Damar torları dəridə görünən genişlənmiş kiçik damarların şəbəkəvari təsviridir. Onlar kosmetik problem ola və bəzi hallarda venoz çatışmazlıqla əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Retikulyar varikoz
Xəstəlik haqqında
Retikulyar (kosmetik və ya dəri daxili) varikoz – kiçik səthi venaların genişlənməsi və dəridə xarakterik tor şəklində rəsmin formalaşması ilə müşayiət olunan xroniki xəstəlikdir. Vəziyyət özlüyündə tibbi baxımdan təhlükəli deyil və nadir hallarda ağırlaşmalara səbəb olur, lakin bəzən daha dərin venaların xəstəliyinin əlaməti ola bilər. Retikulyar varikoz kosmetik problemdir, çünki ayaqların xarici görünüşünü pisləşdirir.
Xroniki vena patologiyaları, o cümlədən səthi venaların patologiyaları, daha çox qadınlarda müşahidə olunur. Əmək qabiliyyətli yaşda olan qadınların demək olar ki, yarısı özündə damar «torcuqları» aşkar edir. Bir çox qadında ilk əlamətlər hamiləlik dövründə meydana çıxır. Kişilər xroniki vena xəstəlikləri ilə qadınlara nisbətən bir neçə dəfə az qarşılaşırlar.
Səbəbləri
Retikulyar varikoz daha çox xroniki venoz çatışmazlıq fonunda ikincili xəstəlik kimi inkişaf edir. Bu halda səthi venalardan qanın həddindən artıq dolması və axınının pozulmasının səbəbi qapaqların çatışmazlığı və ya daha dərin və iri venaların keçirilmiş trombozu (posttrombotik dəyişiklikləri) ola bilər. Birincili kosmetik varikoz eyni zamanda bir neçə amilin uzunmüddətli təsiri zamanı inkişaf edir:
- Genetik meyllilik. Birləşdirici toxumanın xüsusiyyətlərinin dəyişməsi alt ətraf venalarının varikozunun əsas səbəbi olan genetik mutasiyalarla bağlıdır. Yaxın qohumlar eyni problemlə qarşılaşdıqda damar «torcuqlarının» formalaşma ehtimalı daha yüksəkdir. Hər iki valideyndə varikoz olduqda uşaqda xəstəliyin inkişaf riski (böyüdükdən sonra) xeyli yüksəkdir.
- Hormonal dəyişikliklər. Bu amil qadınlar üçün aktualdır. Proqesteron hormonunun təsiri altında hamar əzələlərin boşalması baş verir ki, bu da retikulyar damarların patoloji genişlənməsinin əsasında durur. Məhz buna görə «torcuqlar» hələ birinci trimestrdə meydana çıxır. Hər sonrakı hamiləliklə dəri daxili varikozun əlamətləri kəskinləşir.
- Tez-tez təyyarə səyahətləri. Təyyarə ilə səyahət zamanı damarlar böyük yükə məruz qalır. Patoloji mexanizmlər atmosfer təzyiqinin dəyişmələri, orqanizmdə maye miqdarının kəskin azalması fonunda qanın qatılaşması, habelə kresloda uzun müddət oturma ilə aktivləşir.
- Spesifik yüklənmələr. Ayaq üstə və ya oturaq vəziyyətdə uzun müddət qalmaq venaların vəziyyətinə eyni dərəcədə mənfi təsir göstərir. Damar «torcuqlarını» daha çox ofis işçiləri, sürücülər, satıcılar, yükdaşıyanlar özündə aşkar edir.
Periferik damarlarda mikrosirkulyator pozğunluqlara töhfə verən amillərə piylənmə, hormonal kontraseptiv qəbulu, siqaret çəkmə, istilik prosedurlarından həddindən artıq istifadə, dar ayaqqabı və hündür dabanlı ayaqqabı geyinmə (pəncənin hərəkətliliyinin pozulmasına səbəb olur) aiddir.
Təsnifat
Dəri daxili damarların patologiyası müstəqil inkişaf edə bilər və ya xroniki venoz çatışmazlığın, əsl varikozun və ya posttrombotik sindromun nəticəsi ola bilər. «Rəsmin» xüsusiyyətlərindən asılı olaraq damar «torcuqları» aşağıdakı tiplərə bölünür:
- xətti – genişlənmiş damarlar zolaqlar şəklində yerləşir;
- ulduzvari – torun mərkəzində tünd sahə yerləşir, ondan daha açıq rəngli şüalar ayrılır;
- ağacvari – asimmetrik tor əmələ gətirməklə kiçik damarların xarakterik budaqlanması müşahidə olunur.
Retikulyar varikoz konservativ üsullarla müalicə olunmur. Sistemli dərmanların təsiri altında genişlənmiş damarlar yox olmur. Bu patologiyadan xüsusilə ayaqlarının dərisinin estetik görünüşü vacib olan qadınlar əziyyət çəkir. Müalicə yalnız xəstənin istəyi ilə az invaziv prosedurlar vasitəsilə aparılır. Onlar patoloji dəyişmiş damarlarda qan axınının dayandırılmasına yönəlmişdir.
Klinik mənzərə
Xəstəlik yavaş inkişaf edir, ümumi vəziyyətin pozulması ilə müşayiət olunmur. Əsas təzahür ayaqların dərisində mavi, tünd qırmızı və ya qırmızı rəngli genişlənmiş damarlardan əmələ gələn torcuqların yaranmasıdır. Bir qayda olaraq, retikulyar varikoz budların, baldırların, diz çuxurunun nahiyəsində təzahür edir.
Dərin venaların müşayiət edən xəstəliyi olduqda xəstələr aşağıdakı şikayətləri bildirirlər:
- tez yorulma;
- baldır nahiyəsində sızıltılı ağrılar;
- axşam vaxtı və ya uzun müddət yeriyəndən sonra ayaqlarda ağırlıq;
- alt ətraflarda ödem;
- «torcuqlar» nahiyəsində qaşınma;
- gecə ayaqlarda qıcolmalar;
- lokal yanma və ya sancı hissi.
Subyektiv simptomatika qadınlarda aybaşıdan əvvəl, hamiləlik dövründə, istilik təsirindən sonra (məsələn, hamama getdikdən sonra), idman məşğələlərindən sonra kəskinləşir. Divarların nazikləşməsi səbəbindən zədələnmələrdən və ya böyük yüklənmələrdən sonra dəri daxili hematomaların formalaşması mümkündür. Genişlənmiş venaların mexaniki travmalarında (kəsiklər, cızıqlar) uzunmüddətli qan ifrazı müşahidə olunur.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Damar «torcuqları» ilə bağlı xəstə flebeoloqa müraciət etməlidir. Xəstəliyin diaqnostikası çətinlik törətmir. Retikulyar varikozu anamnez, xəstənin şikayətləri və alt ətrafların müayinə nəticələri əsasında müəyyən etmək mümkündür. Həkimin vəzifəsi retikulyar damarların genişlənməsinin səbəbi ola bilən və öz ağırlaşmaları ilə təhlükəli olan dərin yerləşən venaların patoloji vəziyyətini aşkar etməkdir. Bu məqsədlə ultrasəs diaqnostikası təyin edilir:
- Dupleks skanlama. Damar divarlarının vəziyyətini, venaların keçiriciliyini öyrənməyə, qapaqların yararlılığını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Dopplerografiya. Qan dövranının sürətini və istiqamətini qiymətləndirmək üçün lazımdır.
Kompleks müayinə zamanı həmçinin ümumi qan analizi, bəzi biokimyəvi parametrlərə görə testlər təyin edilir.
Xidmətlər
Müalicə
Skleroterapiyanın, venaların endovenoz lazer koaqulyasiyasının əla tamamlayıcısı xırda damarların dəridən keçən lazerlə aradan qaldırılmasıdır. Neodim lazer bədəndə damar əmələgəlmələrinin aradan qaldırılması üçün yaxşı öyrənilmiş vasitələrdən biri sayılır. Damarların lazerlə aradan qaldırılması cərrahi müalicəni əvəz etmir və ciddi venoz patologiyada nəticə verməyəcək. Lakin flebeoloqda damar əmələgəlmələrinin yaranmasının ilkin səbəbinin aradan qaldırıldığı (genişlənmiş damarlarda qan dövranının dayandırıldığı) əməliyyat aparıldıqdan sonra qalan xırda damarlar neodim lazeri vasitəsilə effektiv şəkildə aradan qaldırıla bilər. Əməliyyatdan bir ay sonra xırda damarların aradan qaldırılması üzrə prosedur kursuna başlamaq olar. Bir qayda olaraq, damarların tam aradan qaldırılması üçün 2-5 prosedur tələb olunur.
Müalicə üsulları
Retikulyar varikozun konservativ müalicə üsulları mövcud deyil. «Torcuqlar» az invaziv cərrahi üsullar vasitəsilə aradan qaldırılır. Konservativ tədbirlər xəstəliyin proqressivləşməsinin profilaktikası məqsədilə kompleks şəkildə tətbiq edilir.
Venotonik preparatlar ağırlıq, ödem və gecə qıcolmaları kimi simptomları yüngülləşdirə bilər, lakin artıq yaranmış damar torlarını aradan qaldırmır; vitaminlərin bu məqsədlə effektivliyi sübut olunmayıb. Xəstələrə səthi venalar üzrə qan reflüksünün profilaktikası üçün kompressiya trikotajı geyinmək və ya elastik bintləmə aparmaq tövsiyə olunur. Fiziki yüklənmələr zamanı kompressiya alt paltarından istifadə etmək xüsusilə vacibdir. Venalar üzrə qan axınını yaxşılaşdırmaq üçün müalicəvi bədən tərbiyəsi (MBT) təyin edilir.
Cərrahi müalicə
Az invaziv prosedurlar genişlənmiş damarlarda qan dövranının aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Müalicə adətən yaxşı keçirilir, lakin ondan əvvəl həkim əks-göstərişləri (hamiləlik, keçirilmiş və ya fəal tromboz, dəri infeksiyası və s.) qiymətləndirir. Damar «torcuqlarını» aradan qaldırmaq üçün aşağıdakı prosedurlar aparılır:
- Mikroskleroziasiya (venaların yapışqan obliterasiyası və skleroterapiya). Patoloji dəyişmiş venaların lümeninə damarı dolduran və divarlarının yapışmasını təmin edən preparat vurulur. Maddə çox nazik iynə vasitəsilə vurulur, buna görə prosedur zamanı anesteziya tələb olunmur. Xırda damar torlarının müalicəsində əsas üsul hesab olunur, adətən bir neçə seans tələb olunur.
- Lazer koaqulyasiyası. Prosedur patoloji damarlara yönəldilmiş şüa ilə təsir etməyi nəzərdə tutur. Ən nazik damarlarda və skleroterapiya mümkün olmayan hallarda istifadə olunur. Koaqulyasiya qalan xırda venaları aradan qaldırmaq məqsədilə daha çox skleroziasiyadan sonra aparılır.
- Radiotezlikli obliterasiya. Prosedur zamanı genişlənmiş venanın lümeninə vena divarlarının içəridən qızmasına və yapışmasına səbəb olan radiotezlikli zond vurulur.
Reabilitasiya
Az invaziv üsulların tətbiqi anesteziya və ya xəstənin stasionar müşahidəsini tələb etmir. Prosedur 30-40 dəqiqə çəkir, başa çatdıqdan sonra insan dərhal evə gedə bilər. Lazımi effekti əldə etmək üçün müalicə bir neçə seans kursu şəklində aparılır. Skleroterapiyadan sonra xəstəyə kompressiya trikotajı geyinmək və daha çox piyada gəzmək tövsiyə olunur.
Profilaktika
Damar torlarının yaranmasında irsiyyət və hormonal amillər mühüm rol oynayır, ona görə onların qarşısını tam almaq mümkün deyil. Bununla belə, venalara yükü azaltmaq yeni torların yaranmasını ləngidə və müalicənin nəticəsini daha uzun müddət saxlamağa kömək edə bilər.
- Gün ərzində daha çox hərəkət edin: gəzinti, üzgüçülük, velosiped baldır əzələlərini işlədir və venalarda qan axınını yaxşılaşdırır.
- Uzun müddət ayaq üstə və ya oturaq işləyirsinizsə, fasilələr edin, ayaq biləklərini hərəkət etdirin, oturarkən ayaqları çarpazlamayın.
- Axşamlar bir neçə dəqiqə ayaqları ürək səviyyəsindən yuxarı qaldırın.
- Normal bədən çəkisini saxlayın və qəbizliyin qarşısını alın.
- Hamiləlik dövründə, eləcə də ailədə venoz xəstəliklər olduqda kompressiya trikotajından istifadəni fleboloqla müzakirə edin.
- Hormonal kontrasepsiya seçilərkən həkimə venalarla bağlı problemlər barədə məlumat verin.
- Uzun müddət isti vanna, sauna və ayaqların günəşdə qızmasından çəkinin.
Uzun uçuşlarda kifayət qədər su için, vaxtaşırı ayağa qalxın və ya oturduğunuz yerdə ayaq əzələlərini işlədin.
Yadda saxla!
Damar torları çox vaxt yalnız kosmetik problemdir, lakin bəzən daha dərin venaların qapaq çatışmazlığının ilk xarici əlaməti olur. Buna görə müalicədən əvvəl fleboloqa müraciət etmək və venaların ultrasəs müayinəsindən keçmək vacibdir: səbəb aradan qaldırılmasa, torlar yenidən yaranacaq. Dərman qəbulu mövcud torları aradan qaldırmır, onlar az invaziv prosedurlarla müalicə olunur.
Ayaqda qəfil şiş və ağrı ilə yanaşı təngnəfəslik və ya döş qəfəsində ağrı yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Fleboloqa vaxt itirmədən müraciət edin, əgər:
- bir ayaqda şiş, ağrı və ya istilik hissi yaranıbsa;
- vena boyunca qızartı və ağrılı bərkimə əmələ gəlibsə;
- genişlənmiş damardan qanaxma olubsa;
- topuq nahiyəsində dəri qaralıb, bərkiyib və ya yara əmələ gəlibsə.
Suallar və cavablar
Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər və artan venoz təzyiq səbəbindən yaranan damar torlarının bir hissəsi doğuşdan sonra qismən solğunlaşa bilər, lakin tam yox olması hər zaman baş vermir. Nəticə damarların əvvəlki vəziyyətindən və genetik meyllilikdən asılıdır. Estetik narahatlıq davam edirsə, doğuşdan bir müddət sonra fleboloqla müalicə variantlarını müzakirə etmək mümkündür.
Genetik meyllilik damar torlarının əsas risk amillərindən biridir, ona görə ailədə belə hal varsa, risk bir qədər yüksəkdir. Lakin bu, mütləq yaranacağı demək deyil — uzun müddət ayaq üstə durmaq, hormonal dəyişikliklər və artıq çəki kimi əlavə amillər də rol oynayır. Profilaktik tədbirlərə riayət etmək riski azaltmağa kömək edə bilər, tam qarşısını almaq isə həmişə mümkün olmur.
Damar torları uşaqlarda olduqca nadir hallarda rast gəlinir — bu, əsasən yetkin, xüsusən hamiləlik keçirmiş və ya uzun müddət ayaq üstə işləyən qadınlarda inkişaf edən vəziyyətdir. Uşaqda dərinin altında oxşar dəyişiklik müşahidə olunarsa, bu adətən başqa səbəblərlə, məsələn damar inkişaf anomaliyaları ilə, bağlı ola bilər və ayrıca qiymətləndirmə tələb edir. Belə halda fleboloqa müraciət lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlik və varikoz
Venalar hamiləliyin mürəkkəb 9 aylıq prosesində fəal iştirak edir və onlarda baş verən dəyişikliklər əhəmiyyətlidir. Hətta tam tibbi…
İstiqamət: Flebologiya
Varikoz haqqında miflər və faktlar
Müasir preparatlar xəstəliyin simptomlarını aradan qaldırmağa kömək edir, lakin xəstəliyin özündən xilas olmağa yönəlmir. Varikozdan zədələnmiş venalar yox…
İstiqamət: Flebologiya
Teleangioektaziya
Teleangioektaziya - kapillyarların və xırda son arteriyaların lokal genişlənməsidir. Hiperestrogeniya (estrogenlərin miqdarının artması), damar patologiyası zamanı rast gəlinir.
İstiqamət: Flebologiya
Venaların varikoz genişlənməsi
Venaların varikoz genişlənməsi – venaların formasının, uzunluğunun və sıxlığının ağrılı dəyişməsidir. Ən çox ayaqların və düz bağırsağın venalarını,…
İstiqamət: Flebologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
