq və əyilməmək tövsiyə olunur ki, burun qanaxmasını provokasiya etməsin.
Profilaktika
Profilaktik tədbirlər həm allergik rinitin inkişaf riski yüksək olan insanlar üçün, həm də artıq bu xəstəliklə üzləşmiş insanlar üçün aktualdır. Lazımdır:
- Potensial və ya artıq aşkar edilmiş allergenlərlə (toz, heyvan tükü, ayrı-ayrı qida məhsulları, məişət kimyası, boyakalar materialları) təmasları minimuma endirmək;
- Düzgün qidalanma prinsiplərinə əməl etmək, çoxlu miqdarda boyayıcı maddə, konservant, ətir maddəsi olan məhsullardan imtina etmək;
- YVİ-dən çəkinmək, insanların toplaşdığı yerlərdə fərdi qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək.
Artıq allergik rinit diaqnozu qoyulmuş, digər allergiya formaları və ya burun xəstəlikləri olan pasiyentlər müntəzəm həkim müayinəsindən keçməli və zərurət olduqda müalicə kursu almalıdır.
Yadda saxla!
Allergik rinitdən əziyyət çəkən pasiyentlərin əksəriyyəti belə xəstəliyin təhlükəli olmadığını, simptomlarının özmüalicə ilə məhdudlaşaraq görməzdən gəlinə biləcəyini düşünür. Bir qayda olaraq adətən apteklərdə bol miqdarda satılan adi damar büzücü vasitələr işə düşür. Əgər burun axması uzun müddət davam edirsə, allergik rinitə medikamentoz rinitin qoşulduğu zaman vəziyyətin ağırlaşması riski var. Pasiyent damcı və spreylərin kifayət etməyən effekti səbəbindən dozanı artırmalı və/və ya istifadə tezliyini artırmalı olduğu həqiqi qapalı dövrəyə düşür. Nəticədə lokal problemlərdən (burun selikli qişasının quruluğu, burun qanaxmaları, poliplar) əlavə preparatların ürək-damar sisteminə mənfi təsiri ilə üzləşmə şansı var. Ən çox bu, baş ağrısı, taxi- və ya bradikardiya, ritm pozğunluqları, arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə təzahür edir. Belə problemlərə yol verməmək üçün özmüalicə ilə məşğul olmamaq, təcrübəli mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Suallar və cavablar
Əgər insan allergenlərlə təmasdan qaçırsa, rinit simptomları uzun müddət onu narahat etməyəcək. Bu halda xəstəliyin remissiyasından danışılır. Lakin yeni təmaslar xəstəliyin residivini provokasiya edə bilər.
Sübutlanmış effektivliyə malik vasitələr əvəzinə özmüalicə və qeyri-ənənəvi üsulların istifadəsi vəziyyəti ağırlaşdıra və ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxara bilər. Fito- və ya apiterapiya, digər xalq vasitələri kimi tətbiq etmək yalnız həkimin icazəsi ilə və yalnız əsas müalicə ilə kombinasiyada mümkündür.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Qida allergiyası
Bir çox qida məhsullarının allergen xassələrə malik olması hələ Qalenə məlum idi, o deyirdi: «Birinə qida olan, digərinə…
İstiqamət: Allergologiya
Allergiyasız yaz
Budur, qış da başa çatdı. Hamımız səbirsizliklə istiləri və təbiətin coşqun çiçəklənməsini gözləyirik. Yazın və yayın gəlişi ilə…
İstiqamət: Allergologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
