Dişlərin flüorozu dişlərin formalaşması dövründə – erkən uşaqlıqda – orqanizmə həddən artıq flüor daxil olması nəticəsində minada ağ, sarı və ya qəhvəyi ləkələrin yaranmasıdır. Əsasən estetik problemdir; ağır formalarda mina kövrəkləşir. Estetik stomatologiya üsulları ilə düzəldilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ləkəli mina
- diş flüorozu
- endemik diş flüorozu
- Fluorosis dentium
Xəstəlik haqqında
Dişlərin flüorozu diş minasının inkişaf qüsurudur. Flüor kariesdən qorunma üçün faydalıdır: o, minanı möhkəmləndirir və turşulara davamlılığını artırır. Lakin minanın formalaşdığı dövrdə – təxminən səkkiz yaşa qədər – orqanizmə uzun müddət həddən artıq miqdarda daxil olduqda mina kristallarının normal yetişməsini pozur. Nəticədə minada təbaşirvari ağ ləkələr, sarı və ya qəhvəyi rəngləmə, ağır hallarda isə çuxurlar yaranır.
Flüoroz yalnız dişlər çənədə formalaşarkən yaranır. Dişlər çıxdıqdan sonra flüorozun əmələ gəlməsi mümkün deyil və mövcud ləkələr irəliləmir, buna görə yetkinlərin flüorlu pastadan qorxmasına əsas yoxdur. Ön daimi dişlər üçün ən həssas dövr erkən uşaqlıqdır; süd dişlərində flüoroz daha nadir olur.
Flüorozun yayılması içməli suda flüorun səviyyəsindən asılıdır: bəzi regionlarda yeraltı sular təbii olaraq çox flüor saxlayır və orada flüoroz endemik xarakter daşıyır. Belə ərazilərdə uzun illər yüksək flüor qəbulu sümüklərin də zədələnməsinə (skelet flüorozu) gətirib çıxara bilər. Yüngül diş flüorozu isə adətən yalnız estetik problemdir və dişlərin sağlamlığına təsir etmir.
Səbəbləri
Flüorozun səbəbi minanın formalaşması dövründə flüorun bütün mənbələrdən ümumi qəbulunun uzun müddət normadan artıq olmasıdır. Bir dəfəlik qəbul deyil, aylar və illər boyu davam edən artıq qəbul əhəmiyyət daşıyır.
- Təbii olaraq flüorla zəngin içməli su – endemik flüorozun əsas səbəbidir; uşaq körpəlikdən bu suyu içir, onunla süni qida və yemək hazırlanır;
- Kiçik uşaqların flüorlu diş pastasını udması – körpələr pastanı tüpürə bilmir, çox vaxt lazımından artıq pasta çəkilir, şirin dadlı pastanı isə uşaqlar yeməyə meylli olur;
- Flüor tabletləri və damcılarının əsassız qəbulu – xüsusən içməli suda flüor onsuz da kifayət qədər olduqda;
- Bir neçə mənbənin birgə istifadəsi – flüorlu duz, flüorlu su, yüksək flüorlu pasta və əlavələrin eyni vaxtda qəbulu;
- Bəzi çay növləri və qidalar – çox böyük miqdarda istehlak edildikdə, xüsusən flüorla zəngin su ilə birlikdə;
- Sənaye mənbələri – bəzi istehsal sahələrinin yaxınlığında havanın, suyun və torpağın flüorla çirklənməsi.
Flüorun miqdarı ilə yanaşı uşağın bədən çəkisi, qidalanması və böyrəklərin funksiyası da rol oynayır: eyni miqdarda flüor kiçik uşağa böyükdən daha güclü təsir göstərir.
Təsnifat
Flüorozun dərəcəsini stomatoloq xüsusi indekslər əsasında qiymətləndirir. Sadələşdirilmiş şəkildə aşağıdakı dərəcələr ayırd edilir:
- Şübhəli və çox yüngül – minada az nəzərə çarpan nazik ağ xətlər, kəsici kənarlarda ağ zolaqlar;
- Yüngül – diş səthinin bir hissəsini tutan təbaşirvari, qeyri-şəffaf ləkələr;
- Orta – dişlərin səthinin böyük hissəsində ləkələr, sarı və qəhvəyi rəngləmə, minanın aşınmaya meyli;
- Ağır – minada çuxurlar və eroziyalar, geniş qəhvəyi sahələr, dişin formasının pozulması, minanın qırılmaya meyli.
Ləkələr bir dişdə deyil, eyni dövrdə formalaşan simmetrik dişlərdə – məsələn, sağ və sol kəsici dişlərdə – görünür. Bu, flüorozu digər mina qüsurlarından ayıran vacib əlamətdir.
Klinik mənzərə
Flüoroz özünü yalnız dişlərin xarici görünüşünün dəyişməsi ilə göstərir. Ləkələr diş çıxarkən artıq mövcud olur, sonradan yaranmır.
- Simmetrik ağ ləkələr və ya xətlər – minanın səthində qeyri-şəffaf, təbaşirvari sahələr;
- Sarı və ya qəhvəyi rəngləmə – daha ağır formalarda; diş çıxdıqdan sonra qida boyaları ilə rəng tündləşə bilər;
- Minada çuxurlar və nahamarlıq – ağır formalarda səth kələ-kötür olur;
- Minanın kövrəkliyi – kəsici kənarların və çeynəmə səthlərinin qırılması, aşınması;
- Ağrının olmaması – adətən dişlər ağrımır; həssaslıq yalnız mina zədələndikdə yarana bilər.
Uşaqlarda flüoroz çox vaxt daimi kəsici dişlər çıxanda – məktəb yaşının əvvəlində – valideynlərin diqqətini çəkir. Yetkinlərdə ləkələr həyat boyu qalır, lakin yeni ləkələr əmələ gəlmir. Endemik regionlarda uzun illər çox yüksək flüor qəbulu zamanı oynaq ağrıları, hərəkət məhdudiyyəti, onurğada sərtlik kimi skelet flüorozu əlamətləri də yarana bilər – bu hallarda həkim müayinəsi vacibdir.
Flüoroz təcili vəziyyət deyil. Lakin təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər uşaq təsadüfən böyük miqdarda flüorlu pasta, flüor tableti və ya damcısı udubsa və bundan sonra ürəkbulanma, qusma, qarın ağrısı, güclü zəiflik və ya qıcolma yaranıbsa. Ağır əlamətlərdə dərhal 103-ə zəng edin.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Flüorozun diaqnozunu stomatoloq qoyur. Əsas diaqnostik üsul dişlərə diqqətli baxışdır.
- Stomatoloji baxış – dişlər təmizləndikdən və qurudulduqdan sonra yaxşı işıqda baxılır, ləkələrin yeri, simmetriyası və flüorozun dərəcəsi qiymətləndirilir;
- Anamnez – uşaqlıqda yaşayış yeri, içməli suyun mənbəyi, diş pastasının istifadəsi, flüor əlavələrinin qəbulu barədə məlumat;
- Ailə üzvlərinin dişləri – eyni regionda böyüyənlərdə oxşar ləkələrin olması endemik flüorozu göstərir;
- İçməli suyun analizi – şübhə olduqda suda flüorun miqdarının yoxlanılması;
- Rentgen müayinəsi – mina və dentinin vəziyyətini, kariesi qiymətləndirmək üçün, ağır formalarda və müalicənin planlaşdırılmasında;
- Fotoşəkillərlə qeydiyyat – estetik müalicədən əvvəl və sonra nəticəni müqayisə etmək üçün.
Differensial diaqnostika kariesin ağ ləkə mərhələsi, yerli mina hipoplaziyası, molyar-kəsici hipomineralizasiya, irsi mina qüsurları və bəzi dərmanlarla bağlı diş rənglənməsi ilə aparılır.
Xidmətlər
Ağırlaşmalar
- Estetik narahatlıq – xüsusən ön dişlərdə ləkələr gülümsəməkdən çəkinməyə, özünəinamın azalmasına səbəb ola bilər;
- Minanın qırılması və aşınması – ağır formalarda dişin forması pozulur;
- Dişlərin həssaslığı – mina zədələndikdə soyuğa və turşa qidalara reaksiya;
- Skelet flüorozu – endemik regionlarda uzunmüddətli yüksək flüor qəbulunda oynaq ağrıları və hərəkət məhdudiyyəti.
Müalicə
Flüoroz ləkələri öz-özünə keçmir. Müalicənin məqsədi dişlərin görünüşünü yaxşılaşdırmaq və ağır formalarda minanı qorumaqdır. Üsulu stomatoloq flüorozun dərəcəsinə, pasiyentin yaşına və istəyinə görə seçir; çox vaxt bir neçə üsul birləşdirilir.
- Peşəkar ağardılma – yüngül formalarda ləkələrlə əsas mina arasındakı fərqi azaldır; həkim nəzarəti ilə aparılır və adətən yeniyetməlik dövrü başa çatdıqdan sonra tövsiyə olunur;
- Mikroabraziya – minanın səthi qatının xüsusi pasta ilə ehtiyatla təmizlənməsi; səthi ləkələrdə yaxşı nəticə verir;
- İnfiltrasiya üsulu – ağ ləkələrin xüsusi maye qatranla doldurularaq maskalanması; minanın yonulmasını tələb etmir;
- Kompozit restavrasiyalar – orta formalarda dərin ləkələrin və kiçik qüsurların bərpası;
- Vinirlər və taclar – ağır formalarda, minanın geniş zədələnməsində dişin forma və rənginin bərpası.
Flüorozlu dişlər də kariesə məruz qala bilər, buna görə gündəlik gigiyena davam etdirilməlidir. Dişləri artıq formalaşmış insanlar flüorlu pastadan imtina etməməlidir – o, yeni flüoroz yaratmır. Ağır formalarda həssaslığı azaldan pastalar və minanı möhkəmləndirən peşəkar prosedurlar faydalı ola bilər.
Evdə aşındırıcı tozlar, soda, limon turşusu və ya yoxlanılmamış ağardıcı vasitələrlə ləkələri təmizləməyə çalışmaq olmaz – bu, minanı daha da zədələyir və həssaslığı artırır. Uşaqlarda hər hansı ağardıcı vasitə yalnız stomatoloqun qərarı ilə istifadə edilə bilər.
Profilaktika
Flüorozun qarşısını almaq olar – əsas məsələ erkən uşaqlıqda flüorun ümumi miqdarına nəzarətdir.
- üç yaşa qədər uşaqlara düyü dənəsi ölçüsündə, üç-altı yaşda noxud ölçüsündə flüorlu pasta çəkmək;
- uşağa pastanı udmamağı, tüpürməyi öyrətmək, fırçalamanı böyüklərin nəzarəti ilə aparmaq;
- flüor tabletləri, damcıları və digər əlavələri yalnız stomatoloq və ya pediatrın göstərişi ilə istifadə etmək;
- flüorlu su olan regionlarda içməli suyun tərkibini öyrənmək, körpə qidasını flüoru az olan su ilə hazırlamaq;
- diş pastasını uşaqların əli çatmayan yerdə saxlamaq;
- uşağı müntəzəm olaraq stomatoloqa göstərmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dişlərdə ləkələr olduqda uşaq stomatoloquna və ya terapevt-stomatoloqa müraciət etmək lazımdır. Skelet flüorozu əlamətlərində terapevt və ya revmatoloqun məsləhəti də tələb oluna bilər.
Yadda saxla!
Flüorlu pasta kariesə qarşı ən effektiv vasitələrdən biridir – əsas məsələ uşaqlarda düzgün miqdarda istifadədir.
- Flüoroz yalnız dişlər formalaşarkən – uşaqlıqda – yaranır; yetkinlərdə yeni ləkələr əmələ gəlmir.
- Kiçik uşaqlarda pastanın miqdarına nəzarət edin.
- Flüor tabletlərini özbaşına verməyin.
- Ləkələr narahat edirsə, estetik müalicə barədə stomatoloqla danışın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Faydalı Məqalələr
Dişlərin ağardılması: niyə məhz Zoom?
Dişlərin ağardılması tələb olunan prosedurdur. Bu da izah edilə biləndir. Təsirli qar kimi ağ təbəssüm nümayişkaranə görünüşün mühüm…
İstiqamət: Stomatologiya
Stomatologiyada vinirlərin istifadəsi
Estetik restavrasiya dişlərin təbii formasının, onların rəng strukturunun, şəffaflığının və digər optik və fiziki xassələrinin bərpasına əsaslanır. Yəni…
İstiqamət: Stomatologiya
Keramik restavrasiyalar — dişlərin bərpasında yeni imkanlar
Son onilliklərdə stomatologiyanın inkişafı böyük bir sıçrayış etdi. Qüsursuz estetika verən yeni texnologiyalar meydana çıxdı.
İstiqamət: Stomatologiya
Suallar və cavablar
Yüngül flüoroz sağlamlığa zərər vermir və əsasən kosmetik problemdir. Ağır formalarda mina kövrəkləşə və qırıla bilər, bu halda stomatoloji bərpa tələb olunur.
Bəli. Dişlər artıq formalaşıbsa, flüorlu pasta yeni flüoroz yaratmır və kariesdən qoruyur. Kiçik uşaqlarda isə miqdara nəzarət vacibdir.
Xeyr, flüoroz ləkələri qalıcıdır. Lakin müasir estetik üsullar onları əhəmiyyətli dərəcədə az nəzərə çarpan edə bilər.
Flüoroz ləkələri diş çıxanda artıq olur, simmetrik yerləşir və zamanla böyümür, dərinləşmir. Kariesin ağ ləkəsi isə adətən diş ətinin kənarında və ya çeynəmə səthində sonradan yaranır, mat olur və müalicə olunmadıqda dərinləşir. Dəqiq fərqi stomatoloq müəyyən edir.
Mikroabraziya və infiltrasiya kimi minaya qənaətcil üsullar uşaqlıqda da tətbiq oluna bilər. Ağardılma, vinir və tac adətən dişlər və diş əti tam formalaşdıqdan sonra tövsiyə olunur. Uyğun vaxtı stomatoloq fərdi qaydada müəyyən edir.
Suyun tərkibini laboratoriyada yoxlatmaq və nəticəni stomatoloq və ya pediatrla müzakirə etmək məqsədəuyğundur. Kiçik uşaqların içməsi və qidasının hazırlanması üçün flüoru az olan su seçilə bilər. Belə hallarda flüor əlavələri verilmir, pastanın miqdarına isə xüsusi diqqət yetirilir.
Stomatologiya üzrə xəstəliklər
- Ağız boşluğu xərçəngi
- Ağız boşluğunun kandidozu
- Ağız boşluğunun leykoplakiyası
- Almacıq sümüyünün sınığı
- Alveolit (diş yuvasının iltihabı)
- Bruksizm
- Diş əti xərçəngi
- Diş kistası
- Dişləm pozğunluğu
- Dişlərin hiperhəssaslığı
- Dovşandodaqlıq (dodaq yarığı)
- Gicgah-alt çənə oynağının disfunksiyası
- Gingivit
- Herpetik stomatit
- Heylit
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə diş ağrısı: stomatoloji müalicəni təxirə salmaq lazımdırmı?
Hamiləlik diş ağrısını aylarla dözmək üçün səbəb deyil. Müalicəsiz kariyes və infeksiya daha mürəkkəb problemə çevrilə bilər. Amerika…
İstiqamət: Stomatologiya / Ginekologiya
Dişin periodontit müalicəsindən sonra ağrılar
Yəqin ki, stomatoloji klinikaya getməzdən əvvəl prosedurun o qədər də xoş olmayacağından narahat olub qorxu keçirməyən adam yoxdur.…
İstiqamət: Stomatologiya
Diş müalicəsindən sonra diş ətində ağrılar
Diş ətindəki ağrı — istər dartıcı, istər sızıldayıcı, istərsə də deşici olsun — rahat yatmağa, yemək yeməyə və…
İstiqamət: Stomatologiya
Pulpit müalicəsindən sonra diş ağrıyır - niyə və ağrını necə aradan qaldırmalı
Pulpitin müalicəsi proseduru uğurla yerinə yetirildikdən sonra belə - pasiyentlər narahatlıq doğuran xoşagəlməz hisslərlə qarşılaşa bilərlər. Sual yaranır:…
İstiqamət: Stomatologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
