Bişmə — uzunmüddətli rütubət və ya mexaniki sürtünmə təsiri nəticəsində yaranan. Bu səhifədə bişmənin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Dermatoloq Endokrinoloq İmmunoloq İnfeksionist Qastroenteroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Bişmə — uzunmüddətli rütubət və ya mexaniki sürtünmə təsiri nəticəsində yaranan, nəmlənmiş sahələrin, çatların və digər dəri qüsurlarının əmələ gəlməsinə səbəb olan qeyri-infeksion xarakterli lokal dəri iltihabıdır. Əsasən patoloji dəyişikliklər böyük təbii qatlarda — sağrılarda, qarının aşağı hissəsində, qoltuqaltı çuxurlarda və s. Yerlərdə yaranır. Müalicə düzgün dəri baxımından, zədələyici amillərin aradan qaldırılmasından və simptomatik köməkdən ibarətdir.
Növləri
Klinik simptomların ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq yüngül, orta və ağır dərəcəli bişmə ayırd edilir.
- Yüngül dərəcə cüzi qızarma ilə xarakterizə olunur, dərinin bütövlüyü pozulmur. Qaşınma və narahatlıq olmur.
- Orta dərəcədə dəri əhəmiyyətli dərəcədə qızarır, üzərində islanan və eroziyalı sahələr yaranır. Kiçik irinləmələr müşahidə oluna bilər. Pasiyenti yanma hissi, qaşınma, narahatlıq, zədələnmiş sahənin geyimlə, isti su ilə təması zamanı yüngül ağrı narahat edir.
- Ağır dərəcə dəri üzərində xoralar, çatlar, geniş soyulma və islanma sahələrinin yaranması ilə müşayiət olunur. Bəzi yerlərdə dərinin üst qatları qopur, demək olar ki, həmişə infeksion və ya qeyri-infeksion lokal iltihab inkişaf edir.
İnkişaf səbəbini və klinik xüsusiyyətləri nəzərə alaraq mütəxəssislər aşağıdakı bişmə növlərini ayırırlar:
- Islanan;
- Diabetik;
- Seboreyik;
- Streptokokk mənşəli;
- Göbələk mənşəli;
- Bələk bişməsi;
- Allergik.
Bişmənin yerləşməsi müxtəlifdir: qasıq nahiyəsində, budlarda, qarında və bədənin yan hissəsində, qıçalar arasında, göbək ətrafında və s. Ola bilər.
Səbəbləri
Bişmənin yaranmasına səbəb olan əsas amil təbii büküşlər nahiyəsində dərinin nəmliyinin artmasıdır. Bu yerlərdə dərinin kimyəvi və ya mexaniki qıcıqlandırıcılarla tez-tez təmasda olması patologiya riskini artırır.
Uşaqlarda bişmənin yaranmasının ən çox rast gəlinən səbəbləri bunlardır:
- Uşağın dərisinə düzgün olmayan qulluq;
- Bələyin nadir dəyişdirilməsi;
- Körpələrin isti geyimə həddindən artıq bürünməsi;
- Gigiyenik prosedurların (yuma, çimizdirmə, hava vannaları) çatışmazlığı;
- Allergik xəstəliklər;
- Ətraf mühitin temperaturunun +23 dərəcədən yüksək olması;
- Artıq çəki.
Böyüklərdə bişmənin yaranmasına səbəb ola biləcək amillər bunlardır:
- Piylənmə;
- Şəkərli diabet, hiperhidroz və digər endokrin pozğunluqlar;
- Həddindən artıq isti alt paltarı, dar sintetik geyim geyinmək;
- Dərinin infeksion və/və ya allergik zədələnmələri;
- Hərəkətsiz, uzanmış vəziyyətdə uzun müddət qalmaq, məsələn, travmadan sonra, ağır xəstəliklər səbəbindən, əgər gigiyenik qulluq kifayət qədər deyilsə və ya düzgün aparılmırsa;
- Hemorroy;
- Düz bağırsağın fistulları;
- Sidiyin qeyri-ixtiyari ifrazı;
- Şəxsi gigiyenaya laqeyd yanaşma.
Yaşlı insanlarda bişməyə tez-tez dərinin yaşla bağlı dəyişiklikləri səbəb olur: dəri zamanla elastikliyini itirir, mikroskopik zədələnmələrə daha meylli və xarici təsirlərə daha az davamlı olur.
Hiperhidroz
Bu, orqanizmin təbii tələbatlarını ödəmək üçün lazım olandan daha çox tər ifraz olunan patoloji vəziyyətdir. Ayrı-ayrı sahələrdə və ya bütün bədəndə artmış tərləmə ilə müşayiət olunur. Həm təcrid olunmuş xəstəlik, həm də digər sistem pozğunluqlarının əlaməti ola bilər. Hiperhidroz təkcə bişməyə deyil, digər xoşagəlməz simptomlara da səbəb olur: bədəndən qoxu, qoltuqaltı, arxa və boyun nahiyəsində geyimdə islaq ləkələr, həmçinin döküntü, qaşınma, narahatlıq.
Müalicə dərman vasitələrinin kombinasiyasından, həyat tərzinin düzəldilməsindən, dəriyə düzgün qulluqdan və artmış tərləmənin əsas səbəbinin aradan qaldırılmasından ibarətdir.
Diareya
Bu, insanda qısa müddət ərzində dəfələrlə maye nəcis müşahidə olunan vəziyyətdir. Adətən diareya qarında qurultu, qazlanma, diskomfort hissi ilə müşayiət olunur, bəzən ürəkbulanma və qusma meyli də olur. Ən geniş yayılmış səbəb qida zəhərlənməsidir. Tez-tez nəcis ifrazına bəzi dərman vasitələrinin qəbulu, kəskin respirator virus infeksiyaları, mədə-bağırsaq traktının infeksion xəstəlikləri, bir sıra sistem patologiyaları, psixi pozğunluqlar da səbəb ola bilər. Diareya zamanı bişmə dərinin epidermisi hərfi mənada “yeyə” biləcək fermentlərlə zəngin olan nəcis kütlələri ilə tez-tez təmasda olması səbəbindən yaranır. Gigiyenaya əməl edilməməsi və dərinin tualet kağızı, alt paltarı ilə mexaniki zədələnməsi problemi daha da ağırlaşdırır.
Piylənmə
Dəri altı toxumada, daxili orqanlarda və toxumalarda artıq yağ yığılması ilə xarakterizə olunur. Bədən çəkisinin artması demək olar ki, havalanmayan dərin büküşlərin yaranmasına, tərləmənin artmasına, fiziki fəallığın məhdudlaşmasına gətirib çıxarır. Bunların hamısı adətdən kənar yerlərdə də — qulaq arxasında, boyunda, diz altında, ayaqlarda və barmaqlar arasında, döş vəziləri altında — geniş bişmə sahələrinin yaranmasına səbəb ola bilər. Həmçinin akne, striyalar, hiperpiqmentasiya, ekzema, piodermiya kimi digər dəri problemləri də müşahidə oluna bilər.
Şəkərli diabet
Bu, qanda qlükoza səviyyəsini tənzimləyən xüsusi hormon olan insulinin istehsalının pozulduğu, yaxud toxumaların ona həssaslığının dəyişdiyi endokrin pozğunluqlar qrupudur. Çox vaxt xəstəlik artmış tərləmə, tez-tez sidiyə getmə, güclü iştaha ilə müşayiət olunur ki, bu da birlikdə dərinin zədələnməsinə və bişmənin yaranmasına səbəb olur. Şəkərli diabet zamanı hətta kiçik çatlar və islanan sahələr çox uzun müddət sağalır, bu da infeksion və iltihabi proseslərin qoşulmasına səbəb olur. Buna görə də dəriyə düzgün qulluq etmək, şəkər səviyyəsini nəzarətdə saxlamaq və ciddi pəhrizə riayət etmək çox vacibdir.
Sidik saxlaya bilməmə
Bu, sidiyin nəzarətsiz ifrazıdır. Əsasən uşaqlarda rast gəlinir və bu zaman demək olar ki, həmişə psixi funksiyaların təkmilləşməsi ilə özbaşına keçir. Böyüklərdə saxlaya bilməmə uroloji xəstəliklərin, travmaların, yaşla bağlı dəyişikliklərin nəticəsidir. Qadınlarda patologiyanın səbəbi tez-tez ginekoloji problemlər, çoxsaylı doğuşlar və kiçik çanaq orqanlarında keçirilmiş cərrahi müdaxilələr olur. Sidiyin cinsiyyət orqanları nahiyəsinə sızması zamanı nəmlik daim yüksək olur, sidikdə olan duzlar və fermentlər isə dəriyə qıcıqlandırıcı təsir göstərir. Nəticədə təkcə iltihabi proseslərlə ağırlaşan bişmə deyil, həm də bir sıra urogenital infeksion xəstəliklər inkişaf edə bilər.
Diaqnostika
Diaqnoz xəstənin şikayətləri, klinik əlamətlər, aparılmış müayinələrin nəticələri və fiziki müayinə əsasında qoyulur. Bişmələrin xarici görünüşünə xüsusi diqqət yetirilir, çünki əlamətlər ciddi sistem xəstəliklərinə işarə edə bilər.
- Analizlər
- Qarın boşluğunun KT-si
- Qarın boşluğunun USM-i
- Çanaq boşluğunun USM-i
- Böyrəklərin USM-i
- Vud lampası ilə lüminessent diaqnostika
- Dərinin dermatoskopiyası
Müayinə zamanı mütəxəssis dəri qüsurlarının formasını, ölçüsünü, yerləşməsini və xarakterini qiymətləndirir, dərinin ümumi vəziyyətini müəyyən edir. Bişmənin görünüşünə əsasən təcrübəli həkim artıq ilkin müayinə zamanı patologiyanın səbəbini müəyyən edə bilər. Diaqnostikanın vacib hissəsi anamnezin toplanmasıdır — bura xəstənin həyat tərzi və peşə fəaliyyəti xüsusiyyətləri, qidalanma rejimi, irsi amillər və digər fərdi cəhətlər daxildir.
Zərurət olduqda ümumi qan və sidik analizini, biokimyanı və digər testləri əhatə edən laborator müayinələr kompleksi aparılır. Dermatoskopiya yerinə yetirilir, zədələnmiş sahənin səthindən sonrakı bakterioloji tədqiqat üçün yaxma (qazıntı) götürülür. Əlavə olaraq bəzi dəri patologiyalarını bir-birindən fərqləndirməyə imkan verən Vud lampası ilə diaqnostika aparıla bilər. Zərurət olduqda göstərişlər nəzərə alınmaqla dar profilli mütəxəssislərin məsləhəti təyin olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Müalicə
Terapiya təhrikedici amillərin aradan qaldırılmasından və simptomatik köməkdən ibarətdir. Tədbirlər xəstəliyin ağırlıq dərəcəsi nəzərə alınmaqla hazırlanır. Bişmənin yüngül formasında tövsiyə olunur:
- Dəriyə lazımi qulluq təmin etmək;
- Zədələrin xarakterindən asılı olaraq (islanan sahələri qurutmaq, quru sahələri nəmləndirmək) toz halında vasitələr, məlhəmlər və digər vasitələrdən istifadə etmək;
- Tərləməni azaltmaq (minimum geyim, pəhriz, su-içmə rejimi);
- Müşayiətedici xəstəliklərin müalicəsini aparmaq.
Orta və ağır dərəcəli patologiyada zəruridir:
- Dərini antiseptik və iltihab əleyhinə məhlullarla işləmək;
- Göstərişə əsasən yerli və sistem təsirli antibakterial, göbələk əleyhinə vasitələrlə iltihabi prosesi dayandırmaq;
- Qaşınma əleyhinə və antihistamin preparatlarla simptomların şiddətini azaltmaq;
- Vitamin kompleksləri ilə mineral və elementlərin çatışmazlığını aradan qaldırmaq.
Hormonal məlhəmlər, qurudan preparatlar, toxumaların bərpası üçün vasitələr tətbiq edilə bilər. Bişmənin müalicə müddəti patoloji prosesin mərhələsindən, vəziyyətin səbəbindən və həkim tövsiyələrinə əməl edilməsinin keyfiyyətindən asılıdır. Sonradan yeni zədələrin yaranmasının qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzinə riayət etmək, mövcud sistem xəstəlikləri nəzarətdə saxlamaq, mütəxəssisin göstərişlərinə uyğun dəriyə qulluq etmək lazımdır.
Ağırlaşmalar
Bişmənin yaranması təkcə kosmetik qüsurlar və fiziki narahatlıqla nəticələnmir. Müalicəyə vaxtında başlanmazsa, sonradan mikroçatlar və xoracıqlar əmələ gəlir ki, onlar da sonradan qanaxmalı eroziyalara çevrilir. Bunlar pasiyentə ağrı, narahatlıq gətirir, dözülməz qaşınma və yanma hissi yaradır.
Bişmənin uzun müddət davam etməsi infeksiyaya meylli olan ekzemanın yaranmasına səbəb ola bilər. Patogen floranın çoxalması sepsis daxil olmaqla lokal və ümumi iltihabi proseslərlə nəticələnə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyüklərdə bişmə şikayətləri ilə əvvəlcə terapevtə müraciət etmək olar. O, ilkin müayinə aparacaq və zərurət olduqda xəstəni lazımi mütəxəssisə yönləndirəcək. Uşaqlarda dəri qüsurları yarandıqda pediatra müraciət etmək lazımdır.
Yadda saxla!
Tipik hallarda bişmə qoltuqaltı çuxurlarda, qıçalar arasında, qasıq nahiyəsində yerləşir. Yataq xəstələrində dəri zədələnmələri bədənin istənilən hissəsində əmələ gələ bilər. Kiçik uşaqlarda bunlar ən çox bələyin dəri ilə təmasda olduğu yerdə yaranır. Bişmənin profilaktikasının əsasını bədənə düzgün qulluq və şəxsi gigiyenaya riayət təşkil edir. Cinsiyyət orqanlarını hər gün yumaq, dərini zədələmədən dəsmaldan diqqətlə istifadə etmək çox vacibdir. Problemlər olduqda (dərinin quruluğu və ya artıq nəmliyi, travmatik amillər) həkim məsləhətinə müraciət etmək məqsədəuyğundur.
Zədələr yarandıqda internetdəki xalq üsullarından və məsləhətlərdən istifadə etmək lazım deyil. Bir insana kömək edən şey başqa pasiyentin vəziyyətini ağırlaşdıra bilər. Mütəxəssislərin köməyinə müraciət etmək və bütün həkim göstərişlərinə ciddi əməl etmək lazımdır.
Rast gəlindiyi xəstəliklər
- Alkoqol deliriyası (ağ qızdırma)
- Alkoqolizm (alkoqol asılılığı)
- Allergiya
- Açıq arterial axacaq
- Ağciyər ödemi
- Dermatit
- Diareya
- Düz bağırsaq fistulası
- Enurez
- Feoxromositoma
- Hemoroid
- Hipergidroz (tərləmə)
- Kəskin koronar sindrom
- Mədəcik taxikardiyası
- Mədəciklərarası çəpər defekti
- Narkomaniya (narkotik asılılığı)
- Piylənmə
- Postural ortostatik taxikardiya sindromu
- Qastroenterit
- Xroniki mieloleykoz
- İmmunçatışmazlıq
- İnsulinoma
- Şəkərli diabet
Suallar və cavablar
Bəli, bu cür müalicə üçün əsaslandırılmış göstərişlər olduqda. Bəzən infraqırmızı şüalanma və rentgenoterapiya da tətbiq olunur.
Bəli, lokal iltihab abses və ya fleqmonanın yaranmasına səbəb olubsa.
Simptomlar tamamilə aradan qalxana qədər. Daha dəqiq müddəti müalicə edən həkim bildirəcək.
