Enurez dedikdə, əsasən gecə vaxtı baş verən qeyri-iradi sidik ifrazı nəzərdə tutulur. Daha çox məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlarda rast gəlinir, lakin bəzən böyüklərdə də diaqnoz qoyulur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Gecə sidik saxlamama
- yataq isladma
Xəstəlik haqqında
Enurez dedikdə, əsasən gecə vaxtı baş verən qeyri-iradi sidik ifrazı nəzərdə tutulur. Daha çox məktəbəqədər və kiçik məktəb yaşlı uşaqlarda rast gəlinir, lakin bəzən böyüklərdə də diaqnoz qoyulur. Enurez istənilən yaşda olan pasiyentin həyatını xeyli çətinləşdirir – narahatlıq yaradır, komplekslərə və psixoloji diskomforta gətirib çıxarır, sidik-cinsiyyət traktının infeksion xəstəlikləri üçün əsas ola bilər.
Mənfi nəticələrdən qaçmaq üçün gecə sidik saxlamama halları meydana çıxdıqda klinikauroloqunun konsultasiyasına müraciət etmək lazımdır. Həkim diqqətlə müayinə aparacaq, zəruri müayinələri təyin edəcək, diaqnoz aydın olduqda isə dünya tövsiyələrinə uyğun təyin edilmiş ən effektiv terapiya sxemini məsləhət görəcək.
Enurez haqqında uşağın artıq 5 yaşı tamam olduqda danışmaq olar. Erkən yaşlarda oyaqlıq və yuxu zamanı təsadüfi sidik ifrazı normanın variantıdır. Bu pozuntu adətən tipik uşaq xəstəliyi hesab olunur. Statistikaya görə, bu hal 5-6 yaşlı uşaqların, əsasən oğlanların 14%-ində rast gəlinir. Hər il bu uşaqların təxminən 15%-ində sidik saxlamama spontan şəkildə aradan qalxır, qalanlarında isə müsbət nəticə kompleks müalicənin nəticəsi olur. 12–18 yaş arasında sidik ifrazına nəzarətin pozulması yalnız uşaqların 1%-ində qeydə alınır.
Böyüklərdə enurez barədə danışarkən qeyd etmək lazımdır ki, xəstələrin əksəriyyətini 45 yaşdan yuxarı şəxslər təşkil edir və qadınlar kişilərdən üç dəfə çoxdur. Yetkin pasiyentlərdə spontan sağalma halları müşahidə olunmur – sidik saxlamamasına səbəb olan patologiyanı müalicə etmək lazımdır.
Səbəbləri
Enurezin əsas səbəbləri hesab olunur:
- Sidik ifrazı mərkəzlərinin sinir inkişafı pozuntuları, psixogen disfunksiya və ya üzvi mənşəli xəstəliklər ilə əlaqədar. Beynin hissələrinin yetkin olmaması səbəbindən uşağın sidik ifrazı aktı üzərində şüurlu nəzarəti çətinləşir. Mərkəzi sinir sisteminin inkişafı, beynin bütün strukturlarının yetkinləşməsi ilə bu qabiliyyət tədricən formalaşır (adətən 2–5 yaş arasında).
- Hormonal pozğunluqlar. Sidiyin sıxlığı və həcmi vazopressin hormonu tərəfindən tənzimlənir. Fizioloji olaraq gecə saatlarında o, daha aktiv sintez olunur – sidik daha az əmələ gəlir. Bu hormonun səviyyəsi azaldıqda, gecə enurezi riski xeyli artır.
- Uroloji xəstəliklər. Yetkinlərdə və uşaqlarda enurezi uretral kanalın anadangəlmə və qazanılmış inkişaf anomaliyaları (daralmalar, fibroz toxumanın proliferasiyası), eləcə də sidik kisəsi və uretrada infeksion-iltihabi proseslər provokasiya edə bilər.
- İrsiyyət. Əgər uşaqlıqda valideynlərdən biri yuxuda enurezdən əziyyət çəkibsə, uşağın sidik saxlaya bilməməsinin inkişaf ehtimalı 50% təşkil edir, hər iki valideyn olubsa – 75%. Genetik meyillilik daha çox oğlanlarda izlənir.
- Psixoloji problemlər. Stress vəziyyətləri daha çox ikincili gecə enurezinin səbəbinə çevrilir. Travma ilə pozğunluğun yaranması arasındakı əlaqə aydın şəkildə izlənir. Çox vaxt tualetlə bağlı «səhvlər» köçdükdən, uşaq kollektivinin dəyişməsindən, ailədə yeni bir üzvün meydana çıxmasından sonra yaranır.
- Həddindən artıq dərin yuxu. Bəzi uşaqlar sidiyə getmək istəyi olsa belə, gecə oyanmaq imkanına malik olmurlar. Belə xüsusiyyətlər dərin fərdi xarakter daşıyır və həmişə izah oluna bilmir.
- Adenoidlərin və badamcıqların böyüməsi. Bu zaman yuxuda tənəffüs çətinləşir, yuxunun keyfiyyəti pozulur ki, bu da gecə sidik qaçırma riskini artırır.
Çox vaxt gecə sidik saxlamama eyni anda bir neçə əlverişsiz amilin təsiri fonunda inkişaf edir.
Kişilərdə və qadınlarda enurezin geniş yayılmış səbəbi sidik-cinsiyyət sistemi infeksiyalarıdır. Yaşlı insanlarda bu problemin əsasını çanaq dibi əzələlərinin tonusunun azalması və xroniki xəstəliklər təşkil edir.
Təsnifat
Uşaqda enurezin nə vaxt yarandığından asılı olaraq xəstəliyin iki növü ayırd edilir:
- ilkin, yaxud persistant – uşağın sidik ifrazına tam nəzarət etdiyi və sidik qaçırmadığı dövr onun həyatında olmayıb;
- ikincili, yaxud residivləşən – uşağın həyatında 6 aydan çox davam edən “quru” dövr olub.
İkinci variant daha çox somatik və endokrin patologiyalar nəticəsində inkişaf edir.
Günün vaxtını əsas götürərək ayırd edilir:
- gecə (təxminən 85%) enurez;
- gündüz (5%-ə qədər);
- qarışıq (10%-ə qədər).
Gündüz və qarışıq formalar daha çox nevroloji pozuntular fonunda meydana çıxır.
Klinik mənzərə
Qeyri-iradi gecə sidik ifrazı mütləq hər gün baş vermir, lakin nəzərəçarpan periodikliklə – həftədə bir-iki dəfə, ayda bir neçə dəfə və ya bir gecədə seriya şəklində olur. Bu, çox vaxt uşağın həmyaşıdları və uşaq kollektivində tərbiyəçilərlə, valideynlərlə münaqişələrinə səbəb olur. Pozuntu nevrozlar, psixoemosional pozğunluqlar törədir, uşağın ünsiyyət qabiliyyətini azaldır, qapanıqlığa və ünsiyyətə meyilsizliyə səbəb olur. Sinir gərginliyi problemi daha da ağırlaşdırır. Statistik məlumatlara görə, uşaqlıqda enurezdən əziyyət çəkmiş pasiyentlərin təxminən 2-3%-i böyüklükdə qeyri-iradi sidik ifrazı epizodları ilə üzləşir.
Kişi və qadınlarda böyüklər yaşında enurez çoxlu narahatlıq yaradır: hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırır (uzun səfərlər problemə çevrilir), partnyorla eyni yatağı bölüşmək imkanı vermir, psixoemosional sferada pozuntulara (depressiya, təşviş, narahatlıq hissi), yuxu pozuntularına gətirib çıxarır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Enurez əsasən klinik əlamətlərə görə diaqnostika olunur. Bunun üçün səbəb uşaq və ya böyüyün 3 aydan artıq müddətdə mövcud olan qeyri-iradi sidik ifrazı ilə bağlı şikayətləridir. Pozğunluğun təbiətini müəyyən etmək, onun səbəblərini aşkara çıxarmaq vacibdir. Bunun üçün pasiyentə kompleks müayinə tövsiyə olunur. Aşağıdakı mütəxəssislərin konsultasiyaları mütləqdir:
- Uroloqun. Həkim sorğu aparır, qeyri-iradi sidik ifrazı aktlarının təfərrüatlarını, yaşayış şəraitini, tərbiyə şəraitini, ailə anamnezini, stress amillərinin təsiri faktını və digər məlumatları öyrənir. Sidik və qan analizləri, təyin edir, Sidik kisəsinin USM-i, bəzən Uroqrafiya, urofloumetriya, Sistoskopiya, sistoqrafiya.
- Nefroloqun. Böyrək patologiyasına şübhə varsa, onun konsultasiyası zəruridir. Həkim qan analizi, Böyrəklərin USM-i və digər müayinələr təyin edə bilər.
- Psixoterapevtin. Qeyri-iradi sidik ifrazının ilkin səbəbini aşkar etmək üçün psixoanaliz, testlər və söhbətlər aparır, pasiyentin davranışını öyrənir, həyat tərzinin təşkilinə, stress vəziyyətlərinin profilaktikasına dair tövsiyələr verir.
- Otorinolarinqoloqun. Ağız və burun boşluqlarını müayinə edir, xroniki xəstəliklərin əlamətlərini aşkar etdikdə müalicə təyin edir.
- Nevroloqun. Pasiyenti sinir sistemi tərəfdən pozğunluqların mövcudluğuna görə müayinə edir.
Xidmətlər
Müalicə
Uşaqda enurezin müalicəsi həmişə kompleks yanaşma tələb edir. Valideynlər üçün bir neçə qaydaya riayət etmək vacibdir:
- Uşağı danlamaq, cəzalandırmaq, utandırmaq olmaz. Hörmətsizlik və ya ikrah hissi təzahürlərini istisna edin. Sərt tədbirlər nevrotizasiyaya səbəb olur, xəstəliyin təzahürlərini ağırlaşdırır, müalicəni çətinləşdirir.
- Gecə birdəfəlik uşaq bezlərindən istifadəni məhdudlaşdırmaq, yatağı qorumaq üçün döşəyin üzərinə muşamba sərmək lazımdır. Birdəfəlik bezlər narahatlıq hisslərini aradan qaldırır ki, bu da sidiyi saxlamağa dair şərti refleksin formalaşmasını çətinləşdirir.
- Uşağın maye qəbulunu məhdudlaşdırın. O, gündüz kifayət qədər su içməli, yatmazdan 2-3 saat əvvəl isə mümkün qədər az içməlidir.
- Qazaya oturtmaq. Körpəyə sidiyə getməyin vacibliyini daha tez-tez xatırladın, gecə ərzində isə ən azı 1 dəfə onu yuxudan oyadın ki, «kiçik ehtiyac» üçün tualetə getsin.
Əgər enurez nevrotik pozğunluğun təzahürü kimi yaranıbsa, əsas müalicə psixiatr tərəfindən təyin edilməlidir. Onun əsasını psixoterapiya təşkil edir, dərman preparatları isə yalnız həkimin göstərişi ilə təyin olunur.
Nevroloq tərəfindən sinir impulslarının ötürülməsini yaxşılaşdıran preparatlar tövsiyə oluna bilər.
Hormonal pozğunluqlarda sidik qaçırmanın korreksiyasına vazopressinin sintetik analoqları kömək edir, sidik kisəsinin tonusunun pozulmalarında isə – spazmolitiklər, miorelaksantlar, xüsusi gimnastika, fizioterapiya.
Uşaqlarda enurezin müalicəsi üçün ilk sidik damcıları ilə təmas zamanı siqnal verən və pasienti oyadan xüsusi cihaz tövsiyə oluna bilər. Bu, sidiyə getmək tələbatı yarandıqda oyanmağa dair şərti refleksin formalaşmasına kömək edir. Təcrübə göstərir ki, bu cür vasitələrin tətbiqi yalnız kompleks yanaşma, eləcə də yaxınların mehriban münasibəti olduqda yaxşı nəticə verir.
Yetkinlərdə enurezin müalicəsinin əsasında sidik qaçırmanın fonunda yarandığı əsas xəstəliyin terapiyası dayanır. Bu, adətən, antimikrob terapiyanı, spazmolitiklərin, immunomodulyatorların qəbulunu, bəzən isə cərrahi müdaxilə zərurətini nəzərdə tutur.
Reabilitasiya
Enurezin müalicəsi alan şəxslərin reabilitasiyası nəzərdə tutulmur. Xəstənin ətrafında əlverişli psixoloji mühit, onun qalması üçün rahat şərait, sakitlik aparılan terapiyanın effektivliyini artıracaq.
klinika öz pasiyentlərinə uroloji profilin bütün problemlərinin həlli üçün konsultativ, diaqnostik və terapevtik xidmətlərin tam siyahısını təqdim edir.
Profilaktika
Birincili enurezin riskini azaltmağa ananın hamiləlik dövründə sağlam həyat tərzi, doğuşun ağırlaşmasız keçməsi və körpənin ilk həyat illərində ailədə sağlam psixoloji mühit kömək edir.
Uşaqda ikincili sidik saxlamamanın qarşısını almaq üçün onu stresli vəziyyətlərə düzgün reaksiya verməyə öyrətmək, mümkün olduqca belə vəziyyətlərdən qorumaq, evdə və uşağın getdiyi kollektivlərdə psixoloji mühitin sağlam olmasına diqqət yetirmək lazımdır.
Böyüklərdə gecə enurezinin profilaktikası sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması və müalicəsi, həmçinin cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorunmaqdır.
Yadda saxla!
Geniş yayılmış problem – yetkin qadınlarda enurez. Bəzən o, hamiləlik dövründə inkişaf edir və gələcək ananın gülməsi və ya öskürməsi zamanı sidiyin axması ilə xarakterizə olunur. Bu halda sidik saxlaya bilməmənin səbəbləri – uşaqlığın ölçüsünün artması, çanaq dibi əzələlərinin həddən artıq dartılması və tonusunun azalması, daim böyüyən dölün aktiv hərəkətləridir.
Əksər hallarda doğuşdan sonra enurez problemi müstəqil şəkildə aradan qalxır, lakin bəzi qadınlar eyni simptomları uzun illər ərzində qeyd edirlər. Bunun əsasında hamiləlik dövründə qazanılmış çanaq dibi əzələlərinin zəifliyi dayanır. Gələcəkdə bu, qadını çanaq orqanlarının prolapsı ilə hədələyir. Belə vəziyyətdə enurezi SOS siqnalı kimi qəbul etmək və ona laqeyd yanaşmamaq, müalicə üzrə tövsiyələr almaq üçün ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Uşaqlarda diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DÇHP)
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Açıq arterial axacaq
- Adenoidit
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ailəvi Aralıq dənizi qızdırması
- Anadangəlmə əyriboyunluq
- Aortanın koarktasiyası
- Bağırsaq kolikası
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- Bronxiolit
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ketoasidoz
- Dovşandodaqlıq (dodaq yarığı)
- Ekssudativ otit
Suallar və cavablar
Sidik qaçırmanın müalicəsi bir deyil, bütöv bir mütəxəssis komandasının vəzifəsidir, çünki enurez mürəkkəb bir problemdir və eyni anda bir neçə amildən qaynaqlana bilər.
Əlbəttə. Müvafiq terapevtik yanaşma, pasiyentin və onun valideynlərinin (əgər pasiyent uşaqdırsa) müalicənin uğurlu nəticəsində maraqlı olması, həkimin tövsiyələrinə əməl etmələri sidik qaçırmadan tam sağalmanı demək olar ki, təmin edir.
Bəli, və bu həkimlə söhbətdə qorxulu heç nə yoxdur. Əgər enurez nevrotik pozğunluğun təzahürünə çevrilibsə, müalicənin əsasını psixoterapiya və məhz psixiatr tərəfindən təyin edilmiş dərmanlar təşkil edəcək.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Apqar balı: doğuşdan sonrakı ilk qiymətləndirmə nəyi göstərir?
Doğuşdan sonra valideynlər tez-tez “Apqar neçə oldu?” sualını verirlər. Apqar balı yenidoğulmuşun ilk dəqiqələrdəki vəziyyətini təsvir etmək üçün…
İstiqamət: Pediatriya / Ginekologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
