Hipoqlikemik koma çox təhlükəli, həyati təhlükə yaradan vəziyyətdir, bu zaman reflekslər və şüur sönür; belə pozğunluğun səbəbi qanda şəkərin kəskin düşməsidir. Aşağı kritik hədd 2,77 mmol/l təşkil edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- İnsulin şoku
- hipoqlikemik şok
Xəstəlik haqqında
Diabeti olmayan insanlarda hipoqlikemik koma son dərəcə nadir hallarda baş verir. Diabetiklərdə karbohidrat mübadiləsi pozulduğuna görə tutmalar 45-65% hallarda müşahidə olunur. Onlar üçün qlükozanın 5 mmol/l-dən çox kəskin azalması artıq kritik dərəcədə təhlükəlidir.
Şəkər konsentrasiyası 3,3 mmol/l-ə düşdükdə, damarların və daxili orqanların fəaliyyətini tənzimləyən vegetativ sinir sistemi oyanır. Səviyyənin 3,3 mmol/l-dən aşağı enməsi artıq baş beynin fəaliyyətinə təsir göstərir.
Səbəbləri
Qlükoza orqanizmə qida ilə daxil olur və sonra ya bağırsaq tərəfindən sorulur, ya da qlikogendən qaraciyər tərəfindən sintez olunur. Hipoqlikemiya sonradan komaya keçməklə, onun sorulmağa, sintez olunmağa vaxt tapmadığı və ya həddindən artıq sürətlə utilizasiya və xaric edildiyi hallarda inkişaf edir. Hipoqlikemik komanın əsas səbəblərinə xarici və daxili amillər daxildir.
- Həddindən artıq insulin yeridilməsi və ya inyeksiya yerinin ovulması yolu ilə onun sorulmasının stimullaşdırılması. Qlükozanın kəskin azalması həmçinin dərialtı piy toxumasına deyil, əzələdaxili iynə vurulduqda da yaranacaq.
- İnsulinoma olması. Bu, mədəaltı vəzinin gövdəsinin, quyruğunun və ya başının şişidir və insulinı həddindən artıq miqdarda sintez edir. Eyni effekt vəzinin hiperplaziyası (böyüməsi) zamanı da yaranır.
- Qlikogenin qlükozaya sintezini pozan qaraciyər xəstəlikləri.
- Bağırsaqda qlükozanın sorulma proseslərinə təsir edən patologiyalar.
- İnsulinin konsentrasiyasını dəyişən amillər: qalxanabənzər vəzilərin, böyrəküstü vəzlərin aktivliyinin azalması, xroniki ürək və böyrək çatışmazlığı, müxtəlif mənşəli iri şişlər.
Aclıq, azkarbohidratlı pəhriz, xüsusilə artırılmış fiziki yüklənmə fonunda bunu təhrik edə bilər. Risk qrupuna qısa təsirli insulin qəbul edən diabetiklər daxildir.
Klinik mənzərə
Baş beynin həyəcan siqnalı verməsinə səbəb olan qlükozanın hədd göstəricisi 4,9 mmol/l-dir. Mərkəzi sinir sistemi kompensasiya mexanizmlərini işə salır, lakin insan bunu hiss etməyə bilər. Qlükoza səviyyəsi azalmağa davam edib 3,3 mmol/l-ə çatdıqda vegetativ sistem tərəfindən ilkin əlamətlər meydana çıxır. Əgər diabetikdə artıq neyropatiya şəklində ağırlaşma inkişaf edibsə, qlükoza səviyyəsi 2 mmol/l-ə düşənədək heç nə hiss etməyə bilər.
Hipoqlikemik komanın ilkin simptomları:
- Soyuq tərin əmələ gəlməsi;
- Tüpürcək ifrazının artması;
- Əllərin barmaqlarının və göz qapaqlarının titrəməsi;
- Güclü, əsassız aclıq hissi;
- Zəiflik;
- Hiperoyanma, daha sonra isə apatiyaya keçid.
Kömək göstərilməzsə, zədələnmə subkortikal şöbələrə də yayılır. Simptomlar:
- Dərinin solğunluğu;
- Ürəkbulanma, qusma;
- Baş ağrısı və başgicəllənmə;
- Dodaqların, çənənin, dilin ucunun keyiməsi;
- Gözlərdə ikiləşmə;
- Taxikardiya.
Daha sonra komaönü mərhələ — orta beynin fəaliyyətinin pozulması — başlayır. O, məkanda orientasiyasını itirir, çox vaxt aqressiv olur. Qıcolmalar başlayır, udma refleksi itir. İnsan həm özü danışmağı dayandırır, həm də başqalarının nitqini tanımır.
Koma birbaşa uzunsov beynin zədələnməsi zamanı inkişaf edir. Əvvəlcə onun yuxarı, sonra aşağı hissəsi sıradan çıxır. Hipoqlikemik komanın klinik əlamətlərinə titrəmə və qıcolmaların güclənməsi, tərləmənin artması daxildir, bütün şərtsiz reflekslər aktivləşir. Daha sonra stupor baş verir, əzələ tonusu azalır, təzyiq düşür, tənəffüs ləngiyir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Hipoqlikemik komanın diaqnostikası ilə endokrinoloq məşğul olur. Müayinələr kompleksi aşağıdakıları əhatə edir:
- Pasiyentin sorğusu, anamnezin toplanması: həkimi şəkərli diabetin olması, onun gediş xüsusiyyətləri, qəbul edilən preparatların dozası, qidalanma rasionu, simptomlar maraqlandırır;
- Müayinə: həkim tipik əlamətlərə diqqət yetirir: soyuq tər, solğun dəri, nəbzi və təzyiqi ölçür, vətər reflekslərini yoxlayır;
- Qlükoza üzrə qan analizi: hipoqlikemik komanın klinikasını diabet zamanı baş verən digər tutmalardan fərqləndirməyə imkan verir.
Pasiyentin şüuru pozulduqda onun vəziyyətinin ağırlığını qiymətləndirmək üçün Qlazqo koma şkalasından istifadə olunur. Şüurun yüngül ləngiməsində bal 13–14 olur, 8 və daha az bal isə komaya uyğundur. Şüuru pozulmuş pasiyentə qlükoza venadaxili yeridilir.
Həyat üçün təhlükəli vəziyyət adətən sürətlə inkişaf edir. Diaqnostika operativ aparılır və dərhal reanimasiya tədbirlərinə keçilir.
Müalicə
Hipoqlikemik komada ilk yardım qlükozanın mümkün olan istənilən üsulla orqanizmə yeridilməsindən ibarətdir. Ən sadə və əlçatan üsul – konfet yeməkdir. İmkan varsa, 5 ədəd şəkər kubunu bir stəkan suda həll edib içmək daha yaxşıdır. Konsentratlaşdırılmış şirə də uyğundur, daha yaxşısı pulpasız.
Əgər insan huşsuzdursa, onu içirməyə çalışmaq lazım deyil. Onun yanında olan insulini də yeritmək olmaz. Bu, ölümcül səhv ola bilər.
Huşsuz vəziyyətdə olan insanı böyrü üstə uzatmaq, tənəffüs yollarının açıq olduğuna əmin olmaq və dərhal 103 nömrəsi ilə «təcili yardım» çağırmaq lazımdır.
Hipoqlikemik komanın əsas müalicəsi qlükoza məhlulunun venadaxili yeridilməsidir, bəzən qlükaqon tətbiq olunur; dozanı həkim müəyyən edir. Əgər insan özünə gəlmirsə, ona qlükoza ilə damcı sistemi qoşulur və hospitalizasiya edilir. Həddindən artıq hallarda pasiyent süni nəfəs aparatına qoşulur və ürək-damar sistemini dəstəkləyən preparatlar yeridilir.
Vaxtında göstərilmiş yardım zamanı proqnoz əlverişlidir. Tək-tək tutmalar gecikmiş ağırlaşmalar baxımından təhlükəli deyil. Sağlamlıq, hətta həyat üçün yarım saatdan çox davam edən tutma qorxuludur.
Profilaktika
Diabetdən əziyyət çəkən insanlar yaxınlaşan tutmanın simptomlarını tanımağı və onun qarşısını almaq üçün tədbir görməyi bacarmalıdırlar:
- Şəkər səviyyəsini ölçmək və preparatları həkimin göstərişinə uyğun qəbul etmək;
- Tövsiyə olunan pəhrizə əməl etmək;
- Hormonal fonun pozulmaması üçün vaxtında yatmaq;
- Stresslərdən və artmış fiziki yüklənmələrdən qaçmaq;
- Özünüzlə sürətli karbohidrat mənbəyi, məsələn, böyük qlükoza tabletləri gəzdirmək və tutmanın ilk əlamətlərində onları qəbul etmək;
- Alkoqoldan imtina etmək.
Uğurlu müalicədən və şəkərli diabetin kompensasiyasından sonra hüceyrələrin insulinə həssaslığı artır. Buna görə preparatın dozasının azaldılması tələb oluna bilər, lakin dozanın korreksiyası yalnız həkimlə birlikdə aparılmalıdır.
Yadda saxla!
Əgər insanda şübhəli simptomlar yaranıbsa, hipo- və hiperglikemik komanın başlanğıcını dəqiq diferensiasiya etmək vacibdir. Bu hallarının xarici əlamətləri oxşardır. İmkan daxilində şəkər səviyyəsini portativ qlükometrlə ölçmək və yalnız bundan sonra tədbir görmək lazımdır. Belə imkan yoxdursa, az miqdarda qlükoza qəbuluna icazə verilir: səbəb hipoqlikemiyadadırsa, insanın vəziyyəti yaxşılaşacaq. Hiperglikemiya zamanı pasiyentin vəziyyəti dəyişməyəcək.
Əgər qlükoza qəbul etməklə özünə yardım effekt vermədisə, «təcili yardım» çağırmaq lazımdır. Tibbi yardım göstərilməsinin gecikdirilməsi ağırlaşmalarla doludur. Beyində qan dövranı pozulacaq, bunun nəticəsində insult, iflic inkişaf edəcək. Ölümcül nəticə mümkündür.
Tez-tez təkrarlanan tutmalar hətta vaxtında korreksiya olunsa belə, beynin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. İnsanda koqnitiv qabiliyyətlər pisləşir, motor funksiyası pozulur, emosional qeyri-sabitlik formalaşır.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- Diabetik ketoasidoz
- İnsulinoma
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Addison xəstəliyi
- Adrenogenital sindrom (anadangəlmə böyrəküstü vəz hiperplaziyası)
- Akromegaliya
- Amenoreya
- Autoimmun tireoidit
- Avtoimmun xəstəliklər
- Böyrəküstü vəzi xərçəngi
- Böyrəküstü vəzin çatışmazlığı
- Böyümə hormonu çatışmazlığı
- D vitamini çatışmazlığı
- Diabetik ayaq
Suallar və cavablar
Əgər onu tanımırsınızsa, bunu etmək arzuolunmazdır. Daha yaxşısı dərhal «təcili yardım» çağırmaq, sonra zərərçəkəni böyrü üstə uzatmaq, dilin arxaya düşməsinin qarşısını almaqdır. Yalnız həkim hipoglikemik komanı digər tutmalardan dəqiq ayırd edə bilər.
Şəkər parçası və ya qlükoza tabletlərini yanaqların arasına qoymaq olar. 10-15 dəqiqədən sonra vəziyyət normallaşır.
Mövzu üzrə məqalələr
Polikistik yumurtalıq sindromu: aybaşıdan hamiləlik planına qədər
PCOS adı ilə tanınan sindrom yalnız yumurtalıqlarla bağlı deyil. Aybaşı, dəri əlamətləri, maddələr mübadiləsi və hamiləlik planı birlikdə…
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya / Endokrinologiya / Reproduktologiya
Hamiləlikdə şəkər yükləmə testi: necə hazırlaşmalı?
Qlükoza tolerantlıq testi hamiləlikdə şəkər mübadiləsini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. Hazırlıq, məhlul və qan götürmə vaxtı protokola görə…
İstiqamət: Ginekologiya / Endokrinologiya
Qalxanabənzər vəz və hamiləlik: TSH nəticəsini necə qiymətləndirməli?
Qalxanabənzər vəzin hormonları ana və dölün sağlamlığı üçün əhəmiyyətlidir. Hamiləlikdə hormonal dəyişikliklər analizlərə təsir etdiyindən TSH və sərbəst…
İstiqamət: Endokrinologiya / Ginekologiya
Bariatriya və arıqlamaq üçün müasir preparatlar
Piylənmə bütün dünyanın probleminə çevrilmişdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, bir milyarddan çox insanın artıq çəkisi var və…
İstiqamət: Bariatrik cərrahiyyə / Endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
