Kəskin xolesistit — klinik əlamətləri, səbəbi və ağırlıq dərəcəsinə uyğun olaraq diaqnostika və müalicə tələb edən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Öd kisəsinin kəskin iltihabı
Xəstəlik haqqında
Kəskin proses əksər hallarda öd daşı xəstəliyi fonunda inkişaf edir. İltihabi prosesin səbəbi kimi qurdlar, damar pozğunluqları və fermentlərin mənfi təsiri xeyli az rast gəlinir. Xəstəlik daha çox yaşlı insanlarda müşahidə olunur, bu zaman risk qrupuna qadınlar daxildir.
Kəskin xolesistitin əlamətlərinə epiqastral və sağ qabırğaaltı nahiyədə intensiv ağrı hissi, ürəkbulanma və qida və ya öd tərkibli təkrari qusma, göz ağlarının və dərinin sararması, habelə ümumi zəiflik və bədən temperaturunun yüksəlməsi daxildir.
Kəskin xolesistitin diaqnostikası tipik klinik mənzərəyə, qanın ümumi klinik analizinin məlumatlarına və öd kisəsinin ultrasəs müayinəsinə əsaslanır. Medikamentoz müalicəyə infuzion terapiya, spazmolitik və ağrıkəsici vasitələrin, antibakterial preparatların tətbiqi və müşayiətedici xəstəliklərin kompensasiyası daxildir. Konservativ terapiya müstəqil tibbi yardım variantı ola bilər və ya cərrahi müdaxiləni qabaqlaya bilər. Əməliyyat patoloji dəyişikliyə uğramış öd kisəsinin çıxarılmasından ibarətdir.
Səbəbləri
Öd kisəsindəki iltihabi prosesin aparıcı səbəbi onda konkrementlərin olmasıdır (buna öd daşı xəstəliyi deyilir). Halların 10%-də xolesistitin inkişafı daşlarla əlaqədar deyil, bu zaman səbəblər öd kisəsinə daxil olan qurdlar, qidalanmada yol verilən nöqsanlar zamanı fermentativ pozğunluqlar, damar pozğunluqları ola bilər.
Daşlarla axarların tutulması fonunda biliar axının pozulması nəticəsində kisədaxili təzyiqin artması müşahidə olunur ki, bu da kəskin iltihabın inkişafını başladır və orqan divarının nekrozuna gətirib çıxara bilər. Qan təchizatının yetərsizliyi fonunda orqanın selikli qişası tammiqyaslı qoruyucu funksiyasını itirir, buna görə infeksiyalaşma üçün şərait yaranır. Törədicilər kimi həm aerob, həm də anaerob bakteriyalar (bağırsaq çöpü, klebsiellalar, entero- və streptokokklar, göy-irin çöpü) çıxış edə bilər. Qoşulmuş infeksion iltihab kisədaxili təzyiqi daha da artırır (genişlənmiş damarlar vasitəsilə mayenin sızması hesabına). Bu, tibbi yardım olmadan öz-özünə qırıla bilməyən «qısır dövrəni» başladır. Əgər müalicə gecikirsə, ağırlaşma riskləri artır, bunlara aşağıdakılar aid ola bilər:
- kisənin empiyeması, daxilində irinli məzmun toplandıqda;
- peritonitin inkişafı ilə öd kisəsi divarının deşilməsi;
- qaraciyəraltı və diafraqmaaltı abssesin formalaşması;
- çoxorqanlı çatışmazlığın və sepsisin inkişafı.
Təsnifat
Etiopatogenezinə görə xolesistitin 2 forması ayırd edilir:
- kalkulyoz – inkişafı öd kisəsində konkrementlərin olması ilə əlaqədardır;
- daşsız – daşlar olmadan inkişaf edir (əksər hallarda 60-65 yaşdan yuxarı insanlarda aşkar edilir).
İltihabi prosesin xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq kəskin xolesistit aşağıdakı ola bilər:
- kataral – iltihabın ilkin mərhələsidir;
- fleqmonoz – kataral prosesin öd kisəsində irin toplanması ilə irinli prosesə keçməsi ilə xarakterizə olunur;
- qanqrenoz – bu mərhələdə irinli iltihab öd kisəsi divarının nekrotik dəyişiklikləri ilə ağırlaşır;
- deşilmə ilə destruktiv – mikrosirkulyasiyanın kəskin pozulması öd kisəsi divarının lokal lizisinə səbəb olur, bu zaman patoloji məzmun qarın boşluğuna daxil olur və peritonitin inkişafı ilə müşayiət olunur.
Klinik mənzərə
Kəskin kalkulyoz xolesistit tutması adətən başlanğıc amillərin təsirindən sonra baş verir, bunlara yağlı yeməklərin qəbulu, uzunmüddətli ac qalma, sarsıntılı yolla getmə və gövdənin kəskin əyilməsi/açılması aid ola bilər. Əvvəlcə sağ qabırğaaltı nahiyədə küt ağrılar meydana çıxır, onların intensivliyi tezliklə artır. Ağrı sindromu epiqastriuma yayılır, kürək sümükləri arasına və ya sağ çiynə ötürülə bilər. Ağrı daimi və ya spastik, küt və ya, xeyli az halda, kəskin ola bilər. Tezliklə iltihabi prosesin digər əlamətləri də qoşulur:
- dərin nəfəs alma zamanı, habelə ön abdominal divar üzərindən palpasiya zamanı əlin kəskin çəkilməsi zamanı ağrıların güclənməsi;
- xəstənin özünü hiss etməsini yaxşılaşdırmayan ürəkbulanma və qusma;
- meteorizm və qazların pozulmuş çıxması;
- subfebril temperatur yüksəlməsi (nadir hallarda yüksək hərarət ola bilər);
- dərinin və göz ağlarının selikli qişasının sarılığının meydana çıxması.
Daşsız xolesistitin klinik təzahürləri oxşar əlamətlərə malikdir. Lakin bağırsaq keçməzliyinin əlamətləri – qarında köp, küt gərginlik ağrıları və qazların pozulmuş çıxması ön plana çıxa bilər.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Kəskin xolesistitin differensial-diaqnostik meyarları bunlardır:
- sağ qabırğaaltı nahiyədə intensiv ağrılar;
- qanın ümumi analizində leykositlərin (əsasən neytrofillər hesabına) artmış miqdarı;
- tipik ultrasəs mənzərəsi, bu zaman ultrasəs əksər hallarda konkrementi vizuallaşdırmağa imkan verir.
Öd kisəsinin ultrasəs müayinəsi orqanın ölçüsünü, divarlarının qalınlığını, daxilindəki mayenin ilkin xarakterini, kisə boynunun sıxılmasını, kisə konturu boyunca sızmanın meydana çıxmasını, ümumi öd axarının enini və mədəaltı vəzinin vəziyyətini müəyyən etməyə imkan verir. Differensial diaqnostika çərçivəsində bilirubinin, zülalın və qaraciyər fermentlərinin müəyyən edilməsi ilə qanın biokimyəvi tədqiqinin aparılması da göstərişdir.
Sadalanan əlavə müayinə üsullarının dəqiq diaqnoz qoymağa imkan vermədiyi mürəkkəb klinik hallarda laparoskopiyanın aparılması göstərişdir. Bu invaziv müayinə zamanı cərrah öd kisəsini vizuallaşdıra bilər və onun iltihabi zədələnmə əlamətlərini əyani şəkildə müəyyən edə bilər. Kəskin xolesistit diaqnozu təsdiqləndiyi halda diaqnostik laparoskopiya müalicəvi laparoskopiyaya keçir.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, kəskin xolesistitin müalicəsi spazmolitik terapiyadan başlanır. Onun səmərəsiz olduğu halda cərrahi müdaxilənin aparılması məsələsi həll edilir. Xəstədə müşayiətedici patologiya olduqda onun korreksiyası mütləq aparılır.
Konservativ terapiyanın əsas istiqamətləri bunlardır:
- spazmolitik – hamar əzələni boşaldan, spazmı aradan qaldırmağa və ağrını kəsməyə imkan verən, habelə konkrementin irəliləməsi üçün şərait yarada bilən preparatların tətbiqi;
- infuzion – dövr edən qanın həcmini bərpa edir və daxili orqanların mikrosirkulyasiyasını yaxşılaşdırır;
- antibakterial – antibiotiklərin təyin edilməsi məsələsi xəstədə mövcud olan risk amillərini nəzərə alaraq fərdi qaydada həll edilir.
Konservativ terapiyanın səmərəsiz olduğu halda həkimdən cərrahi müdaxilə üçün göstərişləri vaxtında müəyyən etmək tələb olunur. Əksər hallarda əməliyyat məsələsi xəstənin stasionara daxil olduğu andan ilk üç sutka ərzində həll edilməlidir. Erkən xolesistektomiya daha yaxşı proqnozla əlaqələndirilir və ağırlaşmaların inkişafının qarşısını alır. Texniki şərait olduqda əməliyyat laparoskopik üsulla aparılır ki, bu da xəstənin erkən aktivləşməsinə və sürətli bərpasına kömək edir. Ağırlaşmaların inkişafı halında qarın boşluğu orqanlarının geniş baxışını təmin edən laparotomiya göstərişdir.
Reabilitasiya
Cərrahi müdaxilədən sonra pasiyent həzm orqanlarına yükü bərabər paylamağa və postxolesistektomik sindromun inkişafından qaçmağa imkan verən pəhrizə riayət etməlidir. Sonuncu qarında ağrılar, ürəkbulanma, meteorizm və digər xoşagəlməz əlamətlərlə təzahür edə bilər. Gündə 5–6 dəfə kiçik porsiyalarla hissə-hissə qidalanma, rasionda yağların payının azaldılması və spirtli içkilərin məhdud qəbulu tövsiyə olunur.
Profilaktika
Kəskin xolesistitin profilaktikası öddaşı xəstəliyinin vaxtında müalicəsinə yönəlir. Ödün qatılaşması və konkrementlərin formalaşması üçün şərait yaratmamaq məqsədilə düzgün qidalanmaq vacibdir.
Yadda saxla!
Kəskin xolesistiti kəskin xolangitdən – bu zonada konkrementin olması fonunda inkişaf edən ümumi öd axarının iltihabi zədələnməsindən fərqləndirmək vacibdir. Xolangit üçün parlaq klinik simptomatika xarakterikdir. Bu, qarının yuxarı-sağ nahiyəsində ağrı, üşütmə ilə yüksək hərarət və öd axarlarının keçiriciliyinin pozulması ilə əlaqədar sarılıqdır. Kəskin xolesistitdən şübhələnilən xəstələrin diaqnozun qoyulması və optimal müalicə planının seçilməsi ilə kompleks müayinəsi aparılır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
