Ağız boşluğunun leykoplakiyası selikli qişada silinməyən, başqa xəstəliklə izah olunmayan ağ lövhədir. O, potensial bədxassəli pozuntu sayılır: bəzi hallarda xərçəngə çevrilə bilər. Ona görə hər bir leykoplakiya stomatoloq və ya çənə-üz cərrahı tərəfindən müayinə və müşahidə tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Selikli qişanın buynuzlaşması
- oral leykoplakiya
- Leukoplakia oris
Xəstəlik haqqında
Leykoplakiya ağız boşluğunun selikli qişasında yaranan, silməklə getməyən və başqa bir xəstəliklə izah olunmayan ağ lövhədir. Onun əsasında epitelin qalınlaşması və buynuzlaşması durur. Lövhə ən çox yanaqların daxili səthində, dilin kənarlarında və alt səthində, ağız dibində, diş ətində, damaqda və dodaqların selikli qişasında rast gəlinir.
Leykoplakiya əsasən orta və ahıl yaşlı insanlarda, xüsusən uzun illər siqaret çəkən və ya çeynənən tütün məhsullarından (nasvay və s.) istifadə edənlərdə müşahidə olunur. Əksər lövhələr xoşxassəlidir, lakin onların bir hissəsində epitel displaziyası – hüceyrələrin quruluşunda xərçəngönü dəyişikliklər – aşkar edilir və zamanla yastı hüceyrəli xərçəng inkişaf edə bilər. Buna görə ÜST leykoplakiyanı potensial bədxassəli pozuntular sırasına aid edir.
Leykoplakiya klinik diaqnozdur: o, kandidoz, travmatik keratoz, qırmızı yastı dəmrov, yanaqların dişlənməsi kimi digər ağ lövhələr istisna edildikdən sonra qoyulur. Xəstəliyin vacibliyi ondadır ki, çox vaxt ağrısız olduğu üçün insan onu uzun müddət diqqətsiz qoyur, halbuki erkən müayinə və risk amillərinin aradan qaldırılması ağız xərçənginin qarşısını almağın ən etibarlı yoludur.
Səbəbləri
Leykoplakiya selikli qişanın uzunmüddətli qıcıqlanmasına cavab olaraq yaranır. Bəzi hallarda səbəb aydın görünür, bəzən isə müəyyən edilə bilmir. Əsas səbəblər və risk amilləri bunlardır:
- Siqaret və digər tütün məhsulları – əsas səbəbdir; tüstünün tərkibindəki maddələr və istilik epitelin buynuzlaşmasını təhrik edir, tütün çəkmə müddəti uzandıqca risk artır.
- Nasvay və digər çeynənən tütün məhsulları, betel qozu – məhsulun saxlandığı yerdə, adətən dodaq və ya yanaq arxasında lövhə yaranır; bu məhsullar ağız xərçəngi riskini də birbaşa artırır.
- Alkoqol – xüsusilə tütünlə birlikdə selikli qişaya zərərli təsiri güclənir.
- Daimi mexaniki travma – iti diş kənarı, sınıq plomb, uyğun olmayan protez, yanağın vərdiş halında dişlənməsi; travma ilə bağlı lövhələr səbəb aradan qaldırıldıqdan sonra adətən keçir.
- Göbələk infeksiyası – Candida göbələkləri bəzi lövhələrin səthində məskunlaşa və prosesi ağırlaşdıra bilər.
- İnsan papilloma virusu – bəzi hallarda rolu ehtimal edilir, lakin dəqiq əhəmiyyəti hələ tam aydın deyil.
- İmmunitetin zəifləməsi və qidalanmada çatışmazlıqlar – meyvə və tərəvəzin az olduğu rasion, bəzi vitamin çatışmazlıqları selikli qişanın müdafiəsini zəiflədir.
- İdiopatik forma – səbəbi tapılmayan, xüsusən siqaret çəkməyən insanlarda və qadınlarda rast gəlinən lövhələr; bu forma daha diqqətlə izlənməlidir.
Təsnifat
Klinik görünüşünə görə leykoplakiyanın əsas formaları fərqləndirilir:
- Homogen leykoplakiya – düz, bərabər rəngli, nazik ağ lövhə; səthi hamar və ya incə qırışıq olur; xərçəngə çevrilmə riski nisbətən aşağıdır.
- Qeyri-homogen leykoplakiya – ağ-qırmızı (eritroleykoplakiya), xırda düyünlü, ziyilvari lövhələr; risk daha yüksəkdir və biopsiya mütləqdir.
- Proliferativ ziyilvari leykoplakiya – ağız boşluğunun bir neçə nahiyəsini tutan, tədricən yayılan və müalicədən sonra tez-tez residiv verən forma; ən yüksək riskli növdür və ömürlük yaxın müşahidə tələb edir.
Biopsiyadan sonra həkim displaziyanın olub-olmamasını və dərəcəsini (yüngül, orta, ağır) qiymətləndirir – bu, müalicə taktikasını müəyyən edən əsas göstəricidir.
Klinik mənzərə
Leykoplakiya çox vaxt heç bir narahatlıq yaratmır və təsadüfən – stomatoloq baxışında və ya güzgüdə ağzı nəzərdən keçirərkən aşkar edilir. Əsas əlamətlər:
- ağız selikli qişasında silinməyən ağ və ya boz-ağ lövhə;
- lövhənin kənarları aydın və ya qeyri-müəyyən ola bilər;
- səth hamar, qırışıq, kələ-kötür və ya ziyilvari olur;
- adətən ağrısızdır, bəzən kobudluq və ya dartılma hissi verir;
- bəzi insanlarda acı və isti yeməklərə qarşı həssaslıq;
- qeyri-homogen formada ağ fonda qırmızı sahələr, düyünlər.
Leykoplakiya əsasən böyüklərdə rast gəlinir; uşaqlarda ağızda ağ lövhə yarandıqda daha çox kandidoz və ya travma haqqında düşünülür, lakin bu halda da həkim baxışı lazımdır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- lövhə qısa müddətdə sürətlə böyüyürsə;
- onun səthində qırmızı sahələr, yara və ya qanama yaranıbsa;
- lövhənin altında bərkimə hiss olunursa;
- ağrı, uduqda çətinlik, dilin hərəkətinin məhdudlaşması, boyunda böyümüş limfa düyünləri müşahidə edilirsə.
Bu əlamətlər xərçəngin başlanğıcına işarə edə bilər və gecikdirilmədən müayinə tələb edir.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu stomatoloq, ağız selikli qişası xəstəlikləri üzrə mütəxəssis və ya çənə-üz cərrahı qoyur. Müayinə bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- Anamnez – həkim tütün və nasvay istifadəsini, alkoqolu, protez taxılmasını, lövhənin nə vaxtdan mövcud olduğunu və dəyişib-dəyişmədiyini soruşur.
- Baxış və palpasiya – ağız boşluğunun bütün nahiyələri, lövhənin ölçüsü, rəngi, səthi və bərkliyi, boyun limfa düyünləri yoxlanılır; lövhə fotoşəkillə qeydə alınır ki, sonrakı dəyişikliklər müqayisə edilsin.
- Travma mənbəyinin aradan qaldırılması – iti diş kənarı və ya protez düzəldildikdən sonra iki-dörd həftə ərzində təkrar baxış; travmatik lövhə bu müddətdə adətən keçir.
- Kandidozun istisna edilməsi – səthdən yaxma götürülür, lazım olduqda göbələk əleyhinə müalicədən sonra lövhə yenidən qiymətləndirilir.
- Biopsiya – əsas müayinədir; lövhədən yerli keyləşdirmə altında kiçik toxuma parçası götürülür və histoloji müayinə displaziyanın olub-olmamasını, dərəcəsini və ya artıq yaranmış xərçəngi müəyyən edir. Böyük və qeyri-homogen lövhələrdən bir neçə nöqtədən nümunə götürülə bilər.
Differensial diaqnoz kandidoz, qırmızı yastı dəmrov, travmatik keratoz, yanaqların dişlənməsi, tüklü leykoplakiya və bəzi infeksiyalarla aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- Epitel displaziyası – hüceyrələrin quruluşunda xərçəngönü dəyişikliklər; dərəcəsi artdıqca risk də artır.
- Ağız boşluğunun yastı hüceyrəli xərçəngi – ən ciddi ağırlaşmadır; erkən aşkarlandıqda müalicə xeyli asan və nəticəsi daha yaxşı olur.
- Residiv – çıxarılmadan sonra lövhə eyni və ya başqa yerdə yenidən yarana bilər, xüsusən tütün istifadəsi davam edərsə.
- İkincili infeksiya – lövhənin səthində göbələk infeksiyası, narahatlıq və yanma.
Müalicə
Leykoplakiyanın müalicəsi lövhənin formasından, ölçüsündən, yerləşməsindən və ən əsası biopsiyanın nəticəsindən asılıdır. Məqsəd xərçəng riskini azaltmaq və dəyişiklikləri vaxtında aşkar etməkdir.
- Risk amillərinin aradan qaldırılması – siqaretdən, nasvaydan və digər tütün məhsullarından tam imtina, alkoqolun məhdudlaşdırılması. Bu, ən vacib addımdır: bəzi lövhələr bundan sonra kiçilir və ya tamamilə yox olur. Tütündən imtinada çətinlik olarsa, həkimdən nikotin asılılığının müalicəsi barədə kömək istəmək olar.
- Travma mənbəyinin aradan qaldırılması – iti diş kənarlarının cilalanması, köhnə plombların dəyişdirilməsi, protezlərin düzəldilməsi və ya yenisinin hazırlanması.
- Müşayiət edən infeksiyanın müalicəsi – kandidoz aşkarlandıqda həkim göbələk əleyhinə preparatlar təyin edir.
- Cərrahi çıxarılma – displaziya aşkarlandıqda, qeyri-homogen və yüksək riskli formalarda, eləcə də risk amilləri aradan qaldırıldıqdan sonra keçməyən lövhələrdə tövsiyə olunur. Skalpel və ya lazerlə aparılır, çıxarılan toxuma mütləq histoloji müayinəyə göndərilir.
- Müntəzəm müşahidə – çıxarılmadan sonra da, çıxarılmayan kiçik homogen lövhələrdə də vacibdir. Həkim hər bir neçə aydan bir baxış keçirir, lövhəni fotoşəkillə müqayisə edir və dəyişiklik olarsa təkrar biopsiya edir.
Hazırda leykoplakiyanı etibarlı şəkildə aradan qaldıran və xərçəngin qarşısını alan dərman vasitəsi yoxdur, buna görə əsas yer risk amillərinin aradan qaldırılmasına, cərrahi müalicəyə və müşahidəyə verilir.
Evdə nə etmək olar: ağız gigiyenasına diqqət yetirmək, acı, çox isti və qıcıqlandırıcı yeməkləri azaltmaq, meyvə və tərəvəzlə zəngin qidalanmaq, lövhəni ayda bir dəfə güzgüdə yoxlamaq və dəyişiklik görəndə həkimə bildirmək.
Nə etməmək lazımdır: lövhəni qaşımaq, yandırıcı məhlullar, xalq vasitələri və ya «ağardıcı» məlhəmlərlə «silmək» cəhdləri, özbaşına dərman qəbulu. Bu üsullar selikli qişanı əlavə zədələyir və diaqnozu gecikdirə bilər.
Profilaktika
- siqaret çəkməmək, nasvay, qəlyan və digər tütün məhsullarından istifadə etməmək;
- alkoqolu məhdudlaşdırmaq, xüsusən tütünlə birlikdə qəbul etməmək;
- meyvə və tərəvəzlə zəngin, müxtəlif qidalanma;
- dişlərin vaxtında müalicəsi, iti kənarların və köhnə plombların düzəldilməsi;
- protezlərin vəziyyətinə nəzarət, narahatlıq yaradan protezin vaxtında dəyişdirilməsi;
- ildə bir-iki dəfə stomatoloq müayinəsi – yalnız dişlərin deyil, ağız selikli qişasının da yoxlanılması daxil olmaqla;
- ağızda iki həftədən artıq keçməyən hər hansı lövhə və ya yaranı həkimə göstərmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ağızda ağ lövhə aşkar etdikdə stomatoloqa müraciət edin. Lazım olduqda o, sizi ağız selikli qişası xəstəlikləri üzrə mütəxəssisə və ya çənə-üz cərrahına yönləndirəcək; xərçəng aşkarlandıqda müalicəyə onkoloq da qoşulur.
Yadda saxla!
- Ağızda silinməyən ağ lövhə diqqətsiz qoyulmamalıdır – onun təbiəti yalnız həkim baxışı və biopsiya ilə müəyyən edilir.
- İki həftə ərzində keçməyən ağ və ya qırmızı lövhəni stomatoloqa göstərin.
- Siqaretdən və nasvaydan imtina ən vacib müalicə addımıdır.
- Lövhədə yara, qanama, bərkimə və ya ağrı yaranarsa, müayinəni təxirə salmayın.
- Müalicədən sonra da müntəzəm müşahidədən keçin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Xeyr. Leykoplakiyaların əksəriyyəti xərçəngə çevrilmir. Lakin risk mövcuddur və lövhədə displaziyanın olub-olmamasından, onun formasından və insanın siqaret çəkməyə davam edib-etməməsindən asılıdır. Buna görə müşahidə vacibdir.
Adətən yox, elə buna görə də insanlar onu çox vaxt gec aşkar edirlər. Ağrı, yara, qanama və ya bərkimə yaranarsa, bu, təcili müayinə üçün əsasdır.
Biopsiya yerli keyləşdirmə ilə aparılır və qısa prosedurdur. Sonra bir neçə gün yüngül narahatlıq ola bilər. Biopsiya xərçəngin yayılmasına səbəb olmur və diaqnozu dəqiqləşdirməyin yeganə etibarlı yoludur.
Bir çox hallarda lövhə tütündən imtinadan sonra kiçilir və ya tamamilə yox olur. Lakin bu, həmişə baş vermir və müşahidəni əvəz etmir. Keçməyən lövhə həkim tərəfindən yenidən qiymətləndirilməlidir.
Xeyr, leykoplakiya yoluxucu deyil və öpüş, ümumi qab-qacaq vasitəsilə başqasına keçmir. Bu, selikli qişanın öz hüceyrələrinin qıcıqlanmaya cavab dəyişikliyidir.
Bəli, residiv mümkündür, xüsusən tütün istifadəsi davam edərsə və ya proliferativ ziyilvari forma olduqda. Buna görə çıxarılmadan sonra da stomatoloqa müntəzəm baxışa getmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
