Varikoz səthi venaların genişlənməsi, uzanması və qıvrımlı hala gəlməsi ilə xarakterizə olunan xroniki venoz xəstəlikdir. Ayaqlarda ağırlıq, ağrı, şiş və dəri dəyişiklikləri yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Flebektaziya
Xəstəlik haqqında
Varikoz genişlənməsi – iltihab, gərilmə və venoz divarların deformasiyası ilə xarakterizə olunan dəridaxili, kommunikant və dərin venaların patoloji vəziyyətidir. Qadınlarda hamiləlik və həyat tərzi xüsusiyyətləri ilə əlaqədar xəstəliyə meyllilik yüksəkdir. Kişilər varikozdan zəif cins nümayəndələrinə nisbətən təxminən 5 dəfə az əziyyət çəkirlər. Xəstəliyin müalicəsi ilə fleboloq həkim məşğul olur.
Normada venoz qanın aşağıdan yuxarıya axını vətərlərin və əzələlərin təzyiqi, həmçinin periferik qan dövranının müxtəlif şöbələri arasındakı təzyiq fərqi hesabına təmin olunur. Venaların divarlarının tonusu onların quruluş xüsusiyyətlərinə görə zəif ifadə olunur, lakin baş beynin damar-hərəkət mərkəzindən gələn siqnalların təsiri altında yüksələ bilər.
Periferik qan dövranının pozulması daha çox ayaqüstü və ya oturaq vəziyyətdə uzun müddət qalmaq nəticəsində alt ətrafların venalarına düşən böyük yükdən, həmçinin pəncə və baldır əzələlərinin aşağı aktivliyindən qaynaqlanır. Venaların doluşması onların gərilməsinə səbəb olur, inkişaf edən iltihabi dəyişikliklər isə qapaq aparatının deformasiyasını törədir.
Qapaqların çatışmazlığı qanın reflüksünə (əks axınına) səbəb olur ki, bu da səthi və kommunikant venalarda təzyiqin əlavə artmasına gətirib çıxarır. Nəticədə damarlar daha da gərilir və deformasiyaya uğrayır, çapıq dəyişiklikləri isə dəri üzərində salxım şəklində çıxıntı əmələ gətirən düyünlərin yaranmasına səbəb olur. Divarların atrofiyası və sinirlərin məhv olması tonusun geri dönməz pozulmasına gətirib çıxarır. Venalar ağrılı olur, alt ətraflar qeyri-estetik görünüş alır.
Təzahürlərindən asılı olaraq, venaların varikoz genişlənməsi bir neçə mərhələdə gedir:
- Kompensasiya olunmuş mərhələ. Patoloji dəyişikliklər vizual olaraq müəyyən edilir, lakin xəstədə şikayət yoxdur.
- Subkompensasiya olunmuş mərhələ. Venalarda ifadə olunmuş patoloji dəyişikliklər müşahidə olunur. Xəstələr ağırlıq, gərginlik hissindən, tutmalardan, axşam şişkinliyindən şikayətlənirlər.
- Dekompensasiya olunmuş mərhələ. Mikrosirkulyasiya pozuntuları ayaqların dərisində dəyişikliklərə (quruluq, ekzema, qaşınma, piqmentasiya) səbəb olur.
Beynəlxalq təsnifata görə, varikozun təzahürləri siniflərə bölünür:
0 – obyektiv simptomlar yoxdur; xəstə ayaqlarda diskomfort (ağırlıq, yorğunluq, təzyiq kimi təsvir edir) şikayəti edir.
1 – dəridə teleangiektaziyalar («ulduzcuqlar»), genişlənmiş səthi damarlardan ibarət «şəbəkəciklər» əmələ gəlir.
2 – alt ətrafların müayinəsində venaların genişlənməsi aşkarlanır.
3 – istirahətdən sonra keçib gedən yüngül və ya orta dərəcəli şişkinlik müşahidə olunur.
4 – dəridə quruluq və hiperpiqmentasiya şəklində dəyişikliklər aşkarlanır.
5 – trofik pozuntular inkişaf edir və ya sağalmış xoranın izləri mövcud olur.
6 – uzun müddət sağalmayan açıq trofik xora.
Xəstəliyin inkişaf mərhələsindən asılı olaraq müalicə konservativ və ya cərrahi metodların tətbiqi ilə aparıla bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin inkişafının dəqiq səbəbləri müəyyən edilməyib. Patologiya polietioloji hesab olunur. Birləşdirici toxumanın genetik şərtlənmiş defektləri və dikduranlıq funksiyası ilə birbaşa əlaqə qeyd olunur.
Predispozisiya edən amillərə aiddir:
- hərəkətsiz həyat tərzi;
- oturaq iş;
- böyük çəkilərin qaldırılması ilə aktiv idmanla məşğul olma;
- artıq bədən çəkisi və piylənmə;
- hamiləlik və doğuş.
Mərhələlər
Venaların xroniki xəstəliklərini beynəlxalq praktikada CEAP təsnifatı ilə qiymətləndirirlər. Onun adı dörd hərfdən ibarətdir: C — klinik əlamətlər, E — səbəb, A — zədələnmənin anatomik yeri, P — mexanizm (qanın əks axını, venanın tutulması və ya hər ikisi). Müalicə seçimində ən çox klinik siniflərə əsaslanırlar:
- C0–C1 — görünən dəyişiklik yoxdur və ya yalnız damar ulduzcuqları və torları var. Əsasən həyat tərzi tövsiyələri, istəyə görə kosmetik müalicə.
- C2 — varikoz genişlənmiş venalar. Dupleks skanlamadan sonra kompressiya, lazım gəldikdə endovenoz müalicə və ya skleroterapiya seçilir.
- C3 — ayaqlarda ödem. Kompressiya və reflüks mənbəyinin aradan qaldırılması xüsusilə vacibdir.
- C4 — dəri dəyişiklikləri: piqmentasiya, ekzema, dərinin bərkiməsi. Bu, xora riskinin artdığını göstərir.
- C5–C6 — sağalmış və ya açıq trofik xora. Kompressiya, yaraya qulluq və reflüksün aradan qaldırılması birlikdə aparılır.
Sinfə əlavə olunan «s» hərfi şikayətlərin olduğunu, «a» hərfi isə olmadığını bildirir. Sinfi həkim müayinə və ultrasəs nəticələri əsasında müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Erkən mərhələlərdə alt ətraf venalarının varikozu simptomsuz keçir. Bəzi xəstələr gəzərkən tez yorulma və uzun müddət ayaqüstü qaldıqdan sonra baldırlarda ağırlıq hissi şikayəti edirlər.
Subkompensasiya olunmuş varikozda dəridə damar «ulduzcuqları» və ya «şəbəkəciklər» əmələ gəlir. Dəridaxili damarların genişlənməsi daha çox baldır nahiyəsində, budun orta üçdə birində müşahidə olunur. Xüsusilə fiziki yüklərdən və istilik prosedurlarından sonra dəri altı venaların gedişi boyunca ağrılılıq mümkündür. Xəstələr sızıltılı ağrılardan, dərinin həssaslığının pozulmasından, sürünən qarışqa hissindən şikayətlənirlər. Axşam saatlarında ayaq biləyi və pəncə nahiyəsində şişkinlik aşkarlanır. Hətta alışılmış ayaqqabı geyəndə narahatlıq yaranır. Gecə vaxtı tutmaların yaranması mümkündür.
Dekompensasiya olunmuş varikozda genişlənmiş və deformasiyaya uğramış venalar aydın görünür. Onlar dəri üzərində qabarır, əl ilə toxunduqda bərk hiss olunur. Tez-tez baldır nahiyəsində dərinin tündləşməsi, sianozluq və ya mərmərəbənzər görünüş aşkarlanır. Qan dövranının pozulması nəticəsində anhidroz inkişaf edir, dəri qurudur, çatlayır, qaşınır, parıltılı görünüş alır. Sonradan ekzema meydana çıxır, aktiv çatlama yerlərində trofik xoralar əmələ gəlir.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Varikoz əlamətləri olduqda fleboloq həkimə müraciət etmək lazımdır. Diaqnostika xəstənin sorğusundan, şikayət və anamnezin toplanmasından başlayır. Fizikal müayinə zamanı venaların varikoz genişlənməsinin obyektiv əlamətləri aşkarlanır.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək və ayaqlarda venoz qan dövranının xüsusiyyətlərini ətraflı öyrənmək üçün hər iki ətrafın venalarının ultrasəs dupleks skanlaması aparılır. Tədqiqat zamanı damarların anatomiyası, diametri, yerləşməsi, iltihabi dəyişikliklərin əlamətləri, qapaq aparatının deformasiyasının olub-olmaması qiymətləndirilir. Həmçinin əzələ-venoz nasosun effektivliyini, reflüksün intensivliyini, müddətini və mənbəyini qiymətləndirmək üçün funksional sınaqlar aparılır.
Klinik müayinə və instrumental diaqnostikanın nəticələrinə əsasən həkim xəstəliyin inkişaf mərhələsini müəyyən edir və müalicə təyin edir.
Müalicə
Xəstəliyin təzahürlərindən və inkişaf mərhələsindən asılı olaraq konservativ və cərrahi müalicə tətbiq edilir. Terapevtik taktikanı seçərkən həkim təkcə damarların vəziyyətini deyil, xəstədə müşayiət edən xəstəliklərin olub-olmamasını da nəzərə alır. Cərrahi əməliyyatdan sonra çox vaxt residivin profilaktikasına yönəlmiş konservativ müalicə təyin edilir.
Konservativ metodlar
Varikozda kompressiya trikotajının geyilməsi göstərişdir. Kompressiya dərəcəsi klinik vəziyyətin xüsusiyyətlərindən asılıdır və fərdi qaydada müəyyən edilir. Həkim qolf corab, çorab və ya kolqot geyinməyi tövsiyə edə bilər. Fiziki yüklənmədən və ya uzun müddət piyada gəzintidən əvvəl bu geyimi geyinmək xüsusilə vacibdir.
Ayaqlarda ağırlıq, ödem, ağrı və gecə qıcolmaları kimi simptomlar olduqda həkim flebotrop (venotonik) preparatlar təyin edə bilər. Onlar simptomları yüngülləşdirir, lakin genişlənmiş venaları aradan qaldırmır və hər xəstəyə mütləq təyin olunmur. Bu zaman bu qrupdan yalnız bir vasitə göstərişdir. Bir neçə eyni preparatın qəbulu müalicənin effektivliyini artırmır, əksinə yan təsirlərin inkişaf riskini artırır.
Varikoz: necə müalicə etmək olar? Tabletlər kömək edəcəkmi?
Skleroterapiyanın, venaların endovenoz lazer koaqulyasiyasının əla tamamlayıcısı kiçik damarların dəridən keçən lazerlə aradan qaldırılmasıdır. Neodim lazeri bədəndə damar əmələgəlmələrinin aradan qaldırılması üçün yaxşı öyrənilmiş üsullardan biri hesab olunur. Damarların lazerlə aradan qaldırılması cərrahi müalicəni əvəz etmir və ciddi venoz patologiyada nəticə verməyəcək. Lakin fleboloqda əməliyyat aparıldıqdan sonra – bu əməliyyat nəticəsində damar əmələgəlmələrinin yaranmasının ilkin səbəbi aradan qaldırılır (genişlənmiş damarlarda qan dövranı dayandırılır) – qalan kiçik damarları neodim lazeri ilə effektiv şəkildə aradan qaldırmaq mümkündür. Əməliyyatdan bir ay sonra kiçik damarların aradan qaldırılması üzrə prosedurlar kursuna başlamaq olar. Adətən, damarların tam aradan qaldırılması üçün 2-dən 5-ə qədər prosedur tələb olunur.
Cərrahi müalicə
Venaların varikozunun müalicəsində «qızıl standart» az invaziv və endovenoz metodların tətbiqidir. Onların köməyi ilə zədələnmiş damarlarda qan axını dayandırılır, alt ətrafların estetikası bərpa olunur. Açıq əməliyyatlar (flebektomiya) yalnız çox ağır klinik hallarda – patologiyanı az travmatik prosedurlarla aradan qaldırmaq mümkün olmadıqda – son dərəcə nadir hallarda aparılır.
Varikoz genişlənmiş venalarla mübarizə üçün aşağıdakı az invaziv metodlar tətbiq edilir:
- Skleroterapiya. Venanın boşluğuna skleroz edici preparatların yeridilməsini nəzərdə tutur. Çox nazik iynələrin köməyi ilə anesteziyasız aparılır. Prosedur təxminən 30 dəqiqə çəkir. Zədələnmiş venaların sayından asılı olaraq 3-dən 10-a qədər seans tələb oluna bilər.
- Radiotezlikli ablyasiya. Zədələnmiş damara venoz divarlara termik təsir göstərən radiotezlikli zondun yeridilməsini nəzərdə tutur. Nəticədə venanın boşluğu bağlanır, ondakı qan axını dayanır. Yerli anesteziya altında nöqtəvi punksiyalar vasitəsilə aparılır.
- Lazer koaqulyasiyası. Konsentrasiya olunmuş işıq dəstəsi vasitəsilə venanın istilik metodu ilə «qaynaqlanmasını» nəzərdə tutur. Yerli anesteziya altında dəri punksiyaları vasitəsilə aparılır.
- Yapışqan ablyasiyası. Patoloji damarlara təsiri yapışqana bənzəyən xüsusi tibbi preparat yeridilir. Prosedur anesteziya tələb etmir.
Əməliyyatsız metodların üstünlüyü onların az travmatik olması, ambulator şəraitdə tətbiq edilə bilməsi və nəticələrin estetikliyi (çapıq qalmır) kimi qəbul edilir.
Reabilitasiya
Varikozun qeyri-cərrahi üsullarla müalicəsindən sonra pasiyentə elastik sarğı qoymaq və ya kompressiya trikotajı geyinmək, daha çox piyada gəzmək tövsiyə olunur. Növbəti 2 həftə ərzində həddindən artıq fiziki yüklənmələrdən, alkoqol qəbulundan və saunaya getməkdən imtina etmək məsləhətdir.
Profilaktika
Varikoza irsi meyillilik aradan qaldırıla bilməz, lakin venalara yükü azaltmaq xəstəliyin yaranmasını ləngidə və artıq başlamış varikozun irəliləməsini yavaşıda bilər.
- Hərəkət. Gəzinti, üzgüçülük və velosiped baldır əzələlərini — venoz qanı yuxarı qaldıran «nasosu» — işlədir.
- İş rejimi. Uzun müddət ayaq üstə və ya oturaq işləyərkən hər saat fasilə edin, ayaq biləkləri üçün sadə məşqlər edin.
- Ayaqların qaldırılması. Axşamlar 15–20 dəqiqə ayaqları ürək səviyyəsindən yuxarı qaldırmaq ağırlıq və ödemi azaldır.
- Bədən çəkisi və bağırsaq. Artıq çəki və qəbizlik zamanı güclü gərginləşmə venalara düşən təzyiqi artırır.
- Kompressiya trikotajı. Hamiləlikdə, uzun uçuşlarda və ilkin şikayətlər olduqda həkimin seçdiyi kompressiya dərəcəsi ilə istifadə olunur.
- İstilik. Uzun müddət isti vanna, sauna və ayaqların günəşdə qızmasından çəkinin.
- Geyim. Sıx geyim və daim hündür dabanlı ayaqqabı venoz axını çətinləşdirir.
Ailədə varikoz varsa və ya hormonal kontrasepsiya planlaşdırılırsa, venaların vəziyyətini fleboloqla vaxtaşırı yoxlatdırın.
Yadda saxla!
Fleboloqlar alt ətraf venalarının varikozunun ilk simptomları meydana çıxdıqda mütəxəssisə müraciəti gecikdirməməyi qətiyyətlə tövsiyə edirlər. Vaxtında başlanmış müalicə olmadıqda xəstəlik dayanmadan proqressivləşir və ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır. Patologiyanın öhdəsindən əməliyyatsız üsullarla gəlmək demək olar ki, mümkünsüz olur. Belə vəziyyətdə yeganə çıxış yolu zədələnmiş venanın radikal çıxarılmasıdır. Bu əməliyyat uzun bərpa dövrü ilə fərqlənir və həmişə yaxşı estetik nəticələr vermir. Erkən mərhələlərdə yaxşı tolerantlığa malik olan və minimal məhdudiyyətlər siyahısına malik az invaziv metodlar yüksək effektivliyi ilə fərqlənir.
Faydalı Məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Venaların varikoz genişlənməsi
Venaların varikoz genişlənməsi – venaların formasının, uzunluğunun və sıxlığının ağrılı dəyişməsidir. Ən çox ayaqların və düz bağırsağın venalarını,…
İstiqamət: Flebologiya
Suallar və cavablar
Bəli, varikoz genişlənmənin formalaşmasında genetik amil mühüm rol oynayır — valideynlərində venoz çatışmazlıq olan insanlarda venaların divarı zəif ola bilər. Bu meyllilik damar divarının və qapaqcıqların birləşdirici toxuma quruluşu ilə bağlıdır. İrsi meyllilik olsa da, xəstəliyin inkişafı hərəkət tərzi, çəki və digər amillərdən də asılıdır, buna görə profilaktik tədbirlər əhəmiyyətini itirmir.
Bəzi qadınlarda hamiləlik dövründə yaranan yüngül venoz dəyişikliklər doğuşdan sonra qismən geri qayıda bilər, çünki hormonal fon və venalara təzyiq azalır. Lakin daha ifadəli varikoz genişlənmə özbaşına tam keçib getmir və sonrakı hamiləliklərdə vəziyyət adətən pisləşir. Doğuşdan sonra vəziyyəti qiymətləndirmək və zərurət olduqda müalicə barədə qərar vermək üçün fleboloqa müraciət etmək tövsiyə olunur.
Xeyr, ilkin mərhələlərdə kompressiya trikotajı, həyat tərzi dəyişiklikləri və dərman preparatları ilə vəziyyəti nəzarətdə saxlamaq mümkün olur. Damarların əhəmiyyətli dərəcədə genişlənməsi, ağırlaşmaların yaranması və ya konservativ müalicənin nəticəsiz qalması hallarında cərrahi və ya minimal invaziv üsullar nəzərdən keçirilir. Uyğun taktikanı fleboloq müayinə nəticələrinə əsasən fərdi seçir.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Teleangioektaziya
Teleangioektaziya - kapillyarların və xırda son arteriyaların lokal genişlənməsidir. Hiperestrogeniya (estrogenlərin miqdarının artması), damar patologiyası zamanı rast gəlinir.
İstiqamət: Flebologiya
Venaların varikoz genişlənməsi
Venaların varikoz genişlənməsi – venaların formasının, uzunluğunun və sıxlığının ağrılı dəyişməsidir. Ən çox ayaqların və düz bağırsağın venalarını,…
İstiqamət: Flebologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
