İleopsoit – qalça çuxurunda lokallaşmış, daha dəqiq desək, qalça-bel əzələsinin fassial qutusunda yerləşən iltihabdır. İltihabi proses ən çox hallarda irinli xarakter daşıyır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Psoas absesi
- iliopsoas əzələsinin irinli iltihabı
Xəstəlik haqqında
Qalça-bel əzələsi periton arxası sahədə (ekstraperitoneal lokallaşma) yerləşir və iki əzələdən, qalça və böyük bel əzələlərindən ibarətdir. Xaricdən bu orqan fassiya ilə örtülmüşdür, bu da iltihabi prosesə cəlb olunur. M. Iliopsoas zəngin limfa və qan təchizatına malikdir ki, bu da infeksiyanın kifayət qədər sürətlə yayılmasına kömək edə bilər.
Xəstəliyə irin yaradan bakteriyalar səbəb olur, onlar müxtəlif yollarla əzələyə daxil ola bilirlər. Bəzi hallarda söhbət kontakt infeksiyadan gedir, digərlərində – açıq yarada birbaşa bakterial çirklənmədən, üçüncülərdə isə – bədəndə yaxın və ya uzaq ocaqlardan infeksiyanın yayılmasından (patogenlər qan və ya limfa yolları ilə yayıla bilər).
Xəstəlik bel və oma nahiyəsində, habelə bud-çanaq oynağının proyeksiya zonasında intensiv ağrılarla təzahür edir. İleopsoit üçün yalnız lokal deyil, həm də sistemik iltihab cavabı xarakterikdir. Buna görə ağrı sindromu fonunda ümumi vəziyyətin pisləşməsi, qızdırma, C-reaktiv zülalın aktivliyinin artması, leykositlərin səviyyəsinin əhəmiyyətli yüksəlməsi qeyd olunur. Topik diaqnostika zədələnmə sahəsinin qeyri-invaziv vizualizasiyasını nəzərdə tutur. Bunu etməyə imkan verən əsas metodlar kompüter tomoqrafiyası və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası hesab olunur (üstəlik, sonuncu daha informativdir).
İrinli ileopsoitin müalicəsi yalnız təcili cərrahi müdaxilə yolu ilə aparılır. Seroz iltihab mərhələsində konservativ müalicənin müstəqil metod kimi tətbiqinə yol verilir. Konservativ terapiya geniş təsir spektrli antibiotikləri, iltihabəleyhinə preparatları, dezintoksikasiya tədbirlərini və orqanizmin vitamin-mineral dəstəyini əhatə edir. Əgər dərman terapiyası fonunda 2-3 sutka ərzində vəziyyət yaxşılaşmırsa, konservativ taktika operativ müalicənin xeyrinə yenidən nəzərdən keçirilir.
Səbəbləri
Birincili ileopsoitlər çox vaxt immun çatışmazlıq vəziyyətləri olan şəxslərdə yaranır, digər risk faktorlarına şəkərli diabet, xroniki böyrək xəstəlikləri, onkoloji xəstəliklər, kortikosteroidlərin uzunmüddətli qəbulu (immuniteti zəiflədir), həmçinin hamiləlik daxildir. Xəstəliyin ikincili formaları orqanizmdə kəskin və ya xroniki infeksiya ocağının olması ilə bağlıdır; buradan patogenlər limfa axını ilə qalça-bel əzələsinə çatır və onun iltihabına səbəb olur.
İltihabi prosesin inkişaf mexanizmi müxtəlif ola bilər.
- İnfeksiyanın limfa mayesinin axını ilə yayılması zamanı ilk olaraq iltihabi prosesə qalça-bel əzələsinin qalınlığında yerləşən limfa düyünləri cəlb olunur. Bu limfoid strukturlarda irinli iltihab inkişaf edir, bu da əzələ liflərini prosesə cəlb edərək birləşməyə meyilli irinli ocaqların formalaşmasına gətirib çıxarır. Ən çox limfogen yayılma yolu aşağı ətrafda, sağrı, qasıq nahiyəsində və qarın divarının aşağı üçdəbirində yerləşən yoluxmuş yaralar zamanı müşahidə olunur. Risk faktorlarına həmin lokalizasiyada furunkullar və karbunkullar da aid edilə bilər.
- Qalça-bel əzələsinin travmatik zədələnməsi onun irinli iltihabının müstəqil risk faktorudur. Mexaniki zərbə əzələnin qalınlığından keçən damarların zədələnməsinə səbəb olur, bu da hematomanın formalaşması ilə müşayiət olunur. Sonuncu reaktiv iltihaba və daha sonra irinli floranın qoşulmasına gətirib çıxara bilər.
- Bəzi hallarda irinli ileopsoit yaxın yerləşən irinli ocaqlardan infeksiyanın kontakt yolu ilə keçməsi ilə əlaqəlidir. Belə vəziyyət 11-12-ci qabırğa sümüyünün osteomielitlə zədələnməsi, bel fəqərələrinin, qalça sümüyünün yuxarı şöbəsinin iltihabı zamanı müşahidə olunur. Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, artığın retroperitoneal yerləşməsi olduqda irinli appendisit də ileopsoitin səbəbi ola bilər. Perinefritik və ya perikolonik piy toxumasının iltihabı zamanı, qadınlarda isə parametriumun iltihabı zamanı da (uşaqlığın yan tərəflərində yerləşən yumşaq toxumalar) retroperitoneal sahəyə irin axıntıları müşahidə oluna bilər. Sadalanan amillər kontakt ileopsoitə səbəb ola bilər.
- İnfeksiyanın hematogen yayılması həm orqanizmdəki yaxın, həm də uzaq iltihab ocaqlarından mümkündür.
Təsnifat
Səbəb və inkişaf mexanizmi nəzərə alınaraq birincili və ikincili forma ayırd edilir.
- Birincili formalar – birbaşa travmanın nəticəsi ola bilər və ya patogenlərin qan axını ilə yayılmasının nəticəsi ola bilər. Birincili ileopsoitlər qrupunda ayrıca bir növ ayrılır – bu, adətən, aydınlaşdırılmamış səbəb olmadan yaranan birincili absessləşən iltihabdır.
- İkincili formalar – bu, digər yaxın yerləşən orqanların infeksiya ocağından patogenin limfogen və ya kontakt yolu ilə daxil olduğu ileopsoitlərdir.
İltihabi prosesin xarakterinə görə xəstəlik 2 variant üzrə təsnif edilir:
- Seroz iltihab. Əsas patoloji dəyişikliklər interstisium səviyyəsində – eninəzolaqlı miositlər arasında hüceyrələrarası boşluqlarda inkişaf edir. Antimikrob terapiyaya vaxtında başlanıldıqda bu ocaqlar tədricən sorulur. Bəzən interstisial iltihab əzələ qalınlığında kiçik irin yığıntılarının formalaşmasına gətirib çıxarır.
- İrinli iltihab. Bu, məhdud ola bilər, o zaman iltihabi prosesə ayrı-ayrı əzələ seqmentləri cəlb olunur, və ya yayılmış ola bilər, o zaman septik flegmona formalaşa bilər.
Klinik mənzərə
İleopsoitin klinik diaqnostikası müəyyən çətinliklər yaradır. İlk növbədə bu, əzələnin dərin yerləşməsi və palpasiya üçün zəif əlçatan olması ilə bağlıdır. Bundan əlavə, ileopsoit çox vaxt bağırsaq, sidik kisəsi, onurğa sütunu, iri damarlar və sinirlərə yaxın yerləşdiyinə görə digər xəstəlikləri maskalaya bilər.
Qalça-bel əzələsinin iltihabı həm yerli, həm də sistemik təzahürlərin meydana çıxmasına səbəb olur:
- Oma, bud-çanaq oynağı və oma nahiyəsində intensiv ağrı hissləri;
- Ayağın vəziyyətini yüngülləşdirməyə imkan verən reflektor bud bükülməsi, bu zaman ayağı düzəltməyə cəhd ağrılı əzab verir (psoas-simptomu);
- Bədən temperaturunun əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsi və üşütmə;
- Ürək ritminin sürətlənməsi;
- Ümumi zəiflik və halsızlıq;
- Intoksikasiya mənşəli baş ağrıları və başgicəllənmə.
Ümumi klinik qan analizi orqanizmdə əhəmiyyətli iltihabi prosesin mövcudluğunu təsdiqləyir. Belə ki, leykositlərin sayı dəfələrlə artır, eritrositlərin çökmə sürəti artır, gənc leykosit formaları meydana çıxır. İleopsoit zamanı C-reaktiv zülalın aktivliyi artır ki, bu da orqanizmin infeksiyaya sistemik cavabını əks etdirir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qalça-bel əzələsindəki iltihab ocağının vəziyyətini dəqiq qiymətləndirməyə maqnit-rezonans tomoqrafiya imkan verir. MRT-də yumşaq toxuma strukturları, xüsusilə əzələlər və onları örtən fassiyalar yaxşı vizuallaşır. Rentgenoqrafiya əzələ toxumasının vəziyyətinin qiymətləndirilməsi üçün az informativdir, çünki rentgen şüaları aşağı sıxlıqlı strukturlardan maneəsiz keçir.
Kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiya ilə müəyyən edilən, qalça-bel əzələsində iltihabi prosesə işarə edən obyektiv əlamətlər bunlardır:
- Onun ölçülərinin artması;
- Strukturunda maye toplanması;
- Konturların qeyri-müəyyənliyi;
- Infiltratın mövcudluğu ilə əlaqəli kölgələnmənin olması;
- Qan axınının xarakterinin dəyişməsi.
Müalicə
İleopsoitin müalicəsi patoloji prosesin mərhələsindən asılıdır. Seroz iltihab zamanı, əzələdə abses olmadıqda, konservativ terapiyanın aparılması mümkündür. Lakin bu mərhələdə xəstə, bir qayda olaraq, tibbi yardım üçün müraciət etmir. Adətən diaqnoz artıq irinli iltihab mövcud olduqda qoyulur. Bu vəziyyətdə absesin drenajı tələb olunur: müasir praktikada çox vaxt ilk seçim antibiotik terapiyası ilə birlikdə USM və ya KT nəzarəti altında dəri vasitəsilə (perkutan) drenajdır, bu mümkün olmadıqda və ya effekt vermədikdə açıq cərrahi müdaxilə aparılır.
Konservativ terapiya yalnız seroz iltihab mərhələsində göstərişdir. Bu müalicənin əsas istiqamətləri bunlardır:
- Antimikrob;
- Iltihabəleyhinə;
- Metabolik;
- Detoksikasion;
- Ağrıkəsici.
İleopsoit zamanı əməliyyat absesin geniş şəkildə açılmasından, onun diqqətlə reviziyasından və antiseptik vasitələrlə yuyulmasından ibarətdir. Yarada drenaj saxlanılır, onun vasitəsilə əməliyyatdan sonrakı dövrdə yara möhtəviyyatı axır, həmçinin boru ilə antiseptikləri birbaşa iltihab ocağına yeritmək mümkündür. Abses ümumi anesteziya altında açılır, bu zaman giriş qarın boşluğundan kənar formalaşdırılır ki, bu da peritonit risklərini azaltmağa imkan verir.
Reabilitasiya
Reabilitasiya mərhələsində patoloji prosesi aradan qaldırmağa və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını almağa yönəlmiş güclü antibakterial və iltihabəleyhinə terapiya aparılır. Şirəli qranulyasiyalar əmələ gələnədək yara hər gün işlənir – irinli ifrazat və nekrotik kütlələr uzaqlaşdırılır, həmçinin lokal şəkildə antiseptiklər yeridilir. İşlənmədən sonra yara steril sarğı ilə örtülür.
Reabilitasiya dövründə tövsiyə olunur:
- Fiziki aktivliyi məhdudlaşdırmaq (lakin ondan imtina etməmək);
- Cinsi pəhrizi təmin etmək;
- Gigiyenik prosedurları duş altında yerinə yetirmək, yaranı minimum dərəcədə islatmağa çalışmaq;
- Əməliyyatdan sonrakı kontrakturaların qarşısını almaq üçün ətrafı vaxtında məşq etdirməyə başlamaq (bərpa prosesinə müalicəvi bədən tərbiyəsi mütəxəssisi nəzarət edir);
- Əzələ liflərinin funksional vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün masaj və fizioterapevtik prosedurlar kursları keçirmək.
Profilaktika
İleopsoitin inkişaf ehtimalının qarşısını almağa aşağıdakı prosedurlar kömək edə bilər:
- Orqanizmdə xroniki infeksiya ocaqlarının vaxtında müalicəsi;
- Irinli ağırlaşmaların riskini artıra bilən fon xəstəliklərinin adekvat kompensasiyası (bunlara şəkərli diabet, immunçatışmazlıqlar və s. Aiddir);
- Aşağı ətraflarda yaraların irinlənmə əlamətləri yarandıqda, həmçinin zədə alındığı halda dərhal cərrah və ya travmatoloqa müraciət etmək.
Yadda saxla!
İleopsoit nadir rast gəlinən cərrahi patologiyadır. Lakin bu xəstəliyin inkişafı zamanı diaqnostika müəyyən çətinliklər yaradır ki, bunlar əzələnin anatomo-fizioloji xüsusiyyətləri ilə izah olunur. Buna görə də sağlamlığınızı işi peşəkarcasına görən mütəxəssislərə etibar etmək lazımdır; onlar bir dəqiqə belə itirmədən düzgün diaqnoz qoya və dərhal müalicəyə başlaya biləcəklər.
Suallar və cavablar
Bu patologiyanın diaqnostikası və müalicəsi travmatoloq-ortoped tərəfindən aparılır.
Şəkərli diabet zamanı irinli cərrahi xəstəliklərin inkişafına kömək edən əsas səbəblər qanda qlükoza səviyyəsinin davamlı yüksəlməsi, piokokk bakteriyalar üçün qidalandırıcı mühit olan bu göstəricinin artması, həmçinin qanunauyğun olaraq inkişaf edən immunitetin zəifləməsidir.
Bud-iliopsoas əzələsinin irinli iltihabı infeksiyanın generalizasiyasına səbəb ola bilər. İleopsoitin ən təhlükəli forması – septik fleqmonanın – inkişafı zamanı daxili orqan və sistemlərin dekompensasiyası sürətlə, demək olar ki, ildırım sürəti ilə baş verə bilər. Əzələdəki irinli iltihab digər anatomik nahiyələrə – kiçik çanaq boşluğuna, buda, sağrılara – irin axıntılarının əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. İrinli ocaq yoğun bağırsağa və ya bilavasitə qarın boşluğuna deşilə bilər ki, bu da peritonitin inkişafına gətirib çıxarar. Döş qəfəsi də risk zonasında ola bilər – damar-neyrovaskulyar dəstələr və birləşdirici toxuma lifləri boyunca proses irinli plevritə səbəb ola bilər. Beləliklə, ileopsoit ümumilikdə orqanizmin septik risklərini artırır.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
