Çuxur ayaq ayağın uzununa tağının normadan artıq yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan deformasiyadır. Nevroloji xəstəliklərlə əlaqəli ola və təzyiq nöqtələri, ağrı və qeyri-stabillik yarada bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Oyuq pəncə
- yüksək tağlı ayaq
Xəstəlik haqqında
Oyuq pəncə – uzunlamasına qövsün normadan daha çox əyildiyi vəziyyətdir.
Pəncə insanın hərəkət-dayaq aparatının onun stato-lokomotor funksiyasını təmin edən əsas struktur seqmentlərindən biridir. Pəncə bütöv morfofunksional obyektdir ki, insanın hərəki funksiyası ondan asılıdır.
Uzununa qövsün hündürlüyü artdıqda pəncə daban səthi tərəfdən çökük şəkil alır. Bu, insanın hərəkətini xeyli çətinləşdirir və ayağın digər şöbələrinə, habelə bel şöbəsinə düşən yükü artırır, o cümlədən sükunət zamanı.
Pəncənin uzununa qövsünün hündürlüyü anadangəlmə və ya qazanılmış quruluş xüsusiyyətləri nəticəsində arta bilər. Oyuq pəncənin etiologiyasında əzələlərin innervasiyasının pozulması, düzgün bitişməmiş metatarzal sümük sınıqları və genetik meyllilik rol oynayır.
Oyuq pəncə aşağı ətrafın funksional vəziyyətinin pozulması ilə müşayiət olunur. İnsan hətta qısamüddətli gəzintinin belə ayaqların tez yorulmasına səbəb olduğunu hiss edir. Dabana düşən yükün düzgün paylanmamasının fonunda tez-tez qabar və dəri qalınlaşmaları inkişaf edir. Bu cür simptomlar olduqda ortoped pəncənin obyektiv müayinəsini aparır, sonra plantoqramma və rentgen-skanləmə yerinə yetirilir. Bu əlavə müayinələr aşkar edilmiş pozğunluqları dəqiqləşdirməyə imkan verir. Bəzi hallarda KT və ya MRT-nin aparılması da tələb olunur.
Oyuq pəncənin müalicəsi konservativ və ya cərrahi üsullarla aparıla bilər. Müalicə proqramının xarakteri əyriliyin ifadəliliyi, xəstənin həyat tərzi və fiziki fəallıq səviyyəsi ilə müəyyən olunur.
Səbəbləri
Oyuq pəncənin səbəbləri 2 kateqoriyaya bölünür – anadangəlmə və qazanılmış. Anormal quruluşun amillərindən biri uzununa qövsün əmələ gəlməsində iştirak edən metatarzal sümüklərin travmatik zədələnməsidir. Uşaq yaşlarında alınan travmalar xüsusi təhlükə yaradır, çünki bu dövrdə pəncə qövslərinin aktiv inkişafı baş verir.
Oyuq pəncənin yaxın qohumlardan irsi keçməsi halları təsvir edilmişdir. Hesab olunur ki, bu, pəncənin əzələ kompartmanının disfunksiyası ilə əlaqədardır. Belə ki, bəzi əzələlər hipertonusda olur, digərləri isə əksinə – həddindən artıq boşalmış vəziyyətdə olur ki, bu da pəncənin əyrilməsinə imkan yaradır.
Hazırda oyuq pəncənin inkişaf ehtimalını artıran meylə səbəb olan amillər kateqoriyası müəyyən edilmişdir. Bunlara aid edilir:
- hərəki neyronların zədələnməsi ilə müşayiət olunan keçirilmiş polimielit da daxil olmaqla neyromuskulyar xəstəliklər;
- ağırlaşmış irsiyyət;
- baş və ya onurğa beyninin iltihabi zədələnməsi (pəncə əzələlərinin innervasiyasına cavabdeh olan şöbələrin);
- sinir toxumasının yeni törəmələri;
- metatarzal sümük sınıqlarının düzgün olmayan konsolidasiyası.
Bununla belə, müasir tibb oyuq pəncənin səbəblərinin aktiv öyrənilməsi ilə məşğuldur, çünki bu günə qədər bu deformasiyaya səbəb olan dəqiq mexanizmlər müəyyən edilməyib.
Təsnifat
Oyuq pəncə etioloji amilin xarakterinə uyğun olaraq 2 tipdə olur:
- anadangəlmə;
- qazanılmış.
Bu deformasiya həm birtərəfli, həm də ikitərəfli ola bilər.
Oyuq pəncə izolə olunmuş və ya birləşmiş ola bilər. Sonuncu halda uzununa qövsün əyriliyinin artması pəncənin digər anomaliyaları ilə birləşə bilər. Bunlar ekvinus (at pəncəsi), birinci barmağın valgus əyriliyi (belə deyilən «sümükcük»), daban pəncəsi (pəncənin ön şöbəsinin yuxarı qalxması nəticəsində dayaq yalnız dabana düşür), ekvino-varus və yastı-valgus deformasiyası ola bilər.
Klinik mənzərə
Oyuq pəncənin simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- fiziki yük, qaçış, tullanma, uzunmüddətli gəzinti zamanı ayaqların tez yorulması;
- yerişin pozulması;
- daban altı nahiyəsində ağrılı və narahatedici hisslər;
- ayaq biləyi nahiyəsində diskomfort;
- ayaqqabı və stelka seçimində çətinliklər;
- aşağı ətrafın funksional fəallığının pozulması;
- dəri örtüyünün daban altı səthinə düşən yükün düzgün paylanmaması nəticəsində qabar və dəri qalınlaşmalarının meydana çıxması;
- aşağı ətraflarda əzələ tonusunun azalması;
- əzələ vətərlərindən çağırılan reflekslərin zəif olması.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pəncə qövslərinin vəziyyətinin diaqnostikası üçün çoxlu sayda üsul mövcuddur (klinik, qrafik, rentgenoqrafik və s.). Oyuq pəncədən şübhələnilən xəstənin müayinəsi pəncənin obyektiv müayinəsi ilə başlayır. Həkim qövslərin formasını, ifadəliliyini müəyyən edir və ağrılılığı aşkar etmək üçün palpasiya aparır.
Diaqnostikanın növbəti addımı plantoqrafiyanın aparılmasıdır (dayaq nöqtələrini müəyyənləşdirmək üçün pəncənin izinin alınması). Plantoqramma oyuq pəncə diaqnozunu təsdiqləməyə imkan verir. Bundan sonra müayinə patoloji vəziyyətin mümkün səbəblərinin, ilk növbədə onurğa beyninin, baş beynin şiş və iltihabi zədələnmələrinin aşkarlanmasına yönəlir.
Oyuq pəncəsi olan xəstələrin diaqnostika proqramına aşağıdakı üsullar daxil ola bilər:
- pəncənin rentgenoqrafik skanləməsi – uzununa qövsün formalaşmasında iştirak edən metatarzal sümüklərin vəziyyətini və formasını müəyyən etməyə kömək edir;
- tomoqrafiya (kompüter və ya maqnit-rezonans) – tədqiq olunan nahiyənin qat-qat skanlarını almağa imkan verir və yüksək informativliyi ilə fərqlənir.
MRT KT-dən fərqli olaraq orqanizmin şüalanması ilə müşayiət olunmur, buna görə konkret anatomik nahiyənin vəziyyətinin dəqiqləşdirilməsi zəruri olduqda uşaq yaşında da aparıla bilər. Bundan əlavə, MRT rentgenoqrammada həmişə aydın görünməyən yumşaq toxuma strukturlarının qiymətləndirilməsi üçün ən informativdir. Oyuq pəncənin diaqnostika proqramı klinik hadisənin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla hər bir xəstə üçün fərdi tərtib olunur.
Müalicə
Oyuq pəncənin müalicəsinin xarakteri deformasiyanın ifadəliliyi ilə müəyyən olunur. Əyriliyin yüngül dərəcələrində kompleks konservativ terapiya göstəriş sayılır, ağır deformasiyada isə korreksiyaedici cərrahi müdaxilənin aparılması məsələsi həll olunur.
Pəncənin uzununa qövsünə konservativ təsir üsullarına aşağıdakı tədbirlər daxildir:
- pəncənin qövslərini saxlamağa və ayaqlara düşən yükü azaltmağa imkan verən xüsusi hazırlanmış ortopedik stelkalardan istifadə;
- əzələ korsetini möhkəmləndirmək üçün manual terapiya üsullarının tətbiqi;
- müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqlərinin yerinə yetirilməsi.
Cərrahi müalicə
Oyuq pəncədə əməliyyat insanın fiziki fəallığını məhdudlaşdıran və davamlı ağrı sindromu ilə müşayiət olunan ifadəli deformasiya zamanı göstəriş sayılır. Cərrahi müdaxilənin xarakteri uzununa qövsün əyriliyinin patogenetik xüsusiyyətləri ilə müəyyən olunur. Bəzi hallarda zədələnmiş sümük sahəsinin kəsilib çıxarılması tələb olunur, digər hallarda isə əlavə olaraq vətər-bağ aparatının möhkəmləndirilməsi aparılır. Patoloji əyriliyin ağırlığından asılı olaraq əməliyyat birmomentli və ya pozulmuş anatomiyanın tədricən düzəldilməsi ilə çoxmərhələli ola bilər.
Cərrahi müdaxilə oyuq pəncə problemini kökündən həll etməyə və insanın həyat səviyyəsini yaxşılaşdırmağa imkan verir (fiziki dözümlülüyü artırmaq, davamlı ağrı sindromundan qurtulmaq və model ayaqqabı seçimi imkanlarını genişləndirmək).
Reabilitasiya
Oyuq pəncənin cərrahi müalicəsindən sonra kompleks reabilitasiya aparılır ki, o da aşağıdakı istiqamətlərdən ibarət ola bilər:
- pəncənin əzələ tonusunun bərpasına kömək edən müalicəvi bədən tərbiyəsi məşqlərinin yerinə yetirilməsi;
- pəncə strukturlarının qanla təchizatını yaxşılaşdıran və əzələ dəstələrinin tonusunu normallaşdıran fizioterapevtik prosedurların aparılması;
- oynaqların funksional vəziyyətini stabilləşdirməyə imkan verən kinezioteypləmə;
- pəncənin bağ-əzələ kompartmanına təsir edən bərpaedici masaj kursu;
- pəncənin strukturlarına kompleks təsir göstərən manual təsir.
Profilaktika
Hazırda oyuq pəncənin qarşısını almaq üçün effektiv profilaktika üsulları hazırlanmayıb. Lakin bu deformasiyanın qarşısının alınmasında müəyyən rol oynayır:
- pəncənin anatomik-funksional xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla hazırlanmış keyfiyyətli, rahat ayaqqabıdan istifadə;
- nevromuskulyar xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- pəncənin anadangəlmə deformasiyalarına dair ağırlaşmış irsiyyət olduqda ortopedin müntəzəm müayinələrindən keçmək.
Yadda saxla!
Pəncənin qövsləri ayağın bu şöbəsinin mühüm anatomik xüsusiyyətidir. Həkimlər uzununa qövsləri (5 ədəd miqdarında) və eninə qövsü ayırd edirlər. Uzununa istiqamətlənmiş qövslər daban nahiyəsindən başlayır, sonra isə metatarzal və falanq sümüklərinin istiqamətinə uyğun olaraq yelpik şəklində ayrılır. Pəncənin qövsləri bir-birinə qarşılıqlı təsir, əzələ-bağ kompartmanı və aponevroz hesabına qövs formasını saxlayır. Əzələ dəstələrinin yığılması qövslərin saxlanmasına kömək edir. Əzələ dəstələri həmçinin bağlara və vətərlərə hörülərək strukturların möhkəmliyini artırır. Belə pəncə quruluşu düzgün hesab olunur, çünki gəzinti və tullanma zamanı aşağı ətrafı kobud təkanlardan və silkələnmələrdən qoruyur. Uzununa və ya eninə qövsləri əhatə edən deformasiyalar inkişaf etdikdə ayaqlara və onurğaya düşən yük artır ki, bu da ikincili zədələnmələrə səbəb ola bilər.
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Axilles vətərinin qırılması
Axilles vətərinin qırılmaları ortopediyada nadir hal deyil. Ən çox belə zədə idmançılarda (futbolçularda, qaçışçılarda, tennisçilərdə, gimnastlarda və b.)…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Ayaqdakı çıxıntını necə aradan qaldırmaq olar?
Ayağın baş barmağındakı «sümükcik» deformasiyası qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez rast gəlinir. Bu xəstəlik təkcə pəncənin formasını pozmur…
İstiqamət: Podologiya
Podoloq: bu mütəxəssis nə ilə məşğul olur?
Podologiya mərkəzində çalışan podoloq mütəxəssisləri dırnaq lövhələrinin patologiyalarına aid geniş spektrli problemləri həll edirlər, ilk növbədə bunlar:
İstiqamət: Podologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
