Brodi absesi sümük daxilində, adətən uzun boru sümüklərinin metafizində yerləşən məhdud irinli ocaqdır. Yarımkəskin və ya birincili xroniki osteomielitin bir formasıdır və uzun müddət yalnız dövri ağrı ilə özünü göstərə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sümüyün subakut fokal osteomieliti
- yarımkəskin ocaqlı osteomielit
Brodi absesi süngəri sümük maddəsinin lokal nekroz ocağıdır, sonradan onun lizisi baş verir, bu zaman sekvestrlər əmələ gəlmir. Brodi absesi birincili xroniki osteomielitin variantlarından biri hesab olunur.
Xəstəlik haqqında
Brodi absesi sümük daxilində yerləşən, ətrafı sıxlaşmış sümük toxuması (skleroz haşiyəsi) ilə əhatələnmiş məhdud irinli boşluqdur. Xəstəliyi XIX əsrdə ingilis cərrahı Benjamin Brodi təsvir edib. Brodi absesi osteomielitin — sümüyün infeksion iltihabının — xüsusi formasıdır: adi kəskin osteomielitdən fərqli olaraq o, kəskin başlanğıcsız, yavaş və gizli inkişaf edir, adətən iri sekvestrlər əmələ gətirmir.
Abses ən çox uzun boru sümüklərinin metafizində — böyümə zonasına yaxın hissədə yerləşir. Daha çox böyük baldır sümüyünün yuxarı və ya aşağı hissəsi, bud sümüyü zədələnir, lakin ocaq digər sümüklərdə də ola bilər. Xəstəlik əsasən uşaqlarda, yeniyetmələrdə və gənclərdə, oğlanlarda bir qədər daha çox rast gəlinir.
Əsas əlamət — həftələr və aylar boyu dövri olaraq yaranan, çox vaxt gecə və fiziki yükdən sonra güclənən sümük ağrısıdır. Ümumi vəziyyət adətən pozulmur, hərarət olmaya bilər, buna görə xəstəlik uzun müddət «böyümə ağrısı» və ya zədə nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Vaxtında müalicə olunduqda Brodi absesinin proqnozu əksər hallarda yaxşıdır, lakin müalicəsiz qaldıqda abses böyüyə, oynağa və ya yumşaq toxumalara açıla bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin törədicisi əksər hallarda qızılı stafilokokdur; daha nadir hallarda digər bakteriyalar (streptokoklar, bəzi qram-mənfi mikroorqanizmlər) aşkar edilir. Mikroblar sümüyə əsasən qan yolu ilə — orqanizmdəki hər hansı infeksiya ocağından düşür. Bəzən abses travmadan sonra yaranır.
Brodi absesinin yaranmasında mikrobun aşağı virulentliyi ilə orqanizmin müdafiə qüvvələri arasındakı tarazlıq rol oynayır: infeksiya kəskin osteomielit törətmək üçün kifayət qədər güclü deyil, immun sistemi isə onu tam məhv edə bilmir. Nəticədə sümükdə məhdud ocaq yaranır, ətrafında sıxlaşmış sümük toxumasından «kapsul» formalaşır, boşluqda isə irin, seroz və ya qanlı maye toplanır.
Risk amilləri:
- Uşaq və yeniyetməlik yaşı — metafizlərdə qan dövranının xüsusiyyətləri mikrobların burada məskunlaşmasına şərait yaradır;
- Orqanizmdə xroniki infeksiya ocaqları — xroniki tonzillit, sinusit, karies, dəridə irinli səpgilər (furunkullar);
- Sümük travmaları — zədə yerində yerli müqavimət azalır;
- Kəskin infeksiyaların natamam müalicəsi — antibiotiklərin vaxtından əvvəl dayandırılması infeksiyanın gizli formaya keçməsinə səbəb ola bilər;
- Zəifləmiş immunitet — şəkərli diabet, immunçatışmazlıq vəziyyətləri.
Klinik mənzərə
Brodi absesi uzun müddət yüngül əlamətlərlə keçir. Əsas simptomlar:
- zədələnmiş sümükdə dövri, sızıltılı və ya dərin ağrı — həftələr, bəzən aylarla davam edir;
- ağrının gecə, fiziki yükdən sonra və hava dəyişəndə güclənməsi;
- ocağın üzərinə basdıqda ağrılılıq;
- yaxın oynaqda hərəkətin bir qədər məhdudlaşması, topallıq;
- zədələnmiş nahiyədə yüngül şişkinlik, sümüyün qalınlaşması;
- bəzən ocaq üzərində dərinin qızarması və istiləşməsi;
- bədən temperaturu çox vaxt normaldır, kəskinləşmə zamanı yüngül yüksələ, bəzən üşütmə ola bilər.
Uşaqlarda ağrı çox vaxt «böyümə ağrısı» hesab edilir, uşaq yalnız topallaya, ayağını qoruya, oyun və idmandan qaça bilər. Ocaq böyümə zonasına yaxın yerləşdikdə yaxın oynaqda maye toplana və diz və ya topuq oynağı şişə bilər. Böyüklərdə xəstəlik daha nadirdir, ağrı daha uzun müddət davam edə bilər və şişlərdən fərqləndirilməsi xüsusilə vacibdir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- yüksək hərarət, üşütmə və güclü zəiflik yaranıb;
- ağrı kəskin güclənib, nahiyə şişib, qızarıb və isti olub;
- yaxın oynaq şişib, hərəkət etdikdə kəskin ağrı var, uşaq ayağa basa bilmir;
- dəridə irin axan dəlik (fistul) əmələ gəlib;
- kiçik yükdən sonra ətrafda kəskin ağrı və deformasiya yaranıb — patoloji sınıq ola bilər.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu travmatoloq-ortoped qoyur. Həkim ağrının xarakterini, davametmə müddətini, keçirilmiş infeksiya və travmaları soruşur, nahiyəni əllə yoxlayır, oynaqların hərəkətliliyini yoxlayır.
- Rentgenoqrafiya — əsas üsuldur. Adətən metafizdə yerləşən, dairəvi və ya oval formalı, aydın sərhədli işıqlanma ocağı və onu əhatə edən sklerotik haşiyə görünür. Bəzən sümüküstlüyünün reaksiyası müşahidə olunur.
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası — absesin ölçülərini, sümük iliyində və ətraf toxumalarda ödemi, böyümə zonasının və oynağın prosesə cəlb olunmasını ən dəqiq göstərir.
- Kompüter tomoqrafiyası — sümük strukturunu, kiçik sekvestrləri və boşluğun konturlarını ətraflı qiymətləndirmək üçün;
- Ultrasəs müayinəsi — ətraf yumşaq toxumalarda maye toplanmasını və oynaqda maye yığılmasını aşkar edir;
- Qan analizləri — ümumi qan analizi, EÇS, C-reaktiv zülal; onlar normal və ya cüzi dəyişmiş ola bilər;
- Mikrobioloji və histoloji müayinə — əməliyyat və ya biopsiya zamanı götürülmüş material törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir, şişi istisna edir.
Differensial diaqnostika osteoid osteoma, sümük kistaları, eozinofil qranuloma, Yuinq sarkoması və sümüyün digər şişləri, vərəm osteomieliti ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- absesin böyüməsi və kəskin osteomielitə keçməsi;
- irinin yaxın oynağa açılması — irinli artrit;
- irinin yumşaq toxumalara və dəri səthinə çıxması, fistul əmələ gəlməsi;
- uşaqlarda böyümə zonasının zədələnməsi, ətrafın qısalması və deformasiyası;
- patoloji sınıq — zəifləmiş sümüyün kiçik yükdən sınması;
- müalicədən sonra residiv — xüsusən piogen qişa tam çıxarılmadıqda və ya antibiotik kursu yarımçıq kəsildikdə;
- iltihabın uzun sürməsi nəticəsində xroniki osteomielitin formalaşması.
Müalicə
Müalicəni travmatoloq-ortoped aparır. Taktika absesin ölçüsündən, yerləşməsindən, pasiyentin yaşından və diaqnozun nə dərəcədə dəqiq olmasından asılıdır.
- Antibakterial müalicə. Bütün hallarda stafilokoka qarşı təsirli antibiotiklər təyin edilir. Kiçik ocaqlarda, xüsusən uşaqlarda, diaqnoz MRT ilə əminliklə təsdiqləndikdə həkim yalnız uzunmüddətli antibiotik müalicəsi ilə kifayətlənə bilər; bu zaman rentgen və analizlərlə müntəzəm nəzarət aparılır. Antibiotikin seçimi və müalicənin müddəti yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir.
- Cərrahi müalicə. Əksər hallarda əsas üsuldur. Sümükdə pəncərə açılır, irin və iltihablı toxumalar, o cümlədən boşluğu örtən piogen qişa çıxarılır, boşluğun divarları sağlam, qanayan toxumaya qədər qazınır (küretaj) və antiseptik məhlullarla yuyulur. Böyük defektlər antibiotikli sümük sementi, biouyğun materiallar və ya pasiyentin öz sümük toxuması ilə doldurula bilər. Götürülmüş material mütləq mikrobioloji və histoloji müayinəyə göndərilir.
- Ağrı və iltihabın azaldılması. Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar həkim təyinatı ilə qısa müddətə istifadə olunur.
Əməliyyatdan sonra ətraf bir neçə həftə gips sarğısı və ya ortez ilə immobilizasiya edilir, ayağa yük vermə məhdudlaşdırılır, yaranın sarğıları dəyişdirilir və antibakterial müalicə davam etdirilir. Sonra tədricən müalicəvi bədən tərbiyəsi və fizioterapiya ilə hərəkətlər bərpa olunur. Sonrakı aylarda rentgen nəzarəti aparılır.
Pasiyent antibiotik kursunu yarımçıq dayandırmamalı, həkimin müəyyən etdiyi yük rejiminə əməl etməli, ağrını özbaşına ağrıkəsicilərlə uzun müddət «susdurmamalıdır». Ağrılı nahiyəni qızdırmaq, kompreslər qoymaq və xalq üsulları ilə müalicə etmək diaqnozu gecikdirir və təhlükəlidir.
Profilaktika
Spesifik profilaktika üsulları yoxdur, lakin aşağıdakı tədbirlər riski azaldır:
- orqanizmdə xroniki infeksiya ocaqlarının vaxtında müalicəsi — xroniki tonzillit, sinusit, karies, parodontit;
- dəri yaralarının və irinli səpgilərin düzgün işlənməsi, furunkulları sıxmamaq;
- kəskin bakterial infeksiyaların həkimin təyin etdiyi kursla axıra qədər müalicəsi;
- sümük travmalarından sonra uzun sürən ağrı olduqda həkimə müraciət;
- uşaqda səbəbsiz, gecələr güclənən və ya topallıqla müşayiət olunan ağrıya diqqət;
- şəkərli diabet və digər xroniki xəstəliklərin nəzarətdə saxlanılması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Brodi absesinin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped, uşaqlarda isə uşaq ortopedi məşğul olur. Lazım olduqda infeksionist də müalicəyə cəlb olunur.
Yadda saxla!
- Gecələr güclənən, həftələrlə davam edən sümük ağrısı müayinə tələb edir — hətta hərarət olmasa da.
- Rentgen və MRT diaqnozu qoymağa və şişi istisna etməyə kömək edir.
- Müalicənin əsasını antibiotiklər və əksər hallarda cərrahi təmizləmə təşkil edir; piogen qişanın tam çıxarılması residivin qarşısını alır.
- Antibiotik kursunu yarımçıq dayandırmaq residivə səbəb ola bilər.
- Vaxtında müalicə ilə proqnoz əksər hallarda əlverişlidir.
Suallar və cavablar
Bu xəstəliyin diaqnostikası və müalicəsi ilə travmatoloq-ortoped həkim məşğul olur. Uşaqlarda müalicəni uşaq ortopedi aparır.
Osteomielitin bu forması adətən nisbətən əlverişli gedişə malikdir və ağırlaşmalar nadir hallarda inkişaf edir. Müalicəsiz qaldıqda irin xaricə fistul vasitəsilə və ya yaxın oynağa açılaraq irinli artrit törədə bilər. Uşaqlarda böyümə zonasının zədələnməsi də mümkündür.
Rentgen şəklində Brodi absesi bəzi sümük şişlərinə bənzəyə bilər. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün MRT, kompüter tomoqrafiyası aparılır, şübhəli hallarda isə götürülmüş toxuma histoloji müayinəyə göndərilir.
Kiçik ocaqlarda, xüsusən uşaqlarda, diaqnoz dəqiq təsdiqləndikdə həkim bəzən yalnız uzunmüddətli antibiotik müalicəsi təyin edə bilər. Lakin əksər hallarda ocağın cərrahi təmizlənməsi tələb olunur. Qərarı müayinə nəticələrinə əsasən ortoped qəbul edir.
Xəstəlik sümük daxilində yerləşən infeksiyadır və ətrafdakılara yoluxmur. Açıq yara və ya fistul olduqda isə sarğılar gigiyena qaydalarına uyğun dəyişdirilməlidir.
Bu, sümük defektinin ölçüsündən və sağalma sürətindən asılıdır. Adətən idmana qayıtmağa yalnız rentgen nəzarətində sümüyün bərpası təsdiqləndikdən sonra icazə verilir. Dəqiq müddəti müalicə edən həkim müəyyən edir.
Travmatologiya-ortopediya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
