Asetona qoxusu – səhv qidalanma və ya müxtəlif xəstəliklər zamanı inkişaf edən ketoasidozun simptomudur. Bu səhifədə asetona qoxusunun səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endokrinoloq İnfeksionist Nefroloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Asetona qoxusu – səhv qidalanma və ya müxtəlif xəstəliklər zamanı inkişaf edən ketoasidozun simptomudur. Bu qoxu əsasən nəfəsdə hiss olunur, lakin bəzən dəridən də gələ bilər. Səbəbi müəyyən etmək üçün müayinədən keçmək lazımdır — bu, orqanizmdə xarakterik turş qoxuya səbəb olan maddələrin toplanma mexanizmini aşkar etməyə imkan verir. Əgər aseton qoxusuna güclü susuzluq, tez-tez sidiyə getmə, zəiflik, ürəkbulanma və ya qusma, qarında ağrı, dərin və tez nəfəsalma və ya huşun tutulması əlavə olunubsa, bu, təhlükəli diabetik ketoasidoz ola bilər — belə halda vaxt itirmədən təcili yardım çağırın.
Növləri
Böyüklərdə ağızdan aseton qoxusunu ona səbəb olan amilə görə təsnif etmək olar:
- Diabetik ketoasidoz — adətən I tip şəkərli diabetdə yaranır və karbohidrat mübadiləsinin pozulması ilə bağlıdır;
- Asetonemik ketoasidoz — digər endokrin xəstəliklər, susuzlaşma, düzgün olmayan qidalanma fonunda qanda keton cisimlərinin artması ilə əlaqələndirilir.
Ağızdan aseton qoxusu gəlirsə, bu həmişə patologiyanın günahı deyil. Əlamət intensiv fiziki yükdən, güclü stressdən sonra da yarana bilər.
Səbəbləri
İnsandan gələn aseton qoxusu keton cisimlərinin toplanmasının nəticəsidir. Normada orqanizm enerjinin əsas hissəsini karbohidratlardan — qlükozadan — alır. O, qida ilə kifayət qədər daxil olmursa və ya hüceyrələr tərəfindən mənimsənilmirsə, enerji təminatı üçün yağlardan istifadə olunur. Onların parçalanma məhsullarından biri xarakterik kəskin qoxulu asetondur.
Orqanizm keton cisimlərindən qurtulmağa çalışaraq onları böyrəklər, dəri və ağciyərlər vasitəsilə gücləndirilmiş şəkildə xaric edir. Sidik-ifraz sistemi yükün öhdəsindən gələ bilmədikdə, aseton ağızdan və ya bədəndən qoxu şəklində çıxır. Buna görə əlaməti sadəcə gizlətmək deyil, qanda keton konsentrasiyasının artmasına səbəb olan pozulmanı tapmaq vacibdir.
Diaqnostika
Ağızdan asetona qoxusu gəldikdə müayinəyə anamnezin toplanmasından başlanılır. Həkim simptomun nə qədər tez-tez narahat etdiyini və hansı hallarla əlaqədar yarandığını aydınlaşdırır. O, həmçinin tibbi sənədləri araşdıraraq, irəlilədikcə orqanizmdə keton cisimciklərinin toplanmasına səbəb ola biləcək xroniki və ya gizli xəstəlikləri müəyyən etməyə çalışır — məhz bu toplanma insanda asetona qoxusunun yaranmasına səbəb olur. Fiziki müayinə və qarın boşluğu orqanlarının palpasiyasından sonra həkim əlavə müayinələr təyin edir.
- Analizlər. Əsas laborator diaqnostika növləri böyrək və qaraciyərin funksiyasını əks etdirən sidik və qan analizləridir. Endokrin sistemin balansını və şəkər səviyyəsini qiymətləndirmək üçün müayinə də vacibdir.
- Daxili orqanların USM-i. Funksional müayinə üsulu vacib sistemlərin işinin pozulmasına səbəb olan iltihabi prosesləri və ya struktur dəyişikliklərini aşkar etməyə imkan verir.
- Tomoqrafiya (KT, MRT). Qaraciyərin, mədəaltı və qalxanabənzər vəzin, böyrəküstü vəzilərin, hipofizin strukturunun dəqiq öyrənilməsi törəmələri, iltihabları və digər patologiyaları aşkar etməyə imkan verir.
Diaqnostika təkcə insanın ağzından niyə aseton qoxusu gəldiyinin səbəblərini aşkar etmir, həm də keton cisimciklərinin artıqlığı ilə bağlı patologiyaların orqanizmə vurduğu zərəri qiymətləndirməyə imkan verir. Göstərişlərə əsasən müayinə planına dar ixtisaslı həkimlərin məsləhətləri də daxil edilir.
Müalicə
Terapiya böyük insanda (kişi və ya qadın olmasından asılı olmayaraq) ağızdan niyə aseton qoxusu gəlməsinin səbəbi ilə bağlıdır. Müayinə ciddi pozulma aşkar etmirsə, qidalanmanı balanslaşdırmaq, su-içki rejimini nizamlamaq, fiziki və emosional yükün intensivliyini azaltmaq, alkoqoldan imtina etmək lazımdır.
Patologiyalarda etiotrop (səbəbi aradan qaldırmağa yönəlmiş) və ya dəstəkləyici müalicə təyin olunur ki, bu da mübadilə proseslərini normallaşdırır, orqanizmə parçalanma məhsullarını effektiv utilizasiya etməyə kömək edir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Aseton qoxusu tez-tez təhlükəli xəstəliklərlə bağlıdır, onların irəliləməsi zamanı daxili orqanların funksiyası pozulur, əlillik və hətta ölüm baş verə bilər (ürək-damar sisteminin diabetik zədələnməsində, böyrək və qaraciyərin tam çökməsində). Metabolizm pozulmaları dərinləşdikcə stupor, dərin yuxululuq — prekomatoz vəziyyət — müşahidə olunur ki, bu da mərkəzi sinir sisteminin sonrakı iflicində ketoasidoz komasına keçir. Çaşqınlıq, ağızdan güclü aseton qoxusu ilə yanaşı tez-tez nəfəs alma, qusma, arıqlıq və ya oyanma çətinliyi yaranarsa, bu təcili vəziyyətdir — dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Bundan başqa xoşagəlməz qoxu sosial fəallığı çətinləşdirir, psixoloji diskomforta, ünsiyyətdən imtinaya gətirib çıxarır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əgər xəstədə artıq endokrin, hepatobiliar sistem və ya böyrək xəstəlikləri varsa, o, xəstəliyin gedişinin dinamikasını və təyin olunmuş müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün öz həkiminə müraciət edə bilər. Aseton qoxusu ilk dəfə yaranıbsa, terapevtə və ya ailə həkiminə müraciət etmək lazımdır: əsas müayinədən sonra o, sizi dar ixtisaslı mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Böyükdə ağızdan aseton qoxusu ketoasidozun tez-tez rast gəlinən əlamətidir. Bu gün belə şikayət çox vaxt populyar qidalanma protokolu — keto-pəhriz ilə bağlıdır; bu zaman lipoliz prosesini, yəni piy toxumasının parçalanmasını başlatmaq üçün insan karbohidratları kəskin azaldaraq çoxlu miqdarda yağ qəbul edir. İnsan orqanizmin qana daxil olan yağları zərərsizləşdirmə qabiliyyətini nəzərə almırsa, ağızdan və ya bədəndən gələn spesifik qoxunun işarə etdiyi ağırlaşmalar inkişaf edə bilər.
Standart qidalanmada böyük qadın və kişilərdə aseton qoxusunun səbəbi adətən şəkərli diabet, böyrək və ya qaraciyər patologiyaları olur. Sağlamlığın bərpası üçün effektiv tədbirlər seçmək üçün mümkün qədər tez həkimə müraciət edib əsas analizləri vermək lazımdır.
Aseton qoxusuna ürəkbulanma, qusma, tez-tez və dərin nəfəsalma, güclü susuzluq, qarın ağrısı, çaşqınlıq və ya yuxululuq əlavə olunarsa, bu, diabetik ketoasidozun əlaməti ola bilər — belə halda gecikdirmədən təcili yardım çağırın.
Suallar və cavablar
Çürük almaya bənzəyən xarakterik turş qoxu daha çox ağızda deyil, qanda toksik maddələrin toplanması səbəbindən yaranır. Bunu yoxlamaq üçün dişləri diqqətlə fırçalayıb sonra biləyi yalayıb bir neçə saniyədən sonra iyləyə bilərsiniz.
Aseton qoxusu daha çox həzm və endokrin sisteminin, qaraciyər və böyrəklərin xəstəlikləri ilə bağlıdır. O, həmçinin düzgün olmayan qidalanmanın nəticəsi ola bilər. Dəqiq səbəbi müəyyən etməyə həkim kömək edəcək.
Pəhriz diaqnozdan asılıdır, nəfəsdəki spesifik qoxu yarandıqda universal qidalanma tövsiyəsi yoxdur. Rasion balanslaşdırılmış olmalı, lazımi nisbətdə yağ, zülal, karbohidrat daxil etməlidir. Qida maddələrinin mədə-bağırsaq traktında mənimsənilməsinə də diqqət yetirmək vacibdir.
